Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok önemli bir konu olan sıfatları tekrar edeceğiz ve bu konudaki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
2. a) Aşağıdaki cümlelerde yer alan sıfatların altını çiziniz.
Önce sıfat neydi, onu bir hatırlayalım mı? Sıfatlar, isimlerden önce gelerek onları renk, durum, sayı, yer gibi özellikler açısından belirten veya niteleyen kelimelerdir. İsme sorduğumuz “nasıl?”, “hangi?”, “kaç?” gibi sorulara cevap verirler.
Şimdi cümlelerdeki sıfatları bulup altını çizelim:
Eski kitaplar ve birkaçözgün dergi masanın üzerinde bizleri bekliyordu.
Burada:
- “kitaplar” ismini niteleyen “nasıl kitaplar?” sorusuna cevap veren kelime: eski
- “dergi” ismini belirten “kaç dergi?” sorusuna cevap veren kelime: birkaç
- “dergi” ismini niteleyen “nasıl dergi?” sorusuna cevap veren kelime: özgün
Bazı insanlar küçük hayaller kurar, bazıları ise büyük hayalleri gerçeğe dönüştürmek için çabalar.
Burada:
- “insanlar” ismini belirten “hangi insanlar?” sorusuna cevap veren kelime: bazı
- “hayaller” ismini niteleyen “nasıl hayaller?” sorusuna cevap veren kelime: küçük
- “hayalleri” ismini niteleyen “nasıl hayalleri?” sorusuna cevap veren kelime: büyük
Minik tohumlar devasa ağaçları içlerinde barındırıyor.
Burada:
- “tohumlar” ismini niteleyen “nasıl tohumlar?” sorusuna cevap veren kelime: minik
- “ağaçları” ismini niteleyen “nasıl ağaçları?” sorusuna cevap veren kelime: devasa
Bir elma, üç armut ve on mandalina vardı çantasında.
Burada:
- “elma” ismini belirten “kaç elma?” sorusuna cevap veren kelime: bir
- “armut” ismini belirten “kaç armut?” sorusuna cevap veren kelime: üç
- “mandalina” ismini belirten “kaç mandalina?” sorusuna cevap veren kelime: on
Hangi bina veya kaç gökdelen şu ormanın yerini tutabilir?
Burada:
- “bina” ismine soru soran kelime: hangi
- “gökdelen” ismine soru soran kelime: kaç
- “orman” ismini işaret eden kelime: şu
Bizi bu ormana getiren şusevimli çocuk ilerideki köyde yaşıyormuş.
Burada:
- “orman” ismini işaret eden kelime: bu
- “çocuk” ismini işaret eden kelime: şu
- “çocuk” ismini niteleyen “nasıl çocuk?” sorusuna cevap veren kelime: sevimli
- “köy” ismini niteleyen “hangi köy?” sorusuna cevap veren kelime: ilerideki
2. b) Altını çizdiğiniz sıfatları çeşitlerine göre uygun başlığın altına yazınız.
Şimdi bulduğumuz sıfatları türlerine göre ayıralım. Sıfatlar dörde ayrılır: Niteleme Sıfatları (nasıl sorusuna cevap verir), İşaret Sıfatları (hangi sorusuna cevap verir, işaret eder), Sayı Sıfatları (kaç, kaçıncı gibi sorulara cevap verir), Belgisiz Sıfatlar (ismi belirsiz bir şekilde belirtir), Soru Sıfatları (ismi soru yoluyla belirtir).
| Niteleme Sıfatları | İşaret Sıfatları | Sayı Sıfatları | Belgisiz Sıfatlar | Soru Sıfatları |
|---|---|---|---|---|
| eski | şu (orman) | bir | birkaç | hangi |
| özgün | bu (orman) | üç | bazı | kaç |
| küçük | şu (çocuk) | on | ||
| büyük | ||||
| minik | ||||
| devasa | ||||
| sevimli | ||||
| ilerideki |
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat kullanılmamıştır?
Şimdi her cümleyi tek tek inceleyip içinde sıfat olup olmadığına bakalım. Unutmayın, sıfatlar mutlaka bir ismin önüne gelir ve o ismi niteler veya belirtir.
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
A) Nitelikli insan doğayı seven ve koruyan insandır.
- Burada “insan” isminin önüne gelmiş “nitelikli” kelimesi var. “Nasıl insan?” diye sorduğumuzda “nitelikli” cevabını alıyoruz. Bu bir
niteleme sıfatıdır . - Ayrıca “doğayı seven ve koruyan” ifadesi de “insan” ismini niteleyen bir sıfat görevindedir (sıfat-fiil grubu).
