4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları Sayfa 118

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizdeki değerlendirme çalışmalarını birlikte çözeceğiz. Hazır mısınız? Hem soruları doğru cevaplayacak hem de neden öyle olduğunu adım adım öğreneceğiz. Hadi başlayalım!

3. Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yazım yanlışı vardır?

Sevgili çocuklar, bu soruda kelimelerin doğru yazılışlarını bilmemiz gerekiyor. Tek tek şıklara bakalım:

• A) ayakkabıcı: Bu kelime doğru yazılmış. “Ayakkabı” kelimesi iki “k” ile yazılır ve “-cı” eki de doğru gelmiş.
• B) fermuar: Bu kelime de doğru yazılmış. Genellikle “fermuhar” şeklinde yanlış yazılabilse de doğrusu “fermuar”dır.
• C) teneffüs: Bu kelime de doğru yazılmış. “Teneffüs” kelimesi iki “f” ile yazılır ve genelde “tenefüs” (tek f) şeklinde yanlış yazıldığı görülür. Ama burada doğru yazılmış.
• D) tükenmez: Bu kelime de doğru yazılmış. “Tükenmez” kalemi hepimiz biliyoruz, yazılışında bir hata yok.

Şimdi şöyle bir durum var çocuklar: Bu sorudaki tüm kelimeler aslında doğru yazılmış. Bu durumda sorunun kendisinde bir eksiklik olduğunu düşünebiliriz. Eğer bir kelimede yazım yanlışı olsaydı, onu işaretlerdik. Ama ben baktığımda hepsi doğru görünüyor. Belki de bizi düşündürmek istemişler!

Sonuç: Görseldeki seçeneklerde yer alan tüm kelimeler doğru yazılmıştır. Bu durumda bu sorunun cevabı aslında yoktur veya soru hatalıdır. Ancak eğer bir cevap seçmek zorunda kalsaydık, genelde en çok yanlış yazılan kelime olan teneffüs‘ün yanlış yazılmış hali tenefüs olsaydı C şıkkını işaretlerdik. Ama burada doğru yazıldığı için bir yazım yanlışı bulamıyoruz.

4. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili ifadelerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?

Mecaz anlam, bir kelimenin ya da ifadenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak yeni bir anlam kazanması demekti, hatırladınız mı? Hadi altı çizili ifadelere bakalım:

Adım 1: Şıkları inceleyelim.

• A) Annem komşulara dağıtmak için aşure yaptı.
  Burada “aşure yapmak” derken, gerçekten de aşure tatlısını hazırlamaktan bahsediliyor. Yani gerçek anlamında kullanılmış.
• B) Güzel çiçeklerle onun kalbini çaldı.
  “Kalp çalmak” ifadesi burada birinin gerçek kalbini alıp götürmek anlamına gelmiyor, değil mi? Bu imkansız. Burada “kalbini çalmak”, birinin sevgisini, gönlünü kazanmak, ona âşık etmek anlamında kullanılmış. İşte bu, kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni bir anlam, yani mecaz anlamdır.
• C) Hava giderek soğuyor.
  Burada “hava soğuyor” derken, havanın sıcaklığının gerçekten azaldığı, yani gerçek anlamında kullanılmış.
• D) Elindeki kalemlerin hepsini saydı.
  “Saymak” kelimesi burada kalemlerin adetini belirlemek için teker teker saymak anlamında kullanılmış. Bu da gerçek anlamdır.

Adım 2: Mecaz anlamda kullanılan ifadeyi belirleyelim.

Gördüğümüz gibi, “kalbini çaldı” ifadesi gerçek anlamından farklı, yeni bir anlam kazanmış. Bu yüzden mecaz anlamda kullanılmıştır.

Sonuç: B seçeneğindeki “kalbini çaldı” ifadesi mecaz anlamda kullanılmıştır.

5. Aşağıdaki kelimelerden hangisi terim anlamlı değildir?

Terim anlamlı kelimeler, belirli bir bilim, sanat, spor dalına veya mesleğe özgü özel anlamı olan kelimelerdir. Şimdi şıklara bakalım, hangisi özel bir alana ait değilmiş bulalım:

Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim.

