Merhaba sevgili çocuklar! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok güzel iki etkinliği birlikte inceleyeceğiz. Hazırsanız kalemlerimizi ve defterlerimizi hazırlayalım, adım adım soruları çözmeye başlayalım.
5. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki tabloyu doldurarak “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” metninin konusunu ve karakterlerini “Kırmızı Başlıklı Kız” masalıyla karşılaştırınız.
Sevgili öğrencilerim, bu etkinlikte sizden iki farklı hikayeyi karşılaştırmanız isteniyor. Biri hepimizin bildiği o klasik “Kırmızı Başlıklı Kız” masalı, diğeri ise “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” adlı bir metin. İkinci metni okumadığımız için ben size tahmini bilgiler vereceğim ama siz kendi okuduğunuz metne göre doldurmalısınız, tamam mı?
Adım 1: İlk olarak, “Kırmızı Başlıklı Kız” masalının konusunu ve karakterlerini hatırlayalım.
Kırmızı Başlıklı Kız Masalı
Konusu: Küçük Kırmızı Başlıklı Kız’ın, hasta büyükannesine yiyecek götürmek için ormandan geçmesi ve yolda kurnaz kurtla karşılaşması. Kurdun, hem büyükanneyi hem de Kırmızı Başlıklı Kız’ı kandırıp yemek istemesi, sonunda bir avcı tarafından kurtarılmaları.
Karakterleri: Kırmızı Başlıklı Kız, Kurt, Büyükanne, Anne, Avcı.
Adım 2: Şimdi de “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” metnini düşünelim. Bu metni okumadığımız için, başlığından yola çıkarak bir tahmin yapabiliriz. “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” başlığı, bize klasik masalın aksine, Kırmızı Başlıklı Kız’ın daha cesur, daha akıllı olduğunu veya kurdun ondan korktuğunu düşündürüyor olabilir. Yani, klasik masaldaki rollerin değiştiği, belki de komik bir hikaye anlatılıyor olabilir.
Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan? Metni
Konusu: (Bu kısmı, siz kendi okuduğunuz metne göre doldurmalısınız.) Tahminen, klasik Kırmızı Başlıklı Kız masalının aksine, Kırmızı Başlıklı Kız’ın tehlikelerden korkmayan, hatta belki de kurdu korkutan cesur bir karakter olduğu, olayların farklı bir bakış açısıyla anlatıldığı bir hikaye olabilir.
Karakterleri: (Bu kısmı, siz kendi okuduğunuz metne göre doldurmalısınız.) Tahminen, Kırmızı Başlıklı Kız (daha cesur, akıllı), Kurt (daha korkak, saf), Büyükanne (belki daha güçlü veya farklı bir rolde), Anne, Avcı (belki hiç yoktur veya rolü küçüktür).
Adım 3: Son olarak, bu iki hikayeyi karşılaştıralım.
Karşılaştırma: Klasik “Kırmızı Başlıklı Kız” masalında, Kırmızı Başlıklı Kız genellikle saf ve korunmaya muhtaç bir çocuktur, kurt ise kötü ve kurnazdır. “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” metninde ise bu rollerin değiştiğini, Kırmızı Başlıklı Kız’ın daha güçlü ve bağımsız, kurdun ise belki de daha az tehditkar olduğunu görebiliriz. Konu ve karakterlerin özellikleri bu şekilde farklılaşabilir.
b. “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” metninin yazarının olaylara bakış açısını arkadaşlarınızla konuşarak değerlendiriniz.
Adım 1: Yazarın bakış açısı ne demek, önce onu anlayalım. Bir yazar hikaye yazarken, olayları nasıl anlattığı, hangi karakteri öne çıkardığı, bize ne hissettirmek istediği, yazarın bakış açısını oluşturur. Yani yazar, olaylara nereden bakıyor, neyi vurguluyor?
Adım 2: “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” başlığına baktığımızda, yazarın klasik masallardaki “korku” ve “tehlike” kavramlarını sorguladığını, belki de Kırmızı Başlıklı Kız gibi bilinen bir karakteri farklı bir ışık altında ele aldığını düşünebiliriz.
Değerlendirme: Bu metnin yazarının olaylara bakış açısı, muhtemelen klasik masallardaki kalıpları yıkmaya yönelik. Yazar, Kırmızı Başlıklı Kız’ı güçlendirerek, belki de okuyuculara cesaret ve özgüven aşılamayı hedefliyor olabilir. Ya da masaldaki kötüyü (kurt) daha sevimli veya komik bir hale getirerek, hikayeye mizahi bir yaklaşım katmış olabilir. Arkadaşlarınızla bu farklılıkları ve yazarın neden böyle bir hikaye yazdığını konuşarak çok güzel fikirler edinebilirsiniz.
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümlelerde hangi kutucuklarda kısa çizgi (-) kullanılması gerektiğini işaretleyiniz.
Çocuklar, kısa çizgi (-) Türkçede çok işimize yarayan bir noktalama işaretidir. Genellikle kelimeleri hecelerine ayırırken, satır sonuna sığmayan kelimeleri bölerken ya da bazı özel durumlarda kelimeleri birbirine bağlarken kullanırız. Şimdi her bir cümleyi tek tek inceleyelim ve kısa çizgiye ihtiyacımız olup olmadığına bakalım.
Birinci Kutu (Mavi Renkli):
Annesi günün en zor sorusunu sordu
Diyelim ki karnın tok
uykun da çok Derenin kenarında da bir ağaç gölgesi
Kaçırır mı keyfin böylesi
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “Annesi günün en zor sorusunu sordu”. Burada “sorusunu” kelimesinin ortasında veya cümlenin sonunda kısa çizgiye gerek yok. Cümle düzgün ve anlamlı.
