Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe ders kitabımızdaki çok güzel etkinlikleri yapacağız. Hazır mısınız? Haydi bakalım, teker teker sorulara göz atalım ve cevaplarını birlikte bulalım. Unutmayın, Türkçe çok zevkli bir ders!
7. ETKİNLİK
Yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş aşağıdaki kelimelerin Türkçe karşılıklarını yazınız.
Sevgili çocuklar, dilimiz çok zengin bir dildir. Ama bazen başka dillerden kelimeler alıp kullanabiliyoruz. Bu etkinlikte bizden istenen, yabancı dillerden gelmiş ve henüz dilimize tam yerleşmemiş kelimelerin yerine kullanabileceğimiz güzelim Türkçe karşılıklarını bulmak.
Adım 1: Her bir kelimenin anlamını düşünelim.
Adım 2: Bu anlama en uygun Türkçe kelimeyi bulalım.
Şimdi kelimelere ve karşılıklarına bakalım:
- ice tea → buzlu çay
- ekstra → fazladan, ilave
- mega → çok büyük, dev
- limit → sınır
- efor → çaba, gayret
- link → bağlantı
Gördünüz mü, hepsinin ne güzel Türkçe karşılıkları varmış! Bundan sonra bu kelimelerin yerine Türkçe olanları kullanmaya özen gösterelim olur mu?
8. ETKİNLİK
Aşağıdaki kelimelerden eş sesli olanların bulunduğu kutucukları farklı renkler kullanarak boyayınız.
Canım öğrencilerim, bu etkinlikte çok önemli bir konuyu hatırlayacağız: eş sesli (sesteş) kelimeler. Eş sesli kelimeler neydi hatırlıyor musunuz? Yazılışları ve okunuşları aynı olan ama anlamları tamamen farklı olan kelimelere eş sesli kelimeler diyorduk. Örneğin “yüz” kelimesi hem bir sayı olabilir (100), hem yüzmek eylemi (denizde yüzmek), hem de insan yüzü anlamında kullanılabilir. İşte bunlar eş sesli kelimelerdir.
Şimdi tablodaki kelimelere tek tek bakalım ve eş seslisi olanları bulalım. Siz defterinizde veya kitabınızda bu kelimeleri farklı renklerle boyayabilirsiniz. Ben de buraya eş sesli olan kelimeleri listeleyeceğim.
Adım 1: Tablodaki her kelimeyi dikkatlice okuyalım.
Adım 2: Her kelimenin farklı anlamları olup olmadığını düşünelim. Eğer farklı anlamları varsa, o kelime eş seslidir.
İşte eş sesli olan kelimeler ve anlam örnekleri:
- gül:
- Bitki olan gül (kırmızı bir çiçek).
- Gülmek eylemi (neşe ile gülmek).
- kır:
- Çayır, çimenlik alan (piknik yapmak için kıra gitmek).
- Kırmak eylemi (vazoyu kırmak).
- Bir renk adı (kır saçlı yaşlı adam).
- taş:
- Toprağın içinden çıkan sert madde (bir avuç taş topladım).
- Taşmak eylemi (bardaktan su taştı).
- bas:
- Ayakla basmak eylemi (topa bas).
- Müzikte kalın ses (bas gitar).
- yüz:
- İnsan yüzü (güzel bir yüz).
- Sayı olan yüz (100).
- Suda yüzmek eylemi (havuzda yüzmek).
- Bir hayvanın derisini yüzmek eylemi.
- bal:
- Arıların yaptığı tatlı yiyecek (bal yemek).
- Bir eş sesli kelime değildir, sadece bir anlamı var. (Bu kelimeyi işaretlemeyeceğiz.)
- yaş:
- Islaklık, nem (yaş bez).
- İnsan ömrü (kaç yaşındasın?).
- pas:
- Metallerin oksitlenmesiyle oluşan tabaka (demirin paslanması).
- Futbolda topu arkadaşına vermek (pas atmak).
- zar:
- Oyun zarı (zar atmak).
- İnce doku, tabaka (göz zarı).
- Zarar kelimesinin kısaltması olarak da kullanılabilir ama temel eş seslilik anlamları oyun zarı ve ince dokudur.
- bant:
- Yapıştırma şeridi (koli bandı).
- Saç bandı.
- Müzik kaseti (eski bir bant).
- dolu:
- Boş olmayan (su dolu bardak).
- Yağış şekli (dolu yağdı).
- dal:
- Ağacın dalı (kuş dalda duruyor).
- Suya dalmak eylemi (denize dalmak).
- kas:
- Vücudumuzdaki kaslar (kol kası).
