Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün sizinle çok önemli bir konuyu, Çanakkale Savaşı’nda yaşanan kahramanlıkları anlatan bir metni inceleyeceğiz. Bu metni okurken ve sorularını yanıtlarken hem okuduğumuzu anlama becerimizi geliştireceğiz hem de büyük harflerin ve noktalama işaretlerinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göreceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
8. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki metni noktalama işaretlerine ve büyük harflerin kullanım yerlerine dikkat ederek okuyunuz.
57. Alay, Çanakkale Savaşı’nın başlangıcı olan Anzak Çıkarma-
sı’nı durdurmak için 15 Nisan 1915 sabahı harekete geçen efsane-
leşmiş Türk alayıdır.
25 Nisan 1915 sabahı Mustafa Kemal, kendisine herhangi bir
emir gelmiş olmamasına rağmen düşman çıkarmasını haber alır al-
maz kişisel inisiyatifiyle Conkbayırı’na doğru hareket etmiştir. Musta-
fa Kemal’in yönetimindeki 57. Alay, kendisinden çok daha büyük
bir düşman gücüne karşı saldırıya geçmiştir. Bu kahramanların anı-
sına o günden beri Türk ordusunda 57. Alay bulunmamaktadır. 57.
Alay, dünya üzerinde en çok madalya sahibi olan alay olduğu için
dünyanın en kahraman alayı olarak nitelendirilmektedir.
www.canakkalesavasi.gen.tr
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu kısımda sizden metni dikkatlice okumanız isteniyor. Okurken nelere dikkat etmemiz gerektiğini adım adım açıklayalım:
- Adım 1: Noktalama İşaretleri
Metinde gördüğünüz virgüllere (,), noktalara (.), kesme işaretlerine (‘) dikkat edin. Virgül gördüğünüzde kısa bir duraklama yapın, nokta gördüğünüzde ise biraz daha uzun durun. Kesme işareti ise özel isimlere gelen ekleri ayırır, okurken bazen bu ayrımı hissettirerek okumak metni daha iyi anlamamızı sağlar.
Örneğin, “57. Alay,” derken virgülde kısa bir nefes alın. “Türk alayıdır.” derken noktada durun.
- Adım 2: Büyük Harflerin Kullanımı
Büyük harfler, metinde bazı kelimelerin neden farklı yazıldığını gösterir. Cümleler her zaman büyük harfle başlar. Özel isimler (kişi adları, yer adları, savaş adları, millet adları gibi) de her zaman büyük harfle başlar. Okurken bu kelimeleri daha belirgin söylemeye çalışın, sanki altını çiziyormuş gibi.
Örneğin, “57. Alay”, “Çanakkale Savaşı”, “Anzak Çıkarması”, “Mustafa Kemal”, “Conkbayırı”, “Türk” kelimeleri özel isimler olduğu için büyük harfle başlamış. Okurken bunların özel birer isim olduğunu aklımızda tutalım.
- Adım 3: Anlamı Yakalama
Tüm bunlara dikkat ederek okuduğumuzda, metnin anlamını daha kolay kavrarız. Hangi kelimenin ne anlama geldiğini, cümlelerin ne demek istediğini daha net anlarız. Metin bize Çanakkale Savaşı’ndaki 57. Alay’ın ve Mustafa Kemal’in kahramanlıklarını anlatıyor, bu yüzden her kelimeyi dikkatle okumak çok değerli.
Haydi şimdi bu kurallara dikkat ederek metni bir kez de siz okuyun!
b. Metinde büyük harflerin kullanılma nedenlerini arkadaşlarınızla tartışarak belirleyiniz.
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, şimdi de metindeki büyük harflerin neden kullanıldığını birlikte inceleyelim. Büyük harflerin belli başlı görevleri vardır. İşte bu metinde karşılaştığımız büyük harflerin nedenleri:
- Cümle Başı: Her cümle yeni bir düşünceyi başlattığı için, cümlenin ilk kelimesi her zaman büyük harfle başlar.
- Örnekler: “57. Alay…”, “25 Nisan…”, “Mustafa Kemal’in…”, “Bu kahramanların…”, “Dünya…”
- Özel İsimler: Tek bir varlığı veya kavramı karşılayan kelimelere özel isim deriz. Kişi adları, yer adları, millet adları, kurum adları, tarihî olay adları gibi. Özel isimler her zaman büyük harfle başlar.
- Örnekler:
- “Alay” kelimesi tek başına küçük yazılırken, “57. Alay” bir askeri birliğin adı olduğu için özel isimdir ve büyük harfle başlar.
- “Çanakkale Savaşı”: Bir savaşın özel adıdır.
- “Anzak Çıkarması”: Bir olayın özel adıdır.
- “Nisan”: Ay adları belirli bir tarihle birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar. Burada “15 Nisan” ve “25 Nisan” tarihlerinde kullanıldığı için büyük harfle yazılmış.
- “Türk”: Millet adıdır.
- “Mustafa Kemal”: Bir kişinin özel adıdır.
- “Conkbayırı”: Bir yerin özel adıdır.
- Örnekler:
- Özel İsimlere Gelen Ekler: Özel isimlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve özel isimler yine büyük harfle başlar.
- Örnekler: “Çanakkale Savaşı’nın”, “Anzak Çıkarması’nı”, “Mustafa Kemal’in”, “Conkbayırı’na”
- İnternet Adresleri: İnternet adresleri de özel birer isim gibi kabul edilir ve genellikle küçük harflerle yazılsa da metin içinde bir cümle gibi başladığında ya da belirli bir kısmı vurgulandığında büyük harf kullanımı olabilir. Buradaki adreste zaten kendisi küçük harflerle yazılmış. Ama eğer bir sitenin adını yazsaydık, mesela “Türk Dil Kurumu’nun internet sitesi” gibi, o zaman büyük harf kullanırdık. Metnin sonundaki “www.canakkalesavasi.gen.tr” adresi ise bir web sitesinin tam adresi olduğu için özel bir yazım kuralına göre küçük harflerle yazılmıştır.
Gördüğünüz gibi, büyük harflerin kullanıldığı her yerin bir nedeni var. Bu nedenleri bilmek, hem doğru yazmamızı hem de okuduğumuzu daha iyi anlamamızı sağlar.
c. Siz de büyük harfleri uygun yerlerde kullanarak 57. Alay ve Mustafa Kemal’in Çanakkale Savaşı’ndaki rolüyle ilgili duygu ve düşüncelerinizi anlatan bilgilendirici bir paragraf yazınız.
Çözüm:
Şimdi de sıra sizde! 57. Alay’ın ve büyük önder Mustafa Kemal’in Çanakkale Savaşı’ndaki büyük kahramanlıklarını anlatan bir paragraf yazalım. Yazarken büyük harflere ve noktalama işaretlerine dikkat etmeyi unutmayalım. İşte size örnek bir paragraf:
Çanakkale Savaşı, Türk milletinin bağımsızlık ve özgürlük mücadelesinde çok önemli bir yere sahiptir. Bu savaşta, Mustafa Kemal gibi cesur bir komutanın önderliğinde 57. Alay, düşmana karşı destansı bir direniş göstermiştir. Onların sergilediği bu kahramanlıklar, vatan sevgisinin ne kadar büyük olduğunu tüm dünyaya göstermiştir. Ben de 57. Alay’ın ve Mustafa Kemal’in fedakârlıkları karşısında büyük bir saygı ve minnet duyuyorum. Çünkü onlar sayesinde bugün bu topraklarda özgürce yaşıyoruz. Onların anısı, kalbimizde her zaman yaşayacaktır.
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
Sevgili çocuklar, bu kısımdaki görevler de sizin için çok faydalı olacak. Bunlar birer etkinlik, soru değil ama gelecekteki derslerimize bizi hazırlayan önemli çalışmalar:
1. Atatürk’ün çocuk sevgisi hakkında görsellerle destekleyeceğiniz kısa bir sunum hazırlayınız. Sunumunuzun provasını yapınız.
Bu etkinlikte, Atatürk’ün çocuklara ne kadar değer verdiğini anlatan resimler ve bilgiler toplayıp küçük bir sunum hazırlayacaksınız. Hazırladığınız sunumu bir arkadaşınıza ya da ailenize anlatarak prova yapmayı unutmayın. Bu, hem araştırma yapma hem de topluluk önünde konuşma becerinizi geliştirecektir.
2. İstiklâl Marşı’mızın on kıtasını dikkatle okuyup ezberlemeye çalışınız.
İstiklâl Marşı’mız, vatanımızın bağımsızlık sembolüdür. Her kıtası ayrı bir anlam taşır. Bu görevde, marşımızın tüm kıtalarını dikkatlice okuyacak ve anlamaya çalışacaksınız. Sonra da ezberlemek için gayret edeceksiniz. Bu, milli değerlerimize sahip çıkmak adına çok güzel bir çalışma olacak.
Umarım bu açıklamalar size çok yardımcı olmuştur. Derslerinizde başarılar dilerim!