- Yani bu cümlede sıfat kullanılmış.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
B) Doğayı korumak, hepimizin görevidir.
- Bu cümlede isimleri bulalım: “doğayı korumak” (bu bir isim-fiil grubu), “görevidir”.
- Bu isimlerden önce gelip onları niteleyen veya belirten bir kelime var mı? “Nasıl korumak?”, “hangi korumak?” veya “nasıl görev?”, “hangi görev?” diye sorduğumuzda cevap alamıyoruz.
- Bu cümlede sıfat kullanılmamıştır.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
C) Kazılarda bir lahit ve iki iskelet bulundu.
- “lahit” isminin önüne gelmiş “bir” kelimesi var. “Kaç lahit?” diye sorduğumuzda “bir” cevabını alıyoruz. Bu bir
sayı sıfatıdır . - “iskelet” isminin önüne gelmiş “iki” kelimesi var. “Kaç iskelet?” diye sorduğumuzda “iki” cevabını alıyoruz. Bu da bir
sayı sıfatıdır . - Yani bu cümlede sıfat kullanılmış.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
D) Buraya gelen iri köpek herkesi korkuttu.
- “köpek” isminin önüne gelmiş “iri” kelimesi var. “Nasıl köpek?” diye sorduğumuzda “iri” cevabını alıyoruz. Bu bir
niteleme sıfatıdır . - Ayrıca “buraya gelen” ifadesi de “köpek” ismini niteleyen bir sıfat görevindedir (sıfat-fiil grubu).
- Yani bu cümlede sıfat kullanılmış.
Sonuç:
Doğru cevap B seçeneğidir.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bu” kelimesi sıfat görevindedir?
“Bu” kelimesi bir ismin önüne gelip o ismi işaret ettiğinde sıfat olur. Ama eğer tek başına bir ismin yerini tutuyorsa, o zaman zamir olur.
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
A) Bizim kasabanın köpeğidir bu.
- Burada “bu” kelimesi cümlenin sonunda tek başına kullanılmış ve bir ismin yerini tutuyor. Yani bir şeyi işaret ediyor ama bir isimle birlikte kullanılmamış. Bu yüzden
işaret zamiridir .
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
B) Bu, kamyonun arkasından düşen bir moloz olmalı.
- Burada “bu” kelimesi cümlenin başında tek başına kullanılmış ve virgülle ayrılmış. Bir ismin yerini tutuyor.
İşaret zamiridir .
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
C) Ormanlar bu dünyanın akciğerleridir.
- Burada “bu” kelimesi “dünyanın” isminin önüne gelmiş ve “hangi dünya?” sorusuna “bu dünya” diye cevap vererek ismi işaret ediyor. İşte tam da aradığımız gibi, ismi belirttiği için
işaret sıfatıdır .
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
D) Bunun bizimle bir ilişkisi yok.
- Burada “bunun” kelimesi tek başına kullanılmış ve “-un” eki alarak ismin yerini tutuyor.
İşaret zamiridir .
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.
5. Aşağıdaki kelimelerin hangisi sıfat olarak kullanılamaz?
Sıfatlar, bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten kelimelerdi. Şimdi hangi kelimenin bir ismin önüne gelip onu niteleyemeyeceğini bulalım.
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
A) Kaç
- “Kaç” kelimesini bir ismin önüne getirebilir miyiz? Evet, “kaç elma?”, “kaç öğrenci?” diyebiliriz. Bu durumda “kaç” kelimesi
soru sıfatı olarak kullanılır.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
B) Neden
- “Neden” kelimesini bir ismin önüne getirebilir miyiz? “Neden ev?”, “neden insan?” gibi bir kullanım kulağa garip geliyor, değil mi? “Neden” kelimesi genellikle bir eylemin sebebini sormak için kullanılır ve
zarf görevindedir. Bir ismi niteleyemez veya belirleyemez.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
C) Hangi
- “Hangi” kelimesini bir ismin önüne getirebilir miyiz? Evet, “hangi kitap?”, “hangi yol?” diyebiliriz. Bu durumda “hangi” kelimesi
soru sıfatı olarak kullanılır.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
D) Ne
- “Ne” kelimesini bir ismin önüne getirebilir miyiz? Evet, “ne renk?”, “ne gün?” diyebiliriz. Bu durumda “ne” kelimesi
soru sıfatı olarak kullanılır.
Sonuç:
Doğru cevap B seçeneğidir. “Neden” kelimesi sıfat olarak kullanılamaz.
Umarım bu açıklamalar sıfatlar konusunu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, bol bol pratik yaparak bu konuyu çok daha iyi pekiştirebilirsiniz. Bir sonraki derste görüşmek üzere!