• A) bardak: “Bardak” kelimesi günlük hayatta su içmek için kullandığımız bir eşyanın adıdır. Herkesin bildiği, genel bir kelimedir. Özel bir bilim dalına veya sanata ait değildir.
• B) dikdörtgen: “Dikdörtgen” kelimesi, matematikte ve geometride belirli bir şekli ifade eden özel bir kelimedir. Bu yüzden terim anlamlıdır.
• C) nota: “Nota” kelimesi, müzik alanında sesleri yazmak için kullanılan işaretleri ifade eden özel bir kelimedir. Bu yüzden terim anlamlıdır.
• D) penaltı: “Penaltı” kelimesi, futbol gibi spor dallarında kurallara aykırı bir hareket sonucu verilen bir ceza vuruşunu ifade eden özel bir kelimedir. Bu yüzden terim anlamlıdır.

Adım 2: Terim anlamlı olmayan kelimeyi belirleyelim.

Gördüğümüz gibi, “bardak” kelimesi özel bir alana ait değil, herkesin bildiği genel bir isimdir.

Sonuç: A seçeneğindeki “bardak” kelimesi terim anlamlı değildir.

C. Aşağıdaki açıklamaları, ilgili noktalama işaretiyle eşleştiriniz.

Bu bölümde, noktalama işaretlerinin görevlerini hatırlayarak eşleştirmeler yapacağız. Bakalım hangi noktalama işareti hangi görevi üstlenmiş:

Adım 1: Açıklamaları ve noktalama işaretlerini gözden geçirelim.

• 1. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
  Bir cümle bittikten sonra o cümleyle ilgili örnekler veya açıklamalar gelecekse, bu işareti kullanırız. Bu işaret, iki nokta (:)‘dir.
  Örnek: Alışveriş listem şöyleydi: ekmek, süt, peynir.
• 2. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  Sözün bir yerde kesildiğini, cümlenin bitmediğini veya söylenmeyen başka şeyler olduğunu göstermek için bu işareti kullanırız. Bu işaret, üç nokta (…)‘dır.
  Örnek: Bahçede dolaşırken bir de ne göreyim…
• 3. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur.
  Şiir yazarken dizeleri alt alta değil de yan yana yazmak istediğimizde her dizenin arasına bu işareti koyarız. Bu işaret, eğik çizgi (/)‘dir.
  Örnek: Güneş doğdu / Kuşlar öttü / Yeni bir gün başladı.
• 4. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
  Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan sözlerden veya birine seslenirken kullandığımız kelimelerden sonra bu işareti kullanırız. Bu işaret, ünlem işareti (!)‘dir.
  Örnek: Eyvah! Aman Allah’ım!
• 5. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
  Yazarken bir kelime satır sonuna sığmadığında, hecelerine ayırarak kelimenin bir kısmını o satırda bırakır, kalanını alt satıra geçiririz. İşte bu bölme işlemini gösteren işaret, kısa çizgi (-)‘dir.
  Örnek: Öğretmenimiz bize defter-
  lik verdi.
• 6. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimelerin arasına konur.
  Bir cümlede art arda gelen, aynı görevi üstlenen kelimeleri veya kelime gruplarını ayırmak için bu işareti kullanırız. Bu işaret, virgül (,)‘dür.
  Örnek: Pazardan elma, armut, çilek aldık.

Adım 2: Eşleştirmeleri listeleyelim.

• 1. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur. → iki nokta (:)
• 2. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. → üç nokta (…)
• 3. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur. → eğik çizgi (/)
• 4. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur. → ünlem işareti (!)
• 5. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur. → kısa çizgi (-)
• 6. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimelerin arasına konur. → virgül (,)

Gördüğümüz gibi, “nokta (.)” işareti için burada bir açıklama verilmemiş. Bu da bazen sorularda olabiliyor, yani fazladan bir seçenek bırakılabiliyor.

Sonuç: Eşleştirmeler yukarıdaki gibidir.