Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 4. sınıf Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte çok güzel ve eğlenceli bir Türkçe etkinliği yapacağız. Görseldeki soruları adım adım inceleyip, nasıl cevaplayacağımızı öğreneceğiz. Hazır mısın? Başlayalım!
Şimdi 9. Etkinlik‘e bakalım.
9. ETKİNLİK
Farklı yazı karakterleri ile yazılmış aşağıdaki ifadeleri okuyunuz. Bu ifadeleri hangi durumlarda kullanmanız gerektiğini açıklayınız.
Bu etkinlikte, farklı şekillerde yazılmış bazı sözler var. Bu sözleri günlük hayatta ne zaman ve neden kullandığımızı konuşacağız. Haydi tek tek inceleyelim:
Adım 1: “Teşekkür ederim.”
Bu sözü, birisi bize bir iyilik yaptığında, yardımcı olduğunda ya da güzel bir şey söylediğinde kullanırız. Karşımızdaki kişiye minnetimizi, yani ona ne kadar değer verdiğimizi ve yaptığı şey için mutlu olduğumuzu belirtmiş oluruz. Mesela, arkadaşın sana kalemini verdiğinde veya annen sana en sevdiğin yemeği yaptığında “Teşekkür ederim!” dersin.
Adım 2: “Seni seviyorum.”
Bu çok özel bir cümledir. Sevdiğimiz kişilere, mesela annemize, babamıza, kardeşimize, dedemize, anneannemize ya da çok yakın bir arkadaşımıza karşı hissettiğimiz sıcak ve güzel duyguları ifade etmek için kullanırız. Bu söz, karşımızdaki kişiye olan sevgimizi ve bağlılığımızı gösterir.
Adım 3: “Özür dilerim.”
Bazen istemeden bir hata yapabiliriz veya birini kırabiliriz, değil mi? İşte böyle durumlarda, yaptığımız hatayı kabul ettiğimizi ve karşımızdaki kişiden af dilediğimizi belirtmek için “Özür dilerim.” deriz. Bu söz, hatamızı telafi etmek istediğimizi ve bir daha böyle bir şey yapmak istemediğimizi gösterir.
Adım 4: “Geçmiş olsun.”
Bu ifadeyi, birisi hastalandığında, küçük bir kaza geçirdiğinde veya kötü bir durumla karşılaştığında kullanırız. Karşımızdaki kişiye acil şifalar dilediğimizi, onun üzüntüsünü paylaştığımızı ve bir an önce iyileşmesini istediğimizi belirtmiş oluruz. Mesela, arkadaşın hastalandığında onu arayıp “Geçmiş olsun!” diyebilirsin.
Adım 5: “İyi akşamlar.”
Bu söz, akşam saatlerinde insanlarla karşılaştığımızda veya yanlarından ayrılırken kullandığımız bir selamlaşma ifadesidir. Karşımızdaki kişiye güzel bir akşam geçirmesini dilediğimizi gösterir. Tıpkı sabah “Günaydın” veya öğlen “İyi günler” dediğimiz gibi.
Adım 6: “Afiyet olsun.”
Yemek yiyen birini gördüğümüzde veya birisi yemeğe başlamadan önce ona “Afiyet olsun.” deriz. Bu, yemeğinin lezzetli olmasını, yediklerinden keyif almasını ve yemeğin ona iyi gelmesini dilediğimiz anlamına gelir. Tıpkı annen sana yemek hazırladığında “Afiyet olsun yavrum!” dediği gibi.
Şimdi de 10. Etkinlik‘e geçelim.
10. ETKİNLİK
a. Noktalı yerlere, verilen kelimelerden uygun olanları yazarak aşağıdaki cümleleri tamamlayınız.
Burada üç tane cümlemiz var ve her cümlenin içinde boşluklar bulunuyor. Boşlukları doldurmak için hemen üstünde verilen kelimelerden doğru olanları seçip yerleştireceğiz. Cümlenin anlamını bozmadan en uygun kelimeleri bulmaya çalışalım.
