Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 4. sınıf Türkçe öğretmenin. Bugün kısaltmalarla ilgili çok güzel bir etkinliğimiz var. Hazır mısın? Haydi gel, soruları adım adım çözelim ve kısaltmaları daha yakından tanıyalım. Sakın çekinme, birlikte hepsini kolayca halledeceğiz!
7. ETKİNLİK
a. Doğa ve çevreyi korumaya yönelik aşağıdaki kuruluş adlarını, kısaltmalarıyla eşleştiriniz. Eşleştiremediğiniz kuruluş adının kısaltmasını boş kutucuğa yazınız.
Sevgili öğrencim, bu bölümde doğamızı ve çevremizi korumak için çalışan bazı önemli kuruluşların tam adlarını ve onların kısaltmalarını eşleştireceğiz. Kısaltmalar, uzun isimleri daha kısa ve kolay söylemek ya da yazmak için kullandığımız kelimelerdir. Bakalım hangi kısaltma hangi kuruluşun adından geliyormuş!
Adım 1: Önce kuruluş isimlerini ve sağdaki kısaltmaları dikkatlice oku.
Adım 2: Hangi kısaltmanın hangi kuruluşun adından geldiğini bulmaya çalış. Genellikle kısaltmalar, kuruluş adındaki kelimelerin ilk harflerinden oluşur. Bir tanesinin kısaltması sağ tarafta yok, onu biz boş kutucuğa yazacağız.
- Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı
- Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı
- Türkiye Çevre Vakfı
- Türkiye Çevre Eğitim Vakfı
- Doğal Hayatı Koruma Derneği
Sonuç: Bu kuruluşun kısaltması TEMA‘dır. Sağdaki listede olmadığı için boş kutucuğa bunu yazıyoruz.
Sonuç: ÇEKÜL
Sonuç: TCV
Sonuç: TÜRÇEV
Sonuç: DHKD
Aferin sana! Gördün mü, doğamız ve çevremiz için çalışan ne kadar çok güzel kuruluş varmış. İsimlerini ve kısaltmalarını öğrenmek çok güzel oldu!
b. Aşağıdaki kısaltmaların açılımlarını yazınız. Bu kısaltmaların nasıl yazıldığı hakkında arkadaşlarınızla konuşunuz.
Şimdi de günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bazı ölçü birimlerinin ve para birimlerinin kısaltmalarını açacağız, yani uzun hallerini yazacağız. Bu kısaltmalar bize çok yardımcı olur, değil mi?
- cm: santimetre
- kg: kilogram
- m: metre
- kr.: kuruş
- TL: Türk lirası
- mL: mililitre
Harikasın! Gördün mü, ne kadar çok kısaltma kullanıyormuşuz! Kısaltmalar, yazarken ve konuşurken bize zaman kazandırır ve işlerimizi kolaylaştırır.
c. Yavru kurdun açıklamasına göre aşağıdaki kısaltmalara uygun ekleri getirerek cümleleri tamamlayınız.
Şimdi sıra geldi kısaltmalara ek getirmeye! Yavru kurdun bize çok önemli bir ipucu var. Hadi gel, o ipucunu dikkatlice okuyalım:
Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu, büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Eklerden önce kesme işareti (‘) kullanılır.
Yavru kurdun söylediği gibi, kısaltmalara ek getirirken iki farklı kural var:
- Eğer kısaltma küçük harflerle yazılmışsa (mesela cm, kg gibi), kısaltmayı sanki uzun halini okuyormuş gibi okuyup ona göre ek getiririz. Mesela “cm”yi “santimetre” diye okuruz, sonra eki ekleriz.
- Eğer kısaltma büyük harflerle yazılmışsa (mesela TEMA, ÇEKÜL gibi), kısaltmanın son harfini okuruz ve ona göre ek getiririz. Mesela “TEMA” kısaltmasının son harfi “A” olduğu için “A’ya” der gibi ek getiririz.
