Merhaba canım öğrencilerim,
Bugün Türkçe dersinde çok güzel bir etkinliğe başlıyoruz. Kelimelerin anlamlarını bulmaya çalışacağız. Hazır mısınız?
1. ETKİNLİK
a. Metinde geçen aşağıdaki kelimelerin ve kelime grubunun anlamını önce tahmin ediniz. Sonra bunların anlamını sözlükten bulup yazınız.
Şimdi sıra geldi kelimelerin anlamlarını tahmin etmeye ve sonra da gerçek anlamlarını öğrenmeye. Hadi bakalım, zihninizi çalıştırın!
halk bilimi
Tahminim: Bence halk bilimi, eskiden beri halkımızın bildiği, yaptığı şeyleri anlatan bir bilim dalı olabilir. Mesela ninelerimizin anlattığı masallar, dedelerimizin oyunları gibi.
Anlamı: Bir ülkenin veya bölgenin halkına ait gelenekleri, görenekleri, inançları, masalları, şarkıları, giysileri ve el sanatları gibi kültürel öğeleri inceleyen bilim dalıdır. Kısaca, halkın yaşamını ve kültürünü araştırır.
kültür
Tahminim: Kültür, insanların bir arada yaşarken oluşturduğu ortak değerler, bilgiler, sanatlar, gelenekler gibi şeyler olmalı. Mesela bizim bayramlarımız, yemeklerimiz de kültürümüzün bir parçası.
Anlamı: Bir topluma veya ülkeye ait olan, nesilden nesile aktarılan yaşam biçimi, gelenekler, inançlar, sanat, dil ve davranışlar bütünüdür. İnsanların öğrendiği ve paylaştığı her şeydir diyebiliriz.
edebiyat
Tahminim: Edebiyat, güzel yazılmış kitaplar, şiirler, hikayeler gibi yazılı eserler olmalı. Yazarların duygu ve düşüncelerini anlattığı sanat dalı gibi geliyor bana.
Anlamı: Duygu, düşünce ve hayallerin dil aracılığıyla sözlü veya yazılı olarak estetik bir biçimde anlatıldığı sanat dalıdır. Şiirler, romanlar, hikayeler edebiyatın içinde yer alır.
arşiv
Tahminim: Arşiv, önemli eski belgelerin, dosyaların saklandığı bir yer olmalı. Okulda da eski karnelerimizi sakladıkları bir yer vardır herhalde.
Anlamı: Geçmişte yaşanmış olaylara veya yapılmış işlere ait belgelerin, bilgilerin ve kayıtların düzenli bir şekilde saklandığı yer veya bu belgelerin bütünüdür. Tarihi olayları öğrenmek için arşivler çok önemlidir.
Harika! İlk bölümü tamamladık. Şimdi gelelim ikinci bölüme, yani eşleştirme etkinliğine!
b. Aşağıda, metinde geçen bazı kelimelerin anlamları verilmiştir. Bunları uygun kelimelerle eşleştiriniz.
Bu bölümde de sol tarafta bazı kelimelerin anlamları verilmiş, sağ tarafta ise kelimeler var. Bakalım hangi tanım hangi kelimeye ait, doğru bir şekilde eşleştirebilecek misiniz?
Adım 1: İlk tanımı okuyalım ve hangi kelimeye uyduğunu düşünelim.
Kısa ve özlü anlatımı olan güldürücü hikâye.
Bu tanım bize kısa, özlü ve güldürücü kelimelerini hatırlatıyor. Aklımıza hemen Nasrettin Hoca geliyor değil mi? İşte bu tanım tam da fıkra kelimesine uyuyor.
Sonuç: fıkra
Adım 2: İkinci tanımı okuyalım.
Eski çağlardan beri anlatılan, olağanüstü varlıkları, olayları konu edinen hayali hikâye.
Burada eski çağlardan beri anlatılan, olağanüstü varlıklar ve hayali hikâye kelimeleri önemli. Mesela ejderhalar, periler, devler gibi kahramanların olduğu, sanki gerçekmiş gibi anlatılan ama aslında hayal ürünü olan hikayeler aklımıza geliyor. Bu tanım, efsane kelimesini anlatıyor.
Sonuç: efsane
Adım 3: Üçüncü tanıma geçelim.
Hayale dayanan, olağanüstü olayları anlatan edebî tür.
Yine hayale dayanan ve olağanüstü olaylar geçiyor. Ama bu sefer daha çok “bir varmış bir yokmuş” diye başlayan, iyilerin ve kötülerin olduğu, sonunda iyilerin kazandığı hikayeler gibi düşünebiliriz. Kırmızı Başlıklı Kız, Pamuk Prenses gibi hikayeler… Evet, bu tanım masal kelimesine ait.
Sonuç: masal
Adım 4: Dördüncü tanımı inceleyelim.
Bir kahramanlık hikâyesini veya olayı anlatan halk şiiri.
Burada anahtar kelime kahramanlık ve halk şiiri. Bir milletin önemli bir olayını veya büyük bir kahramanını anlatan uzun şiirler… Köroğlu Destanı gibi. Bu tanım destan kelimesine karşılık geliyor.
Sonuç: destan
Adım 5: Beşinci tanımı okuyalım.
Halk ezgileriyle söylenen sözler, şarkılar.
Halk ezgileri ve şarkılar denince aklımıza hemen yöresel şarkılarımız, türkülerimiz geliyor değil mi? İşte bu tanım da türkü kelimesini ifade ediyor.
Sonuç: türkü
Adım 6: Son tanıma bakalım.
Gerçek veya tasarlanmış olayları anlatan düzyazı türü, öykü.
Bu tanım, günlük hayatta karşımıza çıkabilecek olayları veya yazarların hayal ettiği olayları anlatan kısa yazıları, yani hikaye veya öyküyü anlatıyor. Ama sağ taraftaki kelimelere baktığımızda masal, türkü, efsane, destan, fıkra kelimelerini görüyoruz. Bu kelimeler arasında “öykü” veya “hikaye” kelimesi yok. Bu durumda, bu tanım için sağdaki kelimelerden uygun bir eşleşme bulunmuyor. Sanırım bu tanım bize ekstra bilgi olarak verilmiş. Olsun, biz yine de ne anlama geldiğini öğrenmiş olduk!
Sonuç: Bu tanıma uygun bir kelime seçeneklerde bulunmamaktadır.
Aferin size çocuklar! Bütün kelimelerin anlamlarını bulduk ve eşleştirmeleri de doğru bir şekilde yaptık. Harikasınız!