Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimize hoş geldiniz. Bugün sizinle çok güzel iki etkinlik yapacağız, soruları birlikte adım adım çözeceğiz ve masalların o büyülü dünyasına bir göz atacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
5. Etkinlik
a. “Masalcı Dede Pertev Naili Boratav” başlıklı metin, bilgilendirici metin midir, hikâye edici metin midir? Metinden örnekler vererek açıklayınız.
Sevgili öğrencilerim, gelin bu soruyu birlikte düşünelim. Başlığa baktığımızda “Masalcı Dede Pertev Naili Boratav” diyor. Bu başlık bize bir kişiyi tanıtıyor gibi değil mi? Sanki Pertev Naili Boratav’ın kim olduğunu, ne yaptığını anlatacak gibi duruyor. Bu tür metinler bize bir konuda bilgi verirler, bir kişiyi ya da bir olayı tanıtırlar.
Bu yüzden, “Masalcı Dede Pertev Naili Boratav” başlıklı metin bilgilendirici bir metindir.
Peki, bilgilendirici metin ne demek? Bilgilendirici metinler bize yeni şeyler öğreten, bir konuyu açıklayan, tanıtan metinlerdir. Hikâye edici metinler ise olayları, kahramanları ve bir zamanı anlatır, bizi bir maceraya çıkarır.
Bu metinde muhtemelen şunlar gibi cümleler olurdu:
- “Pertev Naili Boratav, Türk halk bilimci ve yazar olarak tanınır.” (Bu cümle bize kim olduğunu ve ne iş yaptığını bildiriyor.)
- “Masal derlemeleriyle Türk kültürüne büyük katkılar sağlamıştır.” (Bu cümle onun ne gibi bir katkısı olduğunu açıklıyor.)
- “1907 yılında doğan Boratav, hayatını masallara adamıştır.” (Bu cümle bize onun doğum tarihini ve hayat amacını anlatıyor.)
Gördüğünüz gibi, bu cümleler bize Pertev Naili Boratav hakkında bilgiler veriyor. Bu yüzden bu metin bilgilendirici bir metindir.
Sonuç: Bilgilendirici metindir.
b. Türüne göre bu metnin bölümlerini adlandırınız. Bu bölümlerin hangi cümlelerle başlayıp hangi cümlelerle sona erdiğini ilgili kutucuklara yazınız.
Metnimiz bilgilendirici bir metin olduğu için, genellikle üç ana bölümden oluşur. Tıpkı bir sandviç gibi düşünebilirsiniz: başlangıç, orta ve bitiş. Bu bölümlere Giriş, Gelişme ve Sonuç deriz.
Şimdi bu bölümlerin nasıl başlayıp biteceğini hayal edelim:
Adım 1:Giriş bölümünü adlandıralım ve nasıl başlayıp bitebileceğini yazalım.
Giriş:
Bu bölümde genellikle konuya genel bir giriş yapılır, kişi tanıtılır veya okuyucunun ilgisi çekilir.
- Başlangıç cümlesi: “Pertev Naili Boratav, Türk masal dünyasının en önemli isimlerinden biridir.”
- Bitiş cümlesi: “O, masalları derleyerek ve inceleyerek kültürel mirasımıza ışık tutmuştur.”
Adım 2:Gelişme bölümünü adlandıralım ve nasıl başlayıp bitebileceğini yazalım.
Gelişme:
Bu bölümde konunun detayları, kişinin hayatı, eserleri, çalışmaları gibi bilgiler verilir. En uzun bölümdür.
- Başlangıç cümlesi: “Boratav’ın hayatı, masallara olan derin sevgisiyle şekillenmiştir.”
- Bitiş cümlesi: “Yaptığı çalışmalarla sadece Türkiye’de değil, dünya çapında da tanınan bir halk bilimci olmuştur.”
Adım 3:Sonuç bölümünü adlandıralım ve nasıl başlayıp bitebileceğini yazalım.
Sonuç:
Bu bölümde ise verilen bilgiler özetlenir, metnin ana fikri vurgulanır veya bir dilek/öneriyle bitirilir.
- Başlangıç cümlesi: “Kısacası, Pertev Naili Boratav’ın masalcılık ve halk bilimine katkıları paha biçilmezdir.”
- Bitiş cümlesi: “Onun mirası, yeni nesillere yol göstermeye devam edecektir.”
Sonuç: Metnin bölümleri Giriş, Gelişme ve Sonuç’tur. Yukarıdaki örnek cümleler bu bölümlerin başlangıç ve bitişlerini gösterebilir.
6. Etkinlik
a. Defterinize yazdığınız masal ve oyun tekerlemelerini arkadaşlarınıza okuyunuz.
Bu bir etkinlik sorusu olduğu için yazılı bir cevabı yoktur. Sizin defterinize yazdığınız masal ve oyun tekerlemelerini arkadaşlarınızla paylaşmanız, onlara okumanız bekleniyor. Bu sayede hem eğlenir hem de farklı tekerlemeleri öğrenmiş olursunuz.
Sonuç: Bu bir uygulama etkinliğidir, yazılı cevap gerektirmez.
b. Aşağıdaki masal tekerlemelerinden hangisinin masalların başında, hangisinin masalların ortasında, hangisinin masalların sonunda kullanıldığı hakkında arkadaşlarınızla tartışınız.
Şimdi masal tekerlemelerini inceleyelim ve masalın neresinde kullanıldıklarını bulalım. Masallar genellikle belirli bir düzenle başlar, devam eder ve biter. Bu tekerlemeler de bu düzene göre yerlerini alırlar.
Adım 1: İlk tekerlemeye bakalım:
a) “Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde. Develer tellal iken, pireler berber iken… Ben annemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken…”
Bu tekerleme bize masalların çok eski zamanlarda, gerçek olmayan olaylarla başladığını anlatır. Masal dinlemeye hazırlık gibidir. Bu yüzden bu tekerleme masalların başında kullanılır.
Adım 2: İkinci tekerlemeye bakalım:
b) “Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.”
Bu tekerleme, masaldaki kahramanların istediklerine ulaştığını, mutlu sona erdiğini anlatan bir ifadedir. Masalın bittiğini ve kahramanların mutlu olduğunu söyler. Bu yüzden bu tekerleme masalların sonunda kullanılır.
Adım 3: Üçüncü tekerlemeye bakalım:
c) “Az gittik, uz gittik, dere tepe düz gittik. Altı ay, bir güz gittik. Bir de ne görelim? Bir arpa boyu yol gitmemişiz.”
Bu tekerleme, masaldaki olayların ilerlediğini, zamanın geçtiğini ama aslında çok da yol alınmadığını, yani olayın hala devam ettiğini anlatır. Masalın ortasındaki yolculukları, mücadeleleri veya olayları anlatırken kullanılır. Bu yüzden bu tekerleme masalların ortasında kullanılır.
Sonuç:
- “Evvel zaman içinde…” tekerlemesi: Masalın başında
- “Onlar ermiş muradına…” tekerlemesi: Masalın sonunda
- “Az gittik, uz gittik…” tekerlemesi: Masalın ortasında
Aferin çocuklar, bu etkinlikleri de başarıyla tamamladık! Masalların gizemli dünyasına bir adım daha atmış olduk. Unutmayın, okumak ve anlamak her zaman en güzel maceralardan biridir!