Merhaba çocuklar! Ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün sizinle görseldeki soruları birlikte inceleyeceğiz ve nasıl çözebileceğimizi konuşacağız. Hazır mısınız? Hadi başlayalım!
1. ETKİNLİK
Şiir okuma çalışmanızı aşağıdaki ölçütlerden uygun olanı işaretleyerek değerlendiriniz.
Bu etkinlikte, daha önce okuduğunuz bir şiiri ne kadar iyi okuduğunuzu kendiniz değerlendirmeniz isteniyor. Bir şiiri okurken nelere dikkat etmemiz gerektiğini hatırlayalım ve tablodaki maddeleri tek tek inceleyelim:
Adım 1: Her bir maddeyi dikkatlice oku.
Uygun ses tonuyla okudum: Şiiri okurken sesin çok kısık mıydı, yoksa çok yüksek mi? Şiirin konusu neyse (mutluluk, hüzün, coşku gibi) ses tonun o duyguya uygun muydu? Eğer şiirin duygusuna uygun ve herkesin duyabileceği bir ses tonuyla okuduysan “Evet” işaretleyebilirsin. Bazen uygun olduysa “Bazen”, hiç olmadıysa “Hayır” diyebilirsin.
Kelimeleri doğru telaffuz ettim: Telaffuz etmek ne demek biliyor musunuz? Kelimeleri doğru bir şekilde söylemek demek. Mesela “ağaç” kelimesini “aahç” gibi yanlış mı söyledin, yoksa tam da olması gerektiği gibi “ağaç” mı dedin? Eğer tüm kelimeleri doğru söylediysen “Evet”, bazılarını yanlış söylediysen “Bazen”, çoğunu yanlış söylediysen “Hayır” işaretleyebilirsin.
Vurgu ve tonlamaya dikkat ettim: Vurgu, bir kelimenin içindeki heceyi ya da bir cümledeki önemli kelimeyi daha güçlü söylemektir. Tonlama ise sesimizin yükselip alçalmasıdır. Şiiri okurken önemli yerleri daha farklı bir sesle, daha vurgulu okudun mu? Sesin bir şarkı gibi inip çıktı mı? Eğer bunlara dikkat ettiysen “Evet”, bazen ettiysen “Bazen”, hiç etmediysen “Hayır” diyebilirsin.
Noktalama işaretlerine dikkat ederek okudum: Şiirde virgül, nokta, soru işareti, ünlem işareti gibi noktalama işaretleri vardır. Bu işaretler bize nerede durmamız, nerede nefes almamız, nerede sesimizi yükseltmemiz gerektiğini söyler. Mesela noktalı virgülde kısa bir duraklama, ünlemde coşkulu bir ses tonu kullandın mı? Eğer bu işaretlerin anlamlarına uygun okuduysan “Evet”, bazen dikkat ettiysen “Bazen”, etmediysen “Hayır” işaretleyebilirsin.
Duygularımı ses tonuma yansıtabildim: Şiirler bize bir şeyler anlatır, duygular uyandırır. Eğer şiir sevinçli bir şiirse sesin de sevinçli mi çıktı? Üzüntülü bir şiirse sesin de biraz hüzünlü müydü? Şiirin içindeki duyguyu kendi sesinle dinleyene hissettirebildiysen “Evet”, bazen hissettirebildiysen “Bazen”, yansıtamadıysan “Hayır” diyebilirsin.
Beden dilini doğru kullandım: Şiir okurken sadece sesimizle değil, vücudumuzla da duyguları anlatabiliriz. El kol hareketlerimiz, yüz ifademiz, duruşumuz beden dilimizdir. Şiirin anlamına uygun olarak bedenini kullandın mı? Mesela sevinçli bir şiirde daha canlı, üzüntülü bir şiirde daha sakin mi durdun? Eğer beden dilini şiirin duygusuna uygun kullandıysan “Evet”, bazen kullandıysan “Bazen”, hiç kullanamadıysan “Hayır” işaretleyebilirsin.
Adım 2: Her bir madde için kendi şiir okumanı düşün ve uygun kutucuğu işaretle.