Adım 2: İkinci cümlemiz: “Diyelim ki karnın tok”. Bu cümlede de kısa çizgi kullanmaya gerek yok, cümle tamamlanmış.
Adım 3: Üçüncü cümlemiz: “uykun da çok Derenin kenarında da bir ağaç gölgesi”. Burada “uykun da çok” ve “Derenin kenarında da bir ağaç gölgesi” ifadeleri birbiriyle bağlantılı, keyifli bir durumu açıklıyor. Bu tür bağlantılı ifadeleri ayırırken kısa çizgi kullanabiliriz. Yani “çok” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 4: Dördüncü cümlemiz: “Kaçırır mı keyfin böylesi”. Bu cümlede de kısa çizgiye gerek yok.
Sonuç: Mavi kutuda sadece “uykun da çok” kelimesinden sonraki ilk kutucuğu işaretlemeliyiz.
İkinci Kutu (Kırmızı Renkli):
Dikkat Dikkat
Sevgili Avcı Amca
Midemdeki şişkinliğin nedeni brokoli makarna
Biz vazgeçtik et yemekten Bıktık masallarda kötülenmekten
Adım 1: İlk cümlemiz: “Dikkat Dikkat”. Aynı kelimenin peş peşe vurgulu bir şekilde tekrarlandığı durumlarda, bu iki kelime arasına kısa çizgi koyabiliriz. Bu, bir uyarıyı veya bir durumu daha etkili anlatır. Bu yüzden ilk “Dikkat” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 2: İkinci cümlemiz: “Sevgili Avcı Amca”. Bu bir hitap cümlesi, kısa çizgiye gerek yok.
Adım 3: Üçüncü cümlemiz: “Midemdeki şişkinliğin nedeni brokoli makarna”. “Nedeni” kelimesinin ortasına kısa çizgi gelmez. Ama “brokoli” ve “makarna” kelimeleri, şişkinliğin nedenlerini sıralıyor. Bu tür sıralamalarda veya “ve” anlamında kısa çizgi kullanabiliriz. Yani “brokoli” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 4: Dördüncü cümlemiz: “Biz vazgeçtik et yemekten Bıktık masallarda kötülenmekten”. Burada iki farklı cümle var gibi görünse de, ikinci cümle birincisinin nedenini açıklıyor. Bu tür yakın anlamlı ve birbirini tamamlayan cümleleri ayırmak için kısa çizgi kullanabiliriz. Yani “yemekten” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Sonuç: Kırmızı kutuda “Dikkat” kelimesinden sonraki ilk kutucuğu, “brokoli” kelimesinden sonraki kutucuğu ve “yemekten” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Üçüncü Kutu (Yeşil Renkli):
Aman anneciğim he
mencecik telaşlanma Bun
dan böyle Avcı Amca için yaz dığım
bir yazı taşıyacağım yanımd A
Çocuklar, bu kutudaki cümleler bir konuşmayı veya bir metni gösteriyor ve kelimelerin hecelendiği yerler var gibi duruyor. Kısa çizginin en önemli görevlerinden biri, satır sonuna sığmayan kelimeleri hecelerine ayırmaktır.
Adım 1: “Aman anneciğim he!”. Burada “he” bir ünlem veya kısa bir tepki. Bu tür durumlarda “anneciğim” ile “he” arasına kısa çizgi koyabiliriz. Yani “anneciğim” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 2: “mencecik telaşlanma Bun”. Burada “telaşlanma” kelimesi bitiyor ve “Bundan” kelimesi başlamalı. “Bundan” kelimesinin “Bun-” kısmı bir satırda, “-dan” kısmı diğer satırda olacak şekilde hecelenmiş. Bu yüzden “telaşlanma” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 3: “dan böyle Avcı Amca için yaz dığım”. Burada “yazdığım” kelimesi hecelenmiş. “Yaz-” kısmı bir satırda, “-dığım” kısmı diğer satırda. Bu yüzden “yaz” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 4: “bir yazı taşıyacağım yanımd A”. Burada “yanımda” kelimesi hecelenmiş. “Yanım-” kısmı bir satırda, “-da” kısmı diğer satırda. Bu yüzden “yanımd” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Sonuç: Yeşil kutudaki tüm ilk kutucukları işaretlemeliyiz.
Dördüncü Kutu (Pembe Renkli):
Annesi bir kaşını kaldırdı merakla
Yavru kurt yine ha
zırdı bir cevapla
Kaçırılmaz elbet keyfin böylesi
Adım 1: İlk cümlemiz: “Annesi bir kaşını kaldırdı merakla”. Bu cümlede kısa çizgi kullanmaya gerek yok.
Adım 2: İkinci ve üçüncü cümlemiz: “Yavru kurt yine ha zırdı bir cevapla”. Burada “hazırdı” kelimesi hecelenmiş. “Ha-” kısmı bir satırda, “-zırdı” kısmı diğer satırda olacak. Bu yüzden “ha” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Adım 3: Dördüncü cümlemiz: “Kaçırılmaz elbet keyfin böylesi”. Bu cümlede de kısa çizgiye gerek yok.
Sonuç: Pembe kutuda sadece “ha” kelimesinden sonraki kutucuğu işaretlemeliyiz.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur sevgili öğrencilerim. Kısa çizginin farklı kullanımlarını bu etkinlik sayesinde daha iyi anlamış olduk. Başka bir derste görüşmek üzere!