Merhaba sevgili öğrencilerim, 8. Sınıf İnkılap Tarihi dersimiz için hazırladığım bu soruları birlikte adım adım çözelim. Bu sorular, Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası’nın önemli bir parçası olan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile ilgili. Hazırsanız başlayalım!
Soru 1:
Boğazlar, Lozan Barış Antlaşması’nda Türk temsilcisinin başkanlığında uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmıştı. Akdeniz ve Karadeniz’i birbirine bağlayan bu su yolu, Türkiye için stratejik bir öneme sahipti. Fakat, Lozan Antlaşması’na göre Türkiye’nin boğazlar üzerinde tam bir egemenlik hakkı bulunmuyordu.
Birinci Dünya Savaşı’nın çözemediği pek çok sorun sebebiyle dünya devletleri bir kez daha hızlı bir silahlanma yarışına girdiler. İtalya ile Habeşistan arasında savaş başlarken Japonya da Mançurya’ya saldırdı. Bu gelişmelerden rahatsız olan Türkiye, Atatürk’ün önderliğinde boğazlar sorununu çözmek için ilgili devletlere görüşme çağrısında bulundu.
Bu metinde Türkiye’nin boğazlar üzerindeki egemenlik hakkının neden tam olarak sağlanamadığına dair hangi bilgi verilmiştir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden istenen şey, metne göre Türkiye’nin boğazlar üzerindeki egemenlik hakkının neden tam olarak sağlanamadığını bulmak.
Adım 1: Metnin ilk paragrafını dikkatlice okuyalım.
Metnin ilk paragrafında şu bilgi yer alıyor: “Boğazlar, Lozan Barış Antlaşması’nda Türk temsilcisinin başkanlığında uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmıştı. … Fakat, Lozan Antlaşması’na göre Türkiye’nin boğazlar üzerinde tam bir egemenlik hakkı bulunmuyordu.”
Adım 2: Bu bilgiyi sorunun sorduğu şeye göre yorumlayalım.
Burada açıkça belirtildiği gibi, Lozan Antlaşması’na göre boğazların denetiminin uluslararası bir komisyonda olması, Türkiye’nin tam egemenlik hakkına sahip olmasını engellemiş. Yani, boğazlar Türkiye’nin kendi kontrolünde değilmiş.
Sonuç:
Metne göre, Türkiye’nin boğazlar üzerindeki egemenlik hakkının tam olarak sağlanamamasının nedeni, Lozan Antlaşması ile boğazların uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış olmasıdır.
—
Soru 2:
6.8 Montrö Konferansı
İsviçre’nin Montrö kentinde toplanan konferansa; Türkiye, İngiltere, Fransa, Sovyet Birliği, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Yugoslavya ve Japonya katıldı. Yapılan görüşmelerin sonucunda 20 Temmuz 1936 tarihinde, Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşmeye göre;
- Boğazlar Komisyonu kaldırılarak boğazların kontrolü Türkiye’ye bırakıldı.
- Türkiye’nin boğazların her iki yakasında da istediği kadar asker bulundurabileceği kabul edildi.
- Ticaret gemilerine Boğazlardan geçiş serbestliği tanındı.
- Boğazlardan geçecek savaş gemilerinin önceden Türkiye’ye haber vermesine ve Türkiye savaşta ise yabancı savaş gemilerinin boğazlardan geçiş izninin Türkiye’ye bırakılmasına karar verildi.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye siyasi alanda büyük bir başarı kazandı. Bu sözleşme ile Türkiye, izlemiş olduğu barışçı politika ve diplomatik girişimler sonucunda boğazların egemenliğini elde et- miş oldu. Atatürk’ün izlediği dış politika ve girişimler sonucunda tamamen egemenliğimize geçen boğaz- ların, Türkiye için ne kadar büyük bir stratejik önem taşıdığı bugün daha iyi anlaşılmaktadır.
! Unutmayınız
Atatürk’ün dış politikada izlediği barışçı politika sayesinde boğazlarda tam bir egemenlik sağlan- mış oldu.
Bu bilgilerden hareketle, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Türkiye açısından en önemli kazanımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Boğazlar Komisyonu’nun kurulması
b) Boğazların tam egemenliğinin Türkiye’ye geçmesi
c) Savaş gemilerinin geçişinin serbest olması
d) Türkiye’nin boğazlar çevresine asker yerleştirememesi
Çözüm:
Şimdi de ikinci sorumuza geldik. Bu soruda Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Türkiye için en büyük kazanımını bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice okuyarak bu kazanımın ne olduğunu anlamaya çalışalım.
Adım 1: Metinde yer alan kazanımları belirleyelim.
Metinde sözleşmenin sonuçları maddeler halinde sıralanmış:
- Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve boğazların kontrolü Türkiye’ye bırakıldı.
- Türkiye, boğazların iki yakasında da asker bulundurabilecek.
- Ticaret gemilerine geçiş serbestliği tanındı.
- Savaş gemilerinin geçişi için Türkiye’ye önceden haber verilmesi ve Türkiye’nin savaşta olması durumunda geçiş izninin Türkiye’de olması kararlaştırıldı.
Ayrıca metnin sonunda şu önemli ifade yer alıyor: “Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye siyasi alanda büyük bir başarı kazandı. Bu sözleşme ile Türkiye, izlemiş olduğu barışçı politika ve diplomatik girişimler sonucunda boğazların egemenliğini elde etmiş oldu.”
Adım 2: Bu kazanımları şıklarla karşılaştırarak en önemli olanı seçelim.
Şimdi şıklara bakalım:
a) Boğazlar Komisyonu’nun kurulması
Bu şık metinde yer alan bir bilgiye göre yanlıştır. Metinde “Boğazlar Komisyonu kaldırlarak boğazların kontrolü Türkiye’ye bırakıldı.” deniyor. Yani komisyon kurulmamış, kaldırılmış.
b) Boğazların tam egemenliğinin Türkiye’ye geçmesi
Metnin sonunda bu bilgi açıkça vurgulanıyor: “boğazların egemenliğini elde etmiş oldu.” ve “tam bir egemenlik sağlanmış oldu.” Bu, Türkiye için çok büyük bir kazanım.
c) Savaş gemilerinin geçişinin serbest olması
Metinde savaş gemileriyle ilgili bir düzenleme var ama bu geçişin tamamen serbest olduğu anlamına gelmiyor. Türkiye’nin izni ve önceden haber verme şartı var. Bu nedenle bu, en önemli kazanım sayılmaz.
d) Türkiye’nin boğazlar çevresine asker yerleştirememesi
Bu şık da metne göre yanlıştır. Metinde “Türkiye’nin boğazların her iki yakasında da istediği kadar asker bulundurabileceği kabul edildi.” deniyor. Yani Türkiye asker yerleştirebiliyor.
Adım 3: En önemli kazanımı belirleyelim.
Tüm bu bilgiler ışığında, Türkiye’nin boğazlar üzerindeki kontrolünü tamamen geri kazanması, yani tam egemenliğine sahip olması, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin en büyük ve en önemli kazanımıdır.
Sonuç:
Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Türkiye açısından en önemli kazanımı b) Boğazların tam egemenliğinin Türkiye’ye geçmesi‘dir.