Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle 8. sınıf İnkılap Tarihi dersimizin önemli bir konusunu, yani Lozan Barış Antlaşması’nı daha yakından inceleyeceğiz. Kitabımızda yer alan soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
***
### **Sıra Sizde Sorularının Çözümleri**
Şimdi, Lozan Barış Antlaşması ile ilgili verilen soruları cevaplayalım.
**Soru 1:** Lozan Barış Antlaşması ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
* **Savaş tazminatını kim ödedi?**
Bu sorunun cevabı doğrudan metinde verilmemiş olsa da, Lozan Antlaşması’nın genel çerçevesi düşünüldüğünde, savaş tazminatı ödeme yükümlülüğü genellikle yenilen tarafa aittir. Lozan Antlaşması’nda Türkiye, savaş tazminatı ödememiştir. Aksine, Yunanistan savaş tazminatı olarak Türkiye’ye toprak vermeyi teklif etmiş, ancak bu teklif kabul edilmemiştir.
* **Adalar nasıl paylaşıldı?**
Lozan Barış Antlaşması’na göre, On İki Ada ve Rodos İtalya’ya bırakıldı. Ege Denizi’ndeki bazı adalar ise Yunanistan’a verildi. Bu durum, Ege Denizi’ndeki güç dengesini de etkileyen önemli bir gelişmeydi.
* **Boğazlar konusu nasıl çözüldü?**
Boğazlar konusu, Lozan Antlaşması’nın en hassas ve uzun süren tartışmalarından biriydi. Antlaşmaya göre, Boğazlar uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecekti. Bu komisyon, Türkiye’nin egemenlik haklarını kısıtlayıcı bir nitelik taşıyordu. Ancak, daha sonraki süreçte Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile bu durum Türkiye lehine yeniden düzenlenmiştir.
* **Lozan’da Misak-ı Milli dışında kalan yerler neresidir?**
Lozan Barış Antlaşması’nda, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Misak-ı Milli sınırları dışında kalan bazı yerler şunlardır:
- Hatay (İskenderun ve Antakya Sancağı): Bu bölge, başlangıçta Misak-ı Milli sınırları içinde kabul edilse de, Lozan Antlaşması ile Türkiye’ye bırakılmamıştır. Daha sonra özel bir statüye kavuşmuş ve nihayetinde Türkiye’ye katılmıştır.
- Kıbrıs Adası: Kıbrıs, Lozan Antlaşması ile İngiltere’ye bırakılmıştır.
- Batı Trakya ve Rodop Dağları’nın batısı: Bu bölgeler, Türk nüfusunun yoğun olduğu yerler olmasına rağmen, antlaşma gereği Yunanistan’a bırakılmıştır.
***
### **Soru/Yorum 1’in Çözümü**
Bu bölümde, Lozan Antlaşması’nın egemenlik haklarımızla ilgili bir yönü sorgulanıyor.
**Soru:** Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek olması hangi egemenlik hakkımızı ihlal etmektedir? Görüşlerinizi söyleyiniz.
Sevgili öğrenciler, bu soru aslında Lozan Antlaşması’nın en çok tartışılan maddelerinden birini işaret ediyor. Boğazlar, ülkemizin toprakları içinde yer almasına rağmen, uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek olması, tam bağımsızlık ve egemenlik anlayışımızla çelişiyordu. Çünkü bir ülkenin kendi toprakları üzerindeki en önemli yetkilerden biri, o toprakları nasıl yöneteceğine kendisinin karar vermesidir. Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi, bu kararı alma yetkisinin Türkiye’den alınması anlamına geliyordu. Bu durum, Türkiye’nin kendi sınırları içinde dahi tam söz sahibi olamadığı izlenimini veriyordu. Bu nedenle, bu madde, Türkiye’nin egemenlik haklarının bir ihlali olarak değerlendirilmektedir.
***
### **Lozan Barış Antlaşması’nın Önemi**
Şimdi de Lozan Barış Antlaşması’nın neden bu kadar önemli olduğuna dair metni okuyalım ve ardından gelen soruları inceleyelim.
Metinde belirtildiği gibi, Lozan Barış Antlaşması, Türk milletinin Birinci Dünya Savaşı’ndan beri devam eden kurtuluş mücadelesinin siyasi zaferle sonuçlandığını resmen ilan etmiştir. Atatürk’ün de dediği gibi, “Tarihte benzeri görülmemiş bir siyasî zafer”dir. Bu antlaşmayla İtilaf Devletleri, yeni Türk devletinin varlığını kabul etmiş ve bağımsızlığını tanımıştır. Uzun zamandan beri sömürgeleştirilmek istenen Türkiye, bu antlaşma ile büyük devletlerin emellerinin gerçekleşmeyeceğini en iyi şekilde göstermiştir.
Ayrıca, Lozan Barış Antlaşması’nın TBMM tarafından onaylanmasından sonra, savaş gücünün İstanbul’daki son kuvvetleri de ülkemizden ayrılmıştır. Böylece Türk milleti bağımsız bir devlet olduğunu ve Türklerin bağımsızlığına ne kadar düşkün olduğunu tüm dünyaya ispat etmiş oldu.
***
### **Soru/Yorum 2’nin Çözümü**
Bu son bölüm, Lozan Antlaşması’nın günümüzdeki önemini ve kalıcılığını sorguluyor.
**Soru:** Hâlen yürürlükte olan Lozan Barış Antlaşması, 2023 yılında 100. yılını dolduracaktır. Bu antlaşmanın bu kadar süre yürürlükte kalması onun nasıl bir antlaşma olduğunu gösterir?
Bu soru, Lozan Barış Antlaşması’nın ne kadar sağlam temellere dayandığını anlamamızı sağlıyor. Sevgili öğrenciler, bir antlaşmanın tam 100 yıl boyunca yürürlükte kalması, onun:
- Kalıcı olduğunu,
- Uluslararası hukukun ilkelerine uygun olduğunu,
- Taraflar için uzun süreli bir istikrar sağladığını,
- Ve en önemlisi, Türkiye’nin egemenlik haklarını ve milli çıkarlarını başarıyla koruduğunu
gösterir. Yani Lozan, sadece o dönemin şartlarına göre yapılmış geçici bir anlaşma değil, aynı zamanda geleceği de düşünerek, uzun yıllar boyunca geçerliliğini koruyacak şekilde akıllıca hazırlanmış bir antlaşmadır. Bu da antlaşmayı imzalayan diplomatlarımızın ve dönemin yöneticilerimizin ne kadar ileri görüşlü olduğunu bizlere kanıtlar.
Umarım bu çözümler ve açıklamalar Lozan Barış Antlaşması’nı daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kendinize iyi bakın!