Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, Türkçe ders kitabımızdaki bu güzel etkinlikleri ve dil bilgisi alıştırmalarını birlikte çözeceğiz. Unutmayın, her zaman metni dikkatlice okumak ve anlamak, soruları doğru cevaplamanın ilk adımıdır. Hadi başlayalım!
1. Etkinlik
a) Şiirde yer alan anlamını bilmediğiniz kelime ve kelime gruplarını tablonun soluna yazınız. Ardından kitabınızı sıra arkadaşınızla değiştiriniz. Arkadaşınızın belirlediği kelime ve kelime gruplarının anlamını şiirden yararlanarak tahmin ediniz.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte ilk olarak şiiri okuyup anlamını tam olarak bilmediğimiz kelimeleri veya kelime gruplarını bulmamız isteniyor. Sonra da bu kelimelerin anlamlarını şiirin genel akışına ve diğer kelimelere bakarak tahmin edeceğiz. Ben şimdi sizin için şiirden birkaç kelime ve kelime grubu seçeyim, sonra da anlamlarını birlikte tahmin edelim:
- Anlamını Bilmediğim Kelime ve Kelime Grupları:
- Yüreğini allak bullak etmiştir
- Katran kokusu
- Besbelli
- Oksayıp
Şimdi de bu kelime ve kelime gruplarının anlamlarını şiirden yola çıkarak tahmin edelim:
- Arkadaşımın Tahmini (Şiirden Yararlanarak):
- Yüreğini allak bullak etmiştir: Şiirde rüzgârın getirdiği kokuların (“Tuz kokusu, katran kokusu, ter kokusu”) insanın kalbini etkilediği söyleniyor. Buradan yola çıkarak, “yüreğini allak bullak etmek” demek, bir şeyi çok derinden etkilemek, içini karıştırmak, duygusal olarak çok yoğun bir etki bırakmak anlamına gelebilir diye tahmin edebiliriz. Yani, rüzgârın kokuları insanın içini altüst etmiş, duygularını karıştırmış.
- Katran kokusu: Şiirde “Tuz kokusu, katran kokusu, ter kokusu” diye sıralanmış. Tuz ve ter kokusunu biliyoruz. Katran da bu güçlü kokuların arasında sayıldığına göre, keskin, yoğun ve biraz da ağır bir koku olmalı. Belki de gemilerden veya yollardan gelen, koyu renkli, yapışkan bir maddenin kokusudur diye düşünebiliriz.
- Besbelli: Şiirin başında “Besbelli denizden çıkıp / Kıyılar boyunca gitmiştir.” diyor. Rüzgârın denizden geldiği ve kıyılar boyunca estiği çok açık, çok belli olduğu için bu kelimenin “çok açık, apaçık, belli ki” gibi bir anlamı olmalı diye tahmin edebiliriz.
- Oksayıp: “Oksayıp otları yaylalarda / Büyütmüştür.” dizesinde rüzgârın otları okşadığı söyleniyor. Rüzgârın otlara nazikçe, hafifçe dokunması, onları sevgiyle esmesi gibi bir anlam taşıdığını tahmin edebiliriz. Tıpkı birini severken saçlarını okşamak gibi.
b) Etkinliği tamamladıktan sonra anlamını tahmin ettiğiniz kelimeleri “TDK Güncel Türkçe Sözlük”ten bulup anlamlarını tahminlerinizle karşılaştırınız. Anlamını öğrendiğiniz kelime ve kelime gruplarını birer cümle içinde kullanınız.
Şimdi de tahmin ettiğimiz kelimelerin gerçek anlamlarına bakalım ve sonra da onları cümle içinde kullanalım. Bakalım tahminlerimiz ne kadar doğru çıkmış!
- 1. Kelime Grubu:Yüreğini allak bullak etmek
- TDK Anlamı: Bir şeyi çok karıştırmak, karmakarışık etmek, çok etkilemek, altüst etmek.
- Karşılaştırma: Tahminimizle oldukça yakın çıktı, değil mi? Şiirdeki gibi, bir şeyin insanı derinden etkilemesi, duygusal olarak içini karıştırması demekmiş.
- Cümle İçinde Kullanımı: Sınav sonuçlarını beklemek