- Kasmak eylemi (kendini kasma).
- yaz:
- Mevsim olan yaz (yaz tatili).
- Yazmak eylemi (mektup yazmak).
- iç:
- Bir şeyin içi (kutunun içi).
- İçmek eylemi (su içmek).
- kaz:
- Hayvan olan kaz (kümes hayvanı).
- Toprağı kazmak eylemi (çukur kazmak).
- at:
- Hayvan olan at (hızlı koşan at).
- Atmak eylemi (topu atmak).
- ocak:
- Ay adı (Ocak ayı).
- Yemek pişirme aracı (elektrikli ocak).
- Ateş yakılan yer (şömine ocağı).
- bin:
- Sayı olan bin (1000).
- Binmek eylemi (ata binmek).
- el:
- Vücudumuzdaki organ (sağ el).
- Yabancı, başkası (el sözüne bakma).
- boş:
- Dolu olmayan (boş kutu).
- Bir eş sesli kelime değildir, sadece bir anlamı var. (Bu kelimeyi işaretlemeyeceğiz.)
- dik:
- Dikey konumda (dik durmak).
- Dikmek eylemi (ağaç dikmek, elbise dikmek).
- saz:
- Müzik aleti (bağlama sazı).
- Göl kenarında biten bitki (sazlık).
Evet çocuklar, eş sesli kelimeleri bulduk. Geriye kalan “çift”, “muz”, “alay”, “şişe”, “cam”, “perde”, “rulo”, “örtü”, “tül”, “bol”, “hayır”, “yün”, “ben” kelimeleri eş sesli değildir. Şimdi bu bulduğumuz kelimeleri farklı renklerle boyayarak etkinliğimizi tamamlayabiliriz.
9. ETKİNLİK
Aşağıya, istediğiniz konuda bir mâni yazınız. Yazdığınız mâniyi arkadaşlarınıza okuyunuz.
Sevgili öğrencilerim, mâni yazmak çok eğlencelidir! Maniler genellikle dört dizeden oluşur ve ilk iki dize genellikle konuyla ilgili ipuçları verirken, asıl anlatılmak istenen son iki dizede yer alır. Genellikle yedili hece ölçüsüyle yazılır ve aaxa şeklinde kafiyelenir. Yani ilk, ikinci ve dördüncü dizeler kafiyeli olur, üçüncü dize serbest kalır.
Şimdi ben de sizin için bir tane mâni yazacağım. Siz de istediğiniz bir konuda, hayal gücünüzü kullanarak kendi manilerinizi yazabilirsiniz. Unutmayın, önemli olan içten ve özgün olması!
Adım 1: Bir konu belirleyelim. Mesela doğa, arkadaşlık, okul ya da bir mevsim olabilir.
Adım 2: İlk iki dizeyi kafiyeli olacak şekilde hazırlayalım, bunlar genellikle giriş kısmı olur.
Adım 3: Son iki dizeyi asıl anlatmak istediğimiz düşünceyi ifade edecek şekilde yazalım ve dördüncü dizeyi ilk iki dizeyle kafiyeli yapalım.
Ben okul konulu bir mâni yazmak istiyorum:
Okul yolu çiçekli,
Defterim kalemli.
Öğretmenim can benim,
Bütün dersler zevkli.
Nasıl, beğendiniz mi? Şimdi sıra sizde! Kendi manilerinizi yazın ve sonra da arkadaşlarınızla paylaşın, çok keyifli olacak!
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
Bir araç kullanarak uçmayı başaran insanlar hakkında araştırma yapınız. Araştırma yaptığınız genel ağ adreslerinin güvenilir olmasına dikkat ediniz.
Bu kısım bir etkinlikten çok, bir sonraki dersimize hazırlık niteliğinde sevgili çocuklar. Uçmak, insanoğlunun en büyük hayallerinden biri olmuştur hep. Bir araç kullanarak uçmayı başaran insanlar hakkında araştırma yapmak hem çok öğretici hem de çok ilginç olacaktır.
Araştırma yaparken dikkat etmeniz gereken en önemli şey, kullandığınız genel ağ (internet) adreslerinin güvenilir olmasıdır. Yani bilgileri aldığınız sitelerin doğru ve tarafsız bilgi verdiğinden emin olun. Anne babanızdan veya öğretmenlerinizden bu konuda yardım isteyebilirsiniz.
Mesela Wright Kardeşler’i, Hezarfen Ahmet Çelebi’yi araştırabilirsiniz. Onların hikayeleri çok ilham vericidir. İyi araştırmalar dilerim!