Bu etkinlikte doğru ya da yanlış bir cevap yok. Önemli olan, kendi okumanı dürüstçe değerlendirmen ve bir sonraki okumanda daha iyi olmak için nelere dikkat etmen gerektiğini öğrenmen.
***
2. ETKİNLİK
Şiirdeki koyu yazılı eş sesli kelimeleri farklı anlamlarda kullanarak cümleler yazınız.
Ah, keşke şiir de burada olsaydı! O zaman koyu yazılmış kelimeleri hemen bulup inceleyebilirdik. Ama hiç önemli değil, ben sana “eş sesli kelime” ne demek onu anlatayım ve bir örnek üzerinden nasıl cümle kurabileceğimizi göstereyim.
Adım 1: “Eş sesli kelime” ne demek, onu öğrenelim.
Eş sesli kelimeler, yazılışları ve okunuşları aynı olan ama anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir. Mesela “yüz” kelimesini düşünelim:
- Hem bizim vücudumuzdaki “yüz” (suratımız) anlamına gelir.
- Hem denizde veya havuzda yapılan bir eylem olan “yüzmek” anlamına gelir.
- Hem de bir sayı olan “yüz” (100) anlamına gelir.
Gördün mü? Hepsi “yüz” diye yazılıyor ve okunuyor ama üç farklı anlamı var!
Adım 2: Şimdi senin şiirde koyu yazılmış bir eş sesli kelime bulduğunu varsayalım. Diyelim ki şiirde “gül” kelimesi koyu yazılmıştı.
Adım 3: “Gül” kelimesinin farklı anlamlarını düşünelim:
- Birinci anlamı: Güzel kokulu bir çiçek türü.
- İkinci anlamı: Mutlu olduğumuzda yaptığımız eylem, kahkaha atmak.
Adım 4: Bu farklı anlamları kullanarak cümleler kuralım:
Gül (çiçek anlamında):
Annem bahçemizdeki gül ağaçlarını çok sever.
Gül (eylem anlamında):
Arkadaşımın anlattığı fıkraya hepimiz çok güldük.
Sen de şiirdeki koyu yazılı kelimeyi bulduğunda, onun farklı anlamlarını düşünerek bu şekilde cümleler kurabilirsin. Unutma, önemli olan kelimenin hem yazılışının hem de okunuşunun aynı olması ama anlamının bambaşka olması!
***
3. ETKİNLİK
Şiirin içeriğine uygun farklı bir başlık yazınız.
Yine şiirimiz yanımızda olmadığı için doğrudan bir başlık yazamayız ama ben sana bir şiire nasıl başlık bulunacağını öğretebilirim. Bu, tıpkı bir kitaba isim vermek gibidir!
Adım 1: Şiiri çok dikkatli bir şekilde oku.
Şiirde neler anlatılıyor? Konusu ne? Hangi duygular var? Mesela şiir bir arkadaşlığın önemini mi anlatıyor? Yoksa baharın gelişini mi? Belki de bir kediyi mi anlatıyor?
Adım 2: Şiirin ana fikrini, yani bize vermek istediği en önemli mesajı bul.
Şiir bize ne hissettiriyor, ne düşündürüyor? Şiirin genelinde hangi kelimeler sıkça geçiyor? Hangi olaydan bahsediliyor?
Adım 3: Şiirin konusunu ve ana fikrini yansıtan, kısa ve akılda kalıcı bir başlık düşün.
Diyelim ki şiir, ilkbaharda uyanan doğayı, çiçeklerin açmasını, kuşların cıvıltısını anlatıyor. O zaman şöyle başlıklar düşünebiliriz:
- Bahar Geldi
- Doğa Uyanıyor
- İlkbahar Sevinci
- Çiçeklerin Dansı
Gördün mü? Hepsi şiirin konusuyla ilgili ve bize şiirin ne hakkında olduğunu hemen anlatıyor. Sen de kendi şiirini okuduğunda, bu adımları takip ederek en uygun başlığı kolayca bulabilirsin.