Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün İnkılap Tarihi dersimiz için gönderdiğiniz soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hiç endişelenmeyin, her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsanız başlayalım!
—
**Soru 1:**
Mustafa Kemal, parti kurucularından cumhuriyet ilkelerine bağlı kalmalarını özellikle istedi.
Ülke yararına kurulan bu parti, kısa sürede cumhuriyet karşıtlarının yer aldığı bir kuruluş durumuna geldi. Cumhuriyet karşıtları, partiyi kendi amaçları doğrultusunda kullanmaya başladı. Partinin kurucusu olan Fethi Bey, bu gelişmelerden rahatsızlık duydu. Ülkenin geleceği için kötü bir olayın yaşanmaması amacıyla Serbest Cumhuriyet Fırkasını kendi isteğiyle kapattı (17 Kasım 1930). Böylece ikinci kez gerçekleştirilmek istenen çok partili rejim denemesi de sonuçsuz kaldı.
Yukarıdaki metinde bahsedilen Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılma nedeni nedir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın neden kapatıldığı soruluyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda, Mustafa Kemal’in bu partiyi kurarken amacının cumhuriyet ilkelerine bağlı kalmak olduğunu görüyoruz. Ancak metnin devamında, partinin cumhuriyet karşıtları tarafından kullanılmaya başlandığı ve bu durumun parti kurucusu Fethi Bey’i rahatsız ettiği belirtiliyor. Ülkenin geleceği için olumsuz bir durum yaşanmaması adına, Fethi Bey partiyi kendi isteğiyle kapatıyor. Yani kapatılma nedeni, partinin cumhuriyet karşıtları tarafından kullanılması ve bu durumun ülkenin geleceği için risk oluşturmasıdır.
Sonuç:
Serbest Cumhuriyet Fırkası, cumhuriyet karşıtları tarafından kullanılmaya başlandığı ve bu durumun ülkenin geleceği için olumsuz sonuçlar doğurmasından endişe edildiği için kapatılmıştır.
—
**Soru 2:**
Bunları Biliyor musunuz?
Ülkemizde kurulan bu üç parti, ekonomide liberal (serbest) görüşü savundu. Özel sermayenin ekonomide etkili olmasını istedi. Fakat yaşanan 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ı nedeniyle iktidarda bulunan Cumhuriyet Halk Fırkası, ekonomide devletçilik politikasını uygulamaya koyacaktır.
Yukarıdaki metinde bahsedilen ve ekonomide liberal görüşü savunan üç partiden biri aşağıdakilerden hangisidir?
a) Serbest Cumhuriyet Fırkası
b) Halk Fırkası
c) Millet Fırkası
Çözüm:
Arkadaşlar, bu soruda metinde bahsedilen ve liberal (serbest) ekonomik görüşü savunan üç partiden birini bulmamız isteniyor. Metni tekrar inceleyelim. Metinde, “Ülkemizde kurulan bu üç parti, ekonomide liberal (serbest) görüşü savundu.” deniliyor. Ardından da “Fakat yaşanan 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ı nedeniyle iktidarda bulunan Cumhuriyet Halk Fırkası, ekonomide devletçilik politikasını uygulamaya koyacaktır.” ifadesi yer alıyor. Bu ifade, metinde bahsedilen üç partiden birinin Cumhuriyet Halk Fırkası olmadığını, aksine onun ekonomi politikasının değiştiğini ima ediyor. Ancak soruda bizden istenen, *liberal görüşü savunan* partiler. İlk metinde Serbest Cumhuriyet Fırkası’ndan bahsedilmişti ve bu parti de liberal görüşü savunuyordu. Bu bilgiler ışığında, şıklara baktığımızda Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın liberal görüşü savunduğunu biliyoruz. Diğer şıklar ise metinde doğrudan bu bağlamda bahsedilmeyen veya farklı bir ekonomik görüşü temsil eden partilerdir.
Sonuç:
Metinde bahsedilen ve ekonomide liberal görüşü savunan partilerden biri a) Serbest Cumhuriyet Fırkası‘dır.
—
**Soru 3:**
Sıra Sizde
Siyasi partiler ile ilgili aşağıdaki verilen çalışmayı yapınız.
• Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisi:
• Kâzım Karabekir ve arkadaşları tarafından kurulan parti:
• 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ının yaşanması sonucu kurulan parti:
• Türkiye’nin ilk muhalefet partisinin adı:
• Kurucu başkan tarafından kapatılan parti:
Çözüm:
Şimdi de bu boşluk doldurma etkinliğini birlikte tamamlayalım. Bu sorular, Türkiye’deki siyasi partilerin tarihini ve kuruluş amaçlarını anlamamıza yardımcı olacak.
Adım 1: Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisi:
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra oluşturulan ilk siyasi parti, Cumhuriyet Halk Fırkası’dır. Bu parti, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde kurulmuş ve ülkenin bağımsızlık mücadelesinin ardından yeni devletin inşasında önemli rol oynamıştır.
Adım 2: Kâzım Karabekir ve arkadaşları tarafından kurulan parti:
Kâzım Karabekir ve bazı arkadaşları, Milli Mücadele döneminden sonra siyasi hayata atılarak bir parti kurmuşlardır. Bu parti, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘dır. Ancak bu parti, kısa bir süre sonra kapanacaktır.
Adım 3: 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ının yaşanması sonucu kurulan parti:
Metinde de bahsettiğimiz gibi, 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ı Türkiye’yi de etkilemiştir. Bu ekonomik bunalımın etkileriyle ve farklı ekonomik yaklaşımları tartışmak amacıyla bazı siyasi oluşumlar gündeme gelmiştir. Ancak doğrudan bu bunalımın yaşanması sonucu kurulan ve bu isimle anılan spesifik bir parti yerine, bu dönemin siyasi atmosferinde oluşan partilerden biri Serbest Cumhuriyet Fırkası’dır. Bu parti, ekonomide liberal bir yaklaşımı savunuyordu.
Adım 4: Türkiye’nin ilk muhalefet partisinin adı:
Türkiye’de çok partili hayata geçiş denemelerinde kurulan partilerden biri de Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘dır. Cumhuriyet Halk Fırkası’nın ardından kurulan bu parti, ilk muhalefet partisi olarak kabul edilir.
Adım 5: Kurucu başkan tarafından kapatılan parti:
Yukarıdaki ilk soruda da bahsetmiştik. Mustafa Kemal Atatürk’ün isteğiyle ve kurucusu Fethi Bey tarafından kapatılan parti Serbest Cumhuriyet Fırkası‘dır.
Sonuç:
• Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisi: Cumhuriyet Halk Fırkası
• Kâzım Karabekir ve arkadaşları tarafından kurulan parti: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• 1929 Dünya Ekonomik Bunalım’ının yaşanması sonucu kurulan parti: (Bu sorunun cevabı doğrudan metinde yer almıyor ancak o dönemin siyasi ortamında oluşan partilerden biri olarak Serbest Cumhuriyet Fırkası düşünülebilir.)
• Türkiye’nin ilk muhalefet partisinin adı: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• Kurucu başkan tarafından kapatılan parti: Serbest Cumhuriyet Fırkası
—
Umarım bu çözümlerimiz anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız yer olursa lütfen sormaktan çekinmeyin. Başarılar dilerim!