Merhaba canım öğrencilerim! Bugün İnkılap Tarihi dersimiz için hazırladığım bu güzel metni ve sorularını birlikte inceleyeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
c. İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Tutumu
Türkiye, İkinci Dünya Savaşı öncesinde dünya devletlerine karşı koşulları Atatürk tarafından belirlenen dost bir politika izliyordu. Türkiye bu savaşta, toprak bütünlüğünü korumayı ve tarafsız kalmayı amaç ediniyordu. Bu politikaya rağmen, müttefik ve mihver devletleri, Türkiye’yi kendi saflarına çekmek için her türlü yolu denediler. İlk olarak Almanya, Türkiye’yi kendi yanına çekmek istedi. Fakat Türkiye, bu öneriyi kabul etmedi. Daha sonra iki ülke arasında bir saldırmazlık antlaşması imzalandı (18 Haziran 1941).
Türkiye’nin savaştaki tutumunu belirlemek amacıyla, İngiltere Başbakanı W. Churchill (Çörçil) ile Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Adana Konferansı‘nda bir araya geldiler (30-31 Ocak 1943). Bu konferansta, Türkiye’den Almanya’ya karşı müttefiklerin yanında yer almasını istediler. Fakat Türkiye, savaşın bu aşamasında tarafsız kalmayı daha uygun buldu.
1943 yılında yapılan ve dış işleri bakanlarının katıldığı I. Kahire Konferansı‘ndan sonra 4 – 6 Aralık 1943 yılında ABD Başkanı Roosvelt (Ruzvelt), İngiltere Başbakanı Churchill ile Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü arasında II. Kahire Konferansı yapıldı. Bu konferans sonrasında da Türkiye savaşta yer almamayı tercih etti. Atatürk’ün dış politakada belirlediği ilkeler doğrultusunda Türkiye, bu savaşta denge politikası takip ederek savaş dışı kalmayı başardı.
4 – 11 Şubat 1945 tarihlerinde yapılan Yalta Konferansı‘ndan sonra İngiltere, dünya barışının sağlanacağı San Francisco Konferansı‘na katılabilmesi için Türkiye’nin savaşa girmesi gerektiğini bildirdi. Türkiye de 23 Şubat 1945’te, Almanya ve Japonya’ya savaş ilan ettiğini bildirdi. Fakat, bu savaş ilanı formaliteden ibaretti. Çünkü Türkiye, Birleşmiş Milletler Teşkilatının kurulması çalışmalarında yer almak ve savaş sonrası siyasi bir yalnızlık içine düşmemek için bu savaş ilanına karar vermişti. Böylece Türkiye, San Francisco Konferansı’na katılarak Birleşmiş Milletlerin kurucu üyelerinden biri oldu (24 Ekim 1945).
d. Savaşın Türkiye’ye Etkileri
İkinci Dünya Savaşı’na katılmadığı hâlde doğrudan veya dolaylı nedenlerle Türkiye’nin ekonomisi saptan kötü etkilendi. Çok sayıda kişinin askere alınması nedeniyle askerî harcamalar arttı. Çalışan kişi sayısı azaldığı için ülkede gelir düzeyi düştü. Sanayinin gelişmesi yavaşlarken ülkede pahalılık ve kıtlık başladı. Bazı ürünlerin satışında karne uygulaması başlatıldı.
Soru 1:
İkinci Dünya Savaşı öncesinde Türkiye’nin izlediği dış politika nasıl bir amaç güdüyordu?
Çözüm:
Canlarım, metne göre Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı öncesindeki dış politikasının temel amacı, ülkenin toprak bütünlüğünü korumak ve tarafsız kalmaktı. Yani, savaşa girmeden hem kendi sınırlarımızı güvence altına almak hem de herhangi bir taraf tutmadan bağımsızlığımızı sürdürmek istiyorduk.
Soru 2:
Almanya’nın Türkiye’yi kendi yanında savaşa çekme girişimi hakkında ne söylenebilir?
Çözüm:
Bakın çocuklar, Almanya Türkiye’yi kendi safına çekmek için çok uğraşmış. Ancak Türkiye, bu teklifi kabul etmemiş. Bu durum, Türkiye’nin bağımsız ve tarafsız kalma politikasını ne kadar önemsediğini gösteriyor. Daha sonra Almanya ile bir saldırmazlık antlaşması imzalanması da bu durumu pekiştiriyor.
