Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri birlikte adım adım çözeceğiz. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
4. ETKİNLİK
Şiirin konusunu ve ana duygusunu yazarak aşağıdaki cümleleri tamamlayınız.
Şiirde ………………………………………………………….. konusu anlatılmıştır. ………………………………………………………….. şiirin ana duygusudur.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinliği yapabilmek için öncelikle 5. etkinlikteki şiiri dikkatlice okumalıyız. Şiirimiz şöyleydi:
Bağ olur,
Dün ayağa bağ olur.
Bugün çalışır isek
Yarın bahçe bağ olur.
Şimdi bu şiiri okuyup anladıktan sonra, şiirin neyden bahsettiğini ve bize ne hissettirdiğini bulalım.
Adım 1: Şiirin konusunu bulalım.
Şiirde “dün”, “bugün” ve “yarın” kelimeleri geçiyor. “Dün ayağa bağ olur” derken, geçmişte yapılan hataların ya da tembelliğin bizi engellediğini anlatıyor. “Bugün çalışır isek” diyerek şimdiki zamanın, yani şu anın önemini vurguluyor. Ve “Yarın bahçe bağ olur” diyerek de bugünkü çalışmanın gelecekte bize güzellikler getireceğini söylüyor. O zaman şiirin konusu, bugün çalışmanın geleceğe güzellikler getirmesi diyebiliriz.
Adım 2: Şiirin ana duygusunu bulalım.
Şiir bize ne hissettiriyor? Çalışırsak yarınlarımızın güzel olacağını, emeklerimizin karşılığını alacağımızı söylüyor. Bu da bize bir umut ve çalışma isteği veriyor, değil mi? O zaman şiirin ana duygusu çalışmanın getireceği güzelliklere olan inanç ve umut diyebiliriz.
Şimdi boşlukları dolduralım:
Şiirde bugünden çalışmanın geleceğe güzellikler getireceği konusu anlatılmıştır. Çalışmanın getireceği güzelliklere olan inanç ve umut şiirin ana duygusudur.
***
5. ETKİNLİK
Şiirin;
“Bağ olur,
Dün ayağa bağ olur.
Bugün çalışır isek
Yarın bahçe bağ olur.” dizelerinde “dün” ve “yarın” kelimeleri hangi açıdan karşılaştırılmıştır? Açıklayınız.
Çözüm:
Canım öğrencim, bu şiirde “dün” ve “yarın” kelimeleri çok güzel bir şekilde karşılaştırılmış. Hadi birlikte inceleyelim:
Adım 1: “Dün” kelimesinin geçtiği dizeye bakalım.
“Dün ayağa bağ olur.” diyor. Burada “dün”, yani geçmiş zaman, sanki ayağımıza takılan, bizi yavaşlatan, ilerlememizi engelleyen bir şeye benzetiliyor. Geçmişte yapılan hatalar ya da tembellikler bizi bugün etkileyebilir, bizi geride bırakabilir anlamında kullanılmış. Yani “dün” olumsuz bir durumla ilişkilendirilmiş.
Adım 2: “Yarın” kelimesinin geçtiği dizeye bakalım.
“Yarın bahçe bağ olur.” diyor. Burada ise “yarın”, yani gelecek zaman, “bahçe bağ olur” ifadesiyle çok güzel, verimli, emeklerimizin karşılığını alacağımız bir duruma benzetilmiş. Eğer bugün çalışırsak, yarınlarımız çok güzel olacak, bolluk içinde geçecek demek istiyor. Yani “yarın” olumlu ve umut dolu bir durumla ilişkilendirilmiş.
Adım 3: Karşılaştırmayı açıklayalım.
Şiirde “dün” ve “yarın” kelimeleri, geçmişin olumsuz etkileri (bir engel, bir yük) ile geleceğin olumlu sonuçları (emeklerin karşılığı, güzellikler) açısından karşılaştırılmıştır. Geçmişin bizi yavaşlatabileceği, ama bugünkü çalışmamızla geleceğimizi güzelleştirebileceğimiz anlatılmıştır.
***
6. ETKİNLİK
a. Şiirin aşağıdaki dizelerinden gerçek anlamlı olanların başına “G”, mecaz anlamlı olanların başına “M” yazınız.
Çözüm:
Şimdi de kelimelerin gerçek ve mecaz anlamlarını bulma zamanı! Hatırlarsın, gerçek anlam bir kelimenin aklımıza gelen ilk, temel anlamıdır. Mecaz anlam ise kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni, genellikle benzetme yoluyla oluşan anlamdır. Hadi her bir cümleyi dikkatlice inceleyelim:
Bal yapan arı olur.
Arılar gerçekten bal yapar, değil mi? Bu, arıların yaptığı bilinen bir şey. Yani kelimeler gerçek anlamlarında kullanılmış.
Sonuç: G
Benim bilgi sarayım.
Bilgi bir saray olabilir mi? Saray, kralların, padişahların yaşadığı büyük bir binadır. Bilgi ise soyut bir kavramdır, elle tutulamaz. Burada kişi, çok bilgili olduğunu ya da bilgiye çok değer verdiğini, belki de kütüphanesini veya okulunu bir saraya benzeterek anlatmış. Kelimeler gerçek anlamından uzaklaşmış, benzetme yapılmış.
Sonuç: M
Takdir aldı Gülbeyaz.
Gülbeyaz adında bir öğrenci ya da kişi, öğretmeninden veya bir yerden takdir belgesi ya da övgü almış olabilir. Bu, günlük hayatta karşımıza çıkabilecek, gerçek bir durumdur. Kelimeler gerçek anlamlarında kullanılmış.
Sonuç: G
İşte güzel okulum,
Okul, ders öğrendiğimiz, arkadaşlarımızla buluştuğumuz yerdir. “İşte güzel okulum” derken, kişi okulunu gösteriyor veya ondan bahsediyor. Burada da kelimeler gerçek anlamlarında kullanılmış.
Sonuç: G
Dün ayağa bağ olur.
“Dün” yani geçmiş zaman, bir insanın ayağına nasıl bağlanabilir? Bağlanamaz, değil mi? Burada “ayak bağı olmak” deyimi kullanılmış. Bu deyim, birinin işini yapmasına engel olmak, onu yavaşlatmak anlamına gelir. Yani geçmişteki olaylar veya davranışlar, bugün bizi engelleyebilir demek istenmiş. Kelimeler gerçek anlamından uzaklaşmış, mecaz anlamda kullanılmış.
Sonuç: M
Dört haftadan ay olmaz.
Bir takvim ayının genellikle 4 haftadan daha uzun olduğunu biliyoruz (4 hafta 28 gün yapar, ama çoğu ay 30 veya 31 gündür). Bu ifade, bir ayın tam olarak 4 hafta olmadığını, yani 4 haftanın bir ayı oluşturmaya yetmeyeceğini gerçek bir bilgi olarak söyler. Kelimeler gerçek anlamlarında kullanılmış, mecaz bir anlam taşımıyor.
Sonuç: G
***
6. ETKİNLİK
b. Aşağıya, kelimeleri gerçek, mecaz ve terim anlamlarıyla kullanacağınız çalışmanın önemini anlatan üç cümle yazınız.
Çözüm:
Şimdi de kelimelerin farklı anlamlarını kullanarak, bu anlamları bilmenin neden önemli olduğunu anlatan üç cümle yazalım. Bu, dilimizi daha iyi kullanmamızı sağlar.
Kelimenin gerçek anlamını bilmek, günlük konuşmalarımızda ve yazdıklarımızda ne demek istediğimizi açıkça anlatmamızı sağlar, böylece herkes birbirini doğru anlar.
Duygularımızı veya düşüncelerimizi daha güçlü ve etkileyici bir şekilde ifade etmek istediğimizde kelimeleri mecaz anlamlarıyla kullanırız; bu da anlatımımıza derinlik katar ve yazılarımızı daha ilgi çekici yapar.
Bilim ve meslek alanlarında kullanılan terim anlamlı kelimeler, o konuya özel bilgileri eksiksiz ve doğru bir şekilde aktarmamızı sağlar, böylece uzmanlar kendi aralarında kolayca anlaşabilir ve bilgi karışıklığı yaşanmaz.