1. Cümle: “Benim kedimin …………………….. tüyleri ve …………………….. kulakları var.”
- Verilen kelimeler: sapsarı, nemli, dimdik
Şimdi bu kelimelere bakalım:
- Sapsarı: Çok sarı anlamına gelir. Kedilerin tüyleri sapsarı olabilir.
- Nemli: Hafif ıslak, rutubetli anlamına gelir. Kedinin tüyleri nemli olabilir ama genellikle rengiyle ilgili bir özellik aranır. Kulaklar için pek uygun değil.
- Dimdik: Çok dik, hiç eğik olmayan anlamına gelir. Kedilerin kulakları bazen dimdik durur.
Şimdi boşluklara yerleştirelim:
Benim kedimin sapsarı tüyleri ve dimdik kulakları var.
2. Cümle: “Kitapçıdan …………………….. için …………………….. bir kitap alır mısın?”
- Verilen kelimeler: fazla, yepyeni, benim
Şimdi bu kelimelere bakalım:
- Fazla: Gereğinden çok, çok miktarda anlamına gelir. Kitapçıdan “fazla” bir kitap almak pek anlamlı değil.
- Yepyeni: Çok yeni, hiç kullanılmamış anlamına gelir. Bir kitap için güzel bir özellik olabilir.
- Benim: Bana ait olan anlamına gelir. “Benim için” ifadesi çok uygun.
Şimdi boşluklara yerleştirelim:
Kitapçıdan benim için yepyeni bir kitap alır mısın?
3. Cümle: “Annem bana …………………….. tüllü, …………………….. bir elbise aldı.”
- Verilen kelimeler: yemyeşil, uzun, senin
Şimdi bu kelimelere bakalım:
- Yemyeşil: Çok yeşil anlamına gelir. Bir elbisenin rengi yemyeşil olabilir.
- Uzun: Boyu çok olan anlamına gelir. Bir elbisenin boyu uzun olabilir.
- Senin: Sana ait olan anlamına gelir. “Senin tüllü” veya “senin elbise” burada uygun değil, çünkü “bana” kelimesi zaten var.
Şimdi boşluklara yerleştirelim:
Annem bana yemyeşil tüllü, uzun bir elbise aldı.
Şimdi de 10. Etkinlik‘in b maddesine bakalım.
b. Cümleleri tamamlarken yazdığınız kelimelerden hangilerinde pekiştirme anlamı olduğunu belirtiniz.
Sevgili öğrencim, “pekiştirme” ne demek biliyor musun? Bir kelimenin anlamını daha güçlü, daha etkili hale getirmeye pekiştirme denir. Genellikle bir sıfatın başına “m, p, r, s” harflerinden uygun olanı getirilerek yapılır. Mesela, “sarı” kelimesini “sapsarı” yaparak daha da sarı olduğunu vurgularız. “Yeşil” kelimesini “yemyeşil” yaparak çok daha yeşil olduğunu anlatırız.
Şimdi, az önce boşlukları doldururken kullandığımız kelimeleri hatırlayalım ve hangilerinde pekiştirme anlamı olduğunu bulalım:
İlk cümlede kullandığımız kelimeler: sapsarı, dimdik
- Sapsarı: “Sarı” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. Evet, bu bir pekiştirme kelimesi.
- Dimdik: “Dik” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. Evet, bu da bir pekiştirme kelimesi.
İkinci cümlede kullandığımız kelimeler: benim, yepyeni
- Benim: Bu bir aitlik kelimesi, pekiştirme değildir.
- Yepyeni: “Yeni” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. Evet, bu da bir pekiştirme kelimesi.
Üçüncü cümlede kullandığımız kelimeler: yemyeşil, uzun
- Yemyeşil: “Yeşil” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. Evet, bu da bir pekiştirme kelimesi.
- Uzun: Bu bir sıfattır ama pekiştirilmiş hali değildir. (“Upuzun” olsaydı pekiştirme olurdu.)
Sonuç:
Cümleleri tamamlarken kullandığımız kelimelerden pekiştirme anlamı olanlar şunlardır:
- sapsarı
- dimdik
- yepyeni
- yemyeşil
Aferin sana! Bütün bu etkinlikleri başarıyla tamamladın. Gördün mü, Türkçe ne kadar eğlenceli ve düşündürücü olabilir! Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!