Soru 3:
İngiltere Başbakanı W. Churchill ile Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü arasında yapılan Adana Konferansı’nın temel amacı neydi?
Çözüm:
Adana Konferansı, savaşın gidişatını etkilemek isteyen İngiltere’nin bir girişimiydi. Bu konferanstaki temel amaç, İngiltere’nin Türkiye’yi kendi yanında savaşa dahil etme isteğini dile getirmesiydi. Amaçları, Türkiye’yi müttefiklerin safına çekmekti. Ancak dediğim gibi, Türkiye bu aşamada tarafsız kalmayı tercih etti.
Soru 4:
Metinde bahsedilen I. ve II. Kahire Konferansları ile Yalta Konferansı’nın Türkiye açısından ortak özelliği nedir?
Çözüm:
Bu konferansların hepsi, İkinci Dünya Savaşı sırasında yapılmış ve Türkiye’nin savaşa girip girmemesi gibi önemli konuların konuşulduğu toplantılardı. Bu üç konferansın Türkiye açısından ortak özelliği, Türkiye’nin bu toplantılarda savaşa katılma konusunda bir taahhütte bulunmaması ve tarafsızlık politikasını sürdürme eğiliminde olmasıdır. Özellikle II. Kahire Konferansı sonrasında Türkiye, savaşta yer almamayı tercih etmiştir.
Soru 5:
Türkiye’nin 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etmesinin temel nedeni neydi?
Çözüm:
Bu adım ilk bakışta şaşırtıcı gelebilir ama aslında çok stratejik bir hamleydi. Türkiye, Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın kurulma çalışmaları sırasında kurucu üyeler arasında yer almak ve savaş sonrası uluslararası siyasette yalnız kalmamak için böyle bir karar aldı. Yani bu savaş ilanı, daha çok uluslararası ilişkilerde güçlü bir konum elde etme amacına yönelikti.
Soru 6:
İkinci Dünya Savaşı’na katılmamasına rağmen Türkiye ekonomisi neden olumsuz etkilendi?
Çözüm:
Çok güzel bir soru! Savaşta doğrudan yer almasak da etkilerinden kaçamadık. Metne göre, bunun birkaç sebebi var:
- Askerî harcamaların artması: Ülke savunmasını güçlendirmek için askerî harcamalar arttı.
- Çalışan nüfusun azalması: Çok sayıda insan askere alındığı için iş gücü azaldı, bu da gelir düzeyinin düşmesine neden oldu.
- Sanayinin yavaşlaması: Savaş koşulları nedeniyle sanayinin gelişimi yavaşladı.
- Pahalılık ve kıtlık: Bu olumsuzluklar sonucunda ülkede pahalılık arttı ve bazı ürünlerde kıtlık baş gösterdi. Hatta bazı ürünlerin dağıtımı için karne uygulaması bile başlatıldı.
Gördüğünüz gibi, savaşın dolaylı etkileri bile bir ülkeyi oldukça zorlayabiliyor.
Soru 7:
Metindeki görsellerde kimler yer almaktadır? Bu görseller metnin hangi bölümleriyle ilgilidir?
Çözüm:
Metnin altında iki önemli fotoğraf görüyoruz:
- Görsel 7.10: Bu fotoğrafta Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve W. Churchill, Adana Garı’nda birbirleriyle görüşürken görülüyor. Bu görsel, metnin “Türkiye’nin savaştaki tutumunu belirlemek amacıyla, İngiltere Başbakanı W. Churchill ile Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Adana Konferansı’nda bir araya geldiler” kısmıyla doğrudan ilgili.
- Görsel 7.11: Bu fotoğrafta ise II. Kahire Konferansı‘na katılanlar arasında yer alan ABD Başkanı Roosevelt, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve İngiltere Başbakanı W. Churchill bulunuyor. Bu görsel de metnin “ABD Başkanı Roosvelt, İngiltere Başbakanı Churchill ile Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü arasında II. Kahire Konferansı yapıldı” bölümüyle bağlantılıdır.
Bu görseller, metinde anlatılan diplomatik görüşmelerin somut kanıtları gibidir.
Umarım bu açıklamalarım konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, şimdilik hoşça kalın!