Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Birlikte bu sayfadaki soruları adım adım, kolayca anlayabileceğin bir şekilde çözeceğiz. Hazır mısın? Başlayalım!
1. ETKİNLİK
Metinde geçen aşağıdaki kelimelerin ve kelime gruplarının anlamını önce tahmin ediniz. Sonra bu kelimelerin anlamını sözlükten bulup yazınız ve bunları anlamına uygun olarak birer cümlede kullanınız. Cümlelerinizi aşağıya yazınız.
Şimdi bu kelime ve kelime gruplarının anlamlarını bulup cümle içinde kullanalım:
kazanç kapısı:
- Adım 1: Anlamını bulalım.
- Adım 2: Bu anlama uygun bir cümle kuralım.
Bir kişi için para kazanma imkânı, gelir kaynağı, yani para getiren bir iş veya fırsat demektir.
Bu küçük dükkân, ailesi için önemli bir kazanç kapısı olmuştu.
korsan:
- Adım 1: Anlamını bulalım.
- Adım 2: Bu anlama uygun bir cümle kuralım.
Denizlerde gemilere saldırıp yağmalayan deniz haydutlarına “korsan” deriz. Günümüzde ise, bir başkasının emeğini izinsiz kopyalayan, çoğaltan veya satan kişilere de bu isim verilir. Mesela, bir filmin veya kitabın yasa dışı kopyalarına “korsan ürün” denir.
Korsan oyunlar almak yerine, orijinal oyunları alarak yapımcılara destek olmalıyız.
ucuz pahalı demeden:
- Adım 1: Anlamını bulalım.
- Adım 2: Bu anlama uygun bir cümle kuralım.
Bu kelime grubu, bir şeyi yaparken veya bir şeye sahip olurken, fiyatına hiç bakmadan, ne kadar tuttuğunu önemsemeden, her türlü masrafı göze alarak anlamına gelir. Yani, “ne olursa olsun, ne kadar tutarsa tutsun” demektir.
Sağlığına kavuşmak için ucuz pahalı demeden her türlü ilacı ve tedaviyi denedi.
devran:
- Adım 1: Anlamını bulalım.
- Adım 2: Bu anlama uygun bir cümle kuralım.
Devran, dünya, zaman, felek veya kader anlamına gelir. Genellikle zamanın akışını, olayların değişmesini ifade etmek için kullanılır. “Devran dönmek” gibi ifadelerle karşımıza çıkar.
Eskiden çok zor durumdaydık ama devran döndü, şimdi her şey çok daha iyi.
2. ETKİNLİK
a. “Şapkasını dizlerine vurarak dövünmek” kelime grubundan ne anlıyorsunuz? Açıklayınız.
- Adım 1: Deyimi inceleyelim.
- Adım 2: Anlamını açıklayalım.
Sevgili öğrencim, “şapkasını dizlerine vurarak dövünmek” deyimi, bir kişinin yaptığı bir işten veya söylediği bir sözden dolayı çok pişman olduğunu, büyük bir üzüntü ve çaresizlik yaşadığını anlatır. Eskiden insanlar çok üzüldüklerinde, çaresiz kaldıklarında veya büyük bir hata yaptıklarında, sanki kendilerine kızar gibi şapkalarını çıkarıp dizlerine vururlarmış. Bu hareket, onların içlerindeki pişmanlığı ve acıyı dışa vurma şekliymiş.
Bu deyim, bir kişinin bir olay karşısında duyduğu derin pişmanlığı, üzüntüyü ve çaresizliği ifade eder. Yaptığı bir hatanın veya kaçırdığı bir fırsatın farkına varıp kendine kızma, “keşke böyle yapmasaydım” deme halidir.
b. “Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak” deyiminin anlamını sözlükten bulup aşağıya yazınız. Başınıza böyle bir durum geldi mi? Anlatınız.
- Adım 1: Deyimin anlamını açıklayalım.
- Adım 2: Kendi hayatımızdan bir örnek verelim.
Bu deyim, daha iyi, daha kârlı bir şey elde etmek isterken, elinde olan değerli şeyi de kaybetmek anlamına gelir. Yani, büyük bir kazanç peşinde koşarken, küçük ama garanti olan kazancı da kaybetmek demektir. Açgözlülük veya yanlış hesaplamalar yüzünden zarara uğramayı anlatır.
Evet, benim de başıma böyle bir durum gelmişti aslında. Geçen yıl, doğum günümde bana iki tane çok güzel kitap hediye edilmişti. Birini hemen okumaya başladım, diğeri ise okuyacaklarım listesindeydi. Bir arkadaşım, “Bu kitabı bana ver, ben sana daha yeni ve popüler bir kitap alırım” dedi. Ben de daha yeni bir kitap okuma hevesiyle elimdeki yeni kitabı ona verdim. Ama arkadaşım o kitabı bir türlü bulamadı veya almayı unuttu. Sonunda ne elimdeki güzel kitaptan eser kaldı ne de yeni bir kitap alabildim. İşte o zaman anladım ki, “Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan oldum.” Keşke elimdeki kitaba sahip çıksaydım!
c. “Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak” deyiminin, metne nasıl bir anlam kattığını açıklayınız.
- Adım 1: Deyimin genel anlamını hatırlayalım.
- Adım 2: Bu anlamın metne nasıl bir katkı sağladığını düşünelim.
Az önce öğrendiğimiz gibi, bu deyim, daha iyisini ararken elindekini kaybetmek anlamına geliyor.
Sevgili öğrencim, bir metinde bu deyim kullanıldığında, hikayeye çok önemli bir anlam katmış olur. Eğer metinde bir karakter, elindekiyle yetinmeyip daha fazlasını isterken her şeyini kaybediyorsa, bu deyim tam da o durumu özetler. Okuyucuya, karakterin yaşadığı hatayı, pişmanlığı ve aldığı dersi çok etkili bir şekilde anlatır. Metne bir nevi uyarı veya ders çıkarma anlamı katar. Bize, elimizdeki değerlerin kıymetini bilmemiz gerektiğini, bazen daha fazlasını isterken her şeyimizi kaybedebileceğimizi hatırlatır. Böylece metnin ana fikrini daha güçlü ve akılda kalıcı hale getirir.
Aferin sana, bütün soruları başarıyla tamamladık! Gördün mü, Türkçe ne kadar da güzel ve anlamlı kelimelerle dolu. Bir sonraki derste görüşmek üzere!