Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün inkılap tarihi dersimiz için hazırladığım bu çalışma kağıdındaki soruları birlikte çözeceğiz. Gelin, bu soruların cevaplarını adım adım ve anlaşılır bir şekilde inceleyelim.
—
5. Ünite: Demokratikleşme Çabaları
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
Milli Mücadele’nin kazanılmasından sonra sıra, Türk milletini her alanda çağdaş devletler düzeyine çıkaracak yeniliklerin yapılmasına gelmişti. İnkılapların biçimi ve zamanı konusunda Mustafa Kemal ve bazı arkadaşları arasında görüş ayrılıkları ortaya çıkmaya başlamıştı. Bu kişiler çok geçmeden bağlı bulundukları Cumhuriyet Halk Partisinden ayrılıp 1924 Anayasası’na dayanarak yeni bir parti kurdular. Böylece Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adıyla Cumhuriyet Dönemi’nin siyasi tarihinde ilk muhalefet partisi kurulmuş oldu (17 Kasım 1924). Bu partinin kurucuları arasında Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Adnan Adıvar, Cafer Tayyar Bey gibi önemli kişiler bulunuyordu.
Kavram Bilgisi
- Terakkiperver: İlerici, ilerlemeyi seven anlamına gelmektedir.
- Fırka: Parti.
(Burada Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın logosunu gösteren bir görsel bulunmaktadır.)
(Aşağıda Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucularının fotoğrafları ve isimleri bulunmaktadır: Kâzım Karabekir, Refet Bey (Belâ), Ali Fuat Paşa (Cebesoy), Cafer Tayyar Bey, Adnan Bey (Adıvar), Rauf Bey (Orbay))
5.4 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları
Mustafa Kemal orduda görev yapanların politikalayla uğraşmalarını uygun görmüyordu. Bu amaçla kendisine bağlı milletvekillerinin ordudaki görevlerinden ayrılmasını istedi. Bundan sonra, kişilerin askerî görevleri devam ederken milletvekili olamayacaklarını belirten Kanun çıkarıldı (19 Aralık 1924). Bu Kanun’un çıkarılması üzerine meclisteki ordu üyesi milletvekilleri, ordudaki görevlerinden çekildiler.
❓ Soru/yorum
Sizce Mustafa Kemal, askerlerin aynı zamanda milletvekili olmasını neden istememiştir?
Mustafa Kemal, Türkiye’de demokrasinin yerleşmesini ve kısa sürede gelişmesini istediğinden yeni partinin kurulmasına çok sevindi.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının programında “din ve inançlara saygılı” olduğunun vurgulanması cumhuriyet karşıtlarının bu parti içerisinde toplanmasına sebep oldu. Cumhuriyet’e ve Mustafa Kemal’in yaptığı inkılaplara muhalif olanlar, parti içerisinde hızla çoğalmaya başladılar. Partinin din konusunda izlediği politika, Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yaşayan bazı vatandaşlar üzerinde etkili oldu. Bu gelişmelerin sonunda doğu-
(Burada Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları ile ilgili gazetede çıkan bir fotoğraf bulunmaktadır.)
5.5 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları ile ilgili gazetede çıkan fotoğraf
160
—
Şimdi gelelim sorularımızın çözümüne:
Soru: Sizce Mustafa Kemal, askerlerin aynı zamanda milletvekili olmasını neden istememiştir?
Çözüm:
Sevgili öğrencilerim, bu soruyu Mustafa Kemal’in o dönemdeki genel düşünce yapısıyla ele almamız gerekiyor. Mustafa Kemal, ülkemizin içinde bulunduğu durumu ve geleceğini düşünerek hareket ediyordu. Askerler, ordunun disiplinini ve profesyonelliğini temsil ederler. Milletvekilleri ise siyasi görevler üstlenirler, yani politika yaparlar.
Mustafa Kemal’in askerlerin aynı zamanda milletvekili olmasını istememesinin temel nedenleri şunlardır:
Ordunun Siyasi Nüfuzdan Uzak Tutulması: Mustafa Kemal, ordunun siyasi çekişmelerden uzak kalmasını ve sadece askeri görevlerine odaklanmasını istiyordu. Askerlerin siyasete karışması, ordunun tarafsızlığını zedeleyebilir ve görevlerini aksatmasına neden olabilirdi.
Profesyonel Bir Ordu Oluşturma İsteği: Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin güçlü ve profesyonel bir orduya ihtiyacı vardı. Askerlerin siyasi görevlerle meşgul olması, bu profesyonelliğin önüne geçebilirdi.
Görev Ayrımı: Her mesleğin kendine özgü sorumlulukları ve görevleri vardır. Mustafa Kemal, askerlerin öncelikle vatan savunması gibi temel görevlerine odaklanmalarını, siyasi alanla ilgili kararların ise sivil siyasetçiler tarafından alınmasını daha doğru buluyordu.
Cumhuriyetin Güçlenmesi: Mustafa Kemal, Cumhuriyetin sağlam temeller üzerine oturmasını istiyordu. Bu nedenle, siyasi kararların sivil irade tarafından alınması, demokrasinin gelişimi açısından daha uygundu.
Bu nedenlerle, Mustafa Kemal, askerlerin ordudaki görevlerine odaklanmalarını ve siyasi işlerle milletvekillerinin ilgilenmesini daha sağlıklı bir yöntem olarak görmüştür.
—
Umarım bu çözüm, soruyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Başka sorularda görüşmek üzere, derslerinizde başarılar dilerim!