Merhaba canım öğrencim! Bugün seninle beraber çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Görseldeki soruları adım adım inceleyip, nasıl çözmemiz gerektiğini birlikte öğreneceğiz. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en basit şekilde açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
B. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Tiyatroyla ilgili aşağıdaki kelimelerden hangisi terim anlamlı değildir?
Adım 1: Öncelikle terim anlam ne demek, onu bir hatırlayalım. Terim anlam, bir sanat, bilim veya meslek dalına ait özel kelimeler demektir. Mesela “nota” müzik terimi, “üçgen” matematik terimi gibi.
Adım 2: Şimdi şıklardaki kelimelere bakalım ve tiyatroyla ilgili olup olmadıklarını düşünelim:
- a) perde: Tiyatroda sahnede açılıp kapanan, oyunun başlangıcını veya bitişini belirten bir bölümdür. Evet, bu bir tiyatro terimidir.
- b) koltuk: Tiyatro salonunda seyircilerin oturduğu yerdir. Ama “koltuk” kelimesi sadece tiyatroya özgü bir kelime değildir, evimizde de koltuklarımız var. Yani genel bir kelimedir.
- c) kostüm: Tiyatroda oyuncuların giydiği özel kıyafetlerdir. Evet, bu da bir tiyatro terimidir.
- d) sahne: Tiyatroda oyunun sergilendiği alandır. Evet, bu da bir tiyatro terimidir.
Adım 3: Gördüğün gibi, “koltuk” kelimesi tiyatroya özgü değil, günlük hayatta da kullandığımız bir kelime. Bu yüzden terim anlamlı değildir.
Sonuç:
b) koltuk
2. Aşağıdakilerden hangisi dilimize yabancı dilden geçmiş “patent” kelimesinin Türkçe karşılığıdır?
Adım 1: “Patent” kelimesi, bir buluşun veya bir fikrin yasal olarak sahibine ait olduğunu gösteren özel bir belgedir. Yani, birisi bir şey icat ettiğinde, o icat sadece ona ait olsun diye aldığı belgeye patent denir.
Adım 2: Şimdi şıklardaki kelimelere bakalım ve hangisinin “patent” kelimesinin anlamını karşıladığını düşünelim:
- a) buluş belgesi: Bir buluşun sahibi olduğunu gösteren belge demektir. Bu, patentin tam karşılığıdır!
- b) keşif: Yeni bir şeyi bulmak, ortaya çıkarmak demektir. Patent, keşfin kendisi değil, onunla ilgili belgedir.
- c) özgün: Benzeri olmayan, kendine has demektir. Patent, özgün bir şey için alınır ama kendisi özgünlük değildir.
- d) parça: Bir bütünün ayrılmış bölümü demektir. Patentle alakası yoktur.
Adım 3: Bu durumda, “patent” kelimesinin dilimizdeki en doğru karşılığı “buluş belgesi”dir.
Sonuç:
a) buluş belgesi
3. Hangi seçenekteki kelime çiftleri arasında diğerlerinden farklı bir anlam ilişkisi vardır?
Adım 1: Kelime çiftleri arasındaki anlam ilişkilerine bakalım. Kelimeler ya eş anlamlı (anlamları aynı veya çok yakın), ya da zıt anlamlı (anlamları birbirinin tam tersi) olabilirler.
Adım 2: Şimdi her bir şıktaki kelime çiftini inceleyelim:
- a) ırak – uzak: “Irak” ve “uzak” kelimeleri aynı anlama gelirler. İkisi de bir şeyin mesafeli olduğunu anlatır. Yani bu kelimeler eş anlamlıdır.
- b) benzer – farklı: “Benzer” aynı olan, “farklı” ise aynı olmayan demektir. Bu kelimeler birbirinin tam tersi anlamdadır. Yani bu kelimeler zıt anlamlıdır.
- c) üzgün – mutlu: “Üzgün” keyifsiz, “mutlu” ise sevinçli demektir. Bu kelimeler de birbirinin tam tersi anlamdadır. Yani bu kelimeler zıt anlamlıdır.
- d) zengin – yoksul: “Zengin” çok parası olan, “yoksul” ise parası olmayan demektir. Bu kelimeler de birbirinin tam tersi anlamdadır. Yani bu kelimeler zıt anlamlıdır.
Adım 3: Gördüğün gibi, b, c ve d şıklarındaki kelime çiftleri zıt anlamlıyken, a şıkkındaki kelime çifti eş anlamlıdır. Bu yüzden farklı olan a şıkkıdır.
Sonuç:
a) ırak – uzak
4. Aşağıdaki kelimelerden hangisi “kirli” kelimesinin zıt (karşıt) anlamlısıdır?
Adım 1: Zıt anlamlı (karşıt anlamlı) kelimeler, birbirinin tam tersi anlama gelen kelimelerdir. Mesela “sıcak” kelimesinin zıt anlamlısı “soğuk”tur.
Adım 2: Şimdi “kirli” kelimesinin tam tersi anlama gelen kelimeyi bulmaya çalışalım. Kirli, temiz olmayan demektir.
- a) bulanık: Net olmayan, karışık demektir. Kirli ile aynı anlama yakın olabilir ama tam zıttı değildir.