- Ve en önemlisi, ekleri getirirken kısaltmadan sonra mutlaka kesme işareti (‘) kullanırız.
Şimdi bu kuralları uygulayarak cümlelerdeki boşlukları dolduralım:
1. ………… üye olalım, fidan dikme kampanyalarına katılıp ülkemizin çölleşmesini önleyelim.
Adım 1: Boşluğa gelecek kısaltmayı bulalım. Fidan dikme ve çölleşmeyi önleme deyince aklımıza hemen TEMA geliyor, değil mi? TEMA, Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı’nın kısaltmasıydı.
Adım 2: TEMA kısaltması büyük harflerle yazılmış. Yavru kurdun kuralına göre, büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşu esas alınır. TEMA’nın son harfi “A”.
Adım 3: “A” harfine uygun eki getirelim ve kesme işareti kullanalım: “A’ya”.
Sonuç: TEMA’ya üye olalım, fidan dikme kampanyalarına katılıp ülkemizin çölleşmesini önleyelim.
2. Bu akşam ………… toplantısına katılarak çevre ve kültür değerlerimiz hakkında bilgileneceğim.
Adım 1: Çevre ve kültür değerleri deyince aklımıza gelen kuruluş ÇEKÜL, değil mi? ÇEKÜL, Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı’nın kısaltmasıydı.
Adım 2: ÇEKÜL kısaltması da büyük harflerle yazılmış. Son harfi “L”.
Adım 3: “L” harfine uygun eki getirelim ve kesme işareti kullanalım: “L’ün”. (Türkçede “L” harfinden sonra gelen eklerde “u” veya “ü” sesi kullanılır. Burada “toplantısına” kelimesiyle uyumlu olması için “ün” eki uygun olur.)
Sonuç: Bu akşam ÇEKÜL’ün toplantısına katılarak çevre ve kültür değerlerimiz hakkında bilgileneceğim.
3. Millî parkın çevresine 1 ………… kısa, 50 ………… uzun duvar ördüler.
Adım 1: Duvarın uzunluğunu belirtmek için ölçü birimleri kullanmalıyız. Elimizdeki seçeneklerden “m” (metre) ve “cm” (santimetre) var. Bir duvar için “metre” daha uygun bir ölçü birimi olur.
Adım 2: “m” kısaltması küçük harfle yazılmış. Yavru kurdun kuralına göre, küçük harfli kısaltmalarda kelimenin okunuşu esas alınır. “m”yi “metre” diye okuruz.
Adım 3: “metre” kelimesine uygun eki getirelim ve kesme işareti kullanalım: “metrelik”. Kesme işaretiyle birlikte m’lik olur.
Sonuç: Millî parkın çevresine 1 m’lik kısa, 50 m’lik uzun duvar ördüler.
4. Tohumların 10 ………… satış fiyatının 50 TL olduğunu öğrendim.
Adım 1: Tohumların miktarını belirtmek için “kg” (kilogram) veya “kr.” (kuruş) kullanabiliriz. Tohumlar genellikle ağırlıkla satıldığı için “kg” (kilogram) daha uygun olur. “10 kuruşunun satış fiyatı” pek anlamlı olmazdı, değil mi?
Adım 2: “kg” kısaltması küçük harfle yazılmış. Kelimenin okunuşu esas alınır. “kg”yi “kilogram” diye okuruz.
Adım 3: “kilogram” kelimesine uygun eki getirelim ve kesme işareti kullanalım: “kilogramının”. Kesme işaretiyle birlikte kg’ının olur.
Sonuç: Tohumların 10 kg’ının satış fiyatının 50 TL olduğunu öğrendim.
Aferin sana! Bütün soruları başarıyla tamamladın. Artık kısaltmaların ne anlama geldiğini ve onlara nasıl ek getireceğimizi çok iyi biliyorsun. Kısaltmalar Türkçe’de çok önemli bir yer tutar, bu bilgileri günlük hayatında da bol bol kullanacaksın! Öğrenmeye devam!