- b) hırsız: Bir şey çalan kişi demektir. Kirli ile hiçbir alakası yoktur.
- c) pis: Kirli ile aynı anlama gelir. Eş anlamlısıdır, zıt anlamlısı değildir.
- d) temiz: Kirli olmayan, lekesiz demektir. İşte bu, kirli kelimesinin tam tersidir!
Adım 3: Bu durumda, “kirli” kelimesinin zıt anlamlısı “temiz”dir.
Sonuç:
d) temiz
C. Aşağıdaki paragrafta kutucukların içine uygun noktalama işaretlerini yerleştiriniz.
Barış Manço ( ) nun şarkıları 7 ( ) den 70 ( ) e toplumdaki herkese hitap etmiştir ( ) Şarkılarından en bilinenleri şunlardır ( ) Dağlar Dağlar ( ) Gül Pembe ( ) Arkadaşım Eşek ( ) Kol Düğmeleri ( ) Dönence ( ) Halil İbrahim Sofrası ( ) Sarı Çizmeli Mehmet Ağa ( )
Adım 1: İlk boşluğa bakalım: “Barış Manço ( ) nun”. Özel isimlere gelen ekleri ayırmak için kesme işareti (‘) kullanırız. Yani buraya kesme işareti gelecek.
Adım 2: İkinci ve üçüncü boşluklara bakalım: “7 ( ) den 70 ( ) e”. Sayılara gelen ekleri de ayırmak için yine kesme işareti (‘) kullanırız. Yani buralara da kesme işareti gelecek.
Adım 3: Dördüncü boşluğa bakalım: “hitap etmiştir ( )”. Cümle burada bitiyor. Bitmiş bir cümlenin sonuna nokta (.) koyarız.
Adım 4: Beşinci boşluğa bakalım: “Şarkılarından en bilinenleri şunlardır ( )”. Burada bir açıklama yapılacak. Bir açıklama yapmadan önce iki nokta üst üste (:) kullanırız.
Adım 5: Geri kalan boşluklar şarkı isimleri arasında: “Dağlar Dağlar ( ) Gül Pembe ( ) Arkadaşım Eşek ( ) Kol Düğmeleri ( ) Dönence ( ) Halil İbrahim Sofrası ( ) Sarı Çizmeli Mehmet Ağa ( )”. Benzer türdeki kelimeleri veya sıralanan ögeleri ayırmak için virgül (,) kullanırız. En sonda ise liste bittiği için nokta (.) kullanırız.
Sonuç:
Barış Manço‘nun şarkıları 7‘den 70‘e toplumdaki herkese hitap etmiştir. Şarkılarından en bilinenleri şunlardır: Dağlar Dağlar, Gül Pembe, Arkadaşım Eşek, Kol Düğmeleri, Dönence, Halil İbrahim Sofrası, Sarı Çizmeli Mehmet Ağa.
Ç. Şiir türü ile ilgili aşağıdaki açıklamalardan doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. Şiir, dizeler hâlinde yazılır.
Adım 1: Şiirlerin nasıl yazıldığını düşünelim. Şiirler, alt alta yazılan kısa satırlardan oluşur. Bu satırlara dize veya mısra deriz.
Adım 2: Bu bilgi doğru mu? Evet, şiirler düz yazı gibi cümle cümle değil, dizeler halinde yazılır.
Sonuç:
D
2. Şiir yazana şair denir.
Adım 1: Şiir yazan kişiye ne isim verildiğini hatırlayalım.
Adım 2: Roman yazana romancı, hikaye yazana hikayeci dediğimiz gibi, şiir yazan kişiye de şair deriz. Bu bilgi doğru.
Sonuç:
D
3. Şiir; duyguları, hayalleri ve düşünceleri anlatır.
Adım 1: Şiirlerin konusunu ve amacını düşünelim. Şiirler genellikle insanların iç dünyasını, sevinçlerini, hüzünlerini, hayallerini veya bir konu hakkındaki düşüncelerini anlatmak için yazılır.
Adım 2: Bu bilgi doğru mu? Evet, şiirler genellikle bu tür konuları işler ve okuyucuda da duygusal bir etki bırakır.
Sonuç:
D
4. Üç dizelik şiir bölümlerine kıta denir.
Adım 1: Şiirlerdeki bölümlere ne dendiğini hatırlayalım. Genellikle 4 dizeden oluşan bölümlere kıta veya dörtlük deriz.
Adım 2: Peki üç dizeden oluşan bölümlere ne denir? Onlara üçlük denir. Kıta denmez. Bu yüzden bu bilgi yanlış.
Sonuç:
Y
5. Her şiirin ana duygusu olmaz.
Adım 1: Bir şiiri okuduğumuzda bize ne hissettirdiğini veya şairin ne anlatmak istediğini düşünelim.
Adım 2: Her şiirin bir ana fikri veya ana duygusu vardır. Şair bir şey anlatmak veya bir duygu uyandırmak için yazar. Ana duygusu olmayan bir şiir olmaz. Bu bilgi yanlış.
Sonuç:
Y
Aferin sana! Bütün soruları başarıyla çözdük. Gördün mü, dikkatli olunca ve bildiklerimizi hatırlayınca ne kadar kolay oluyor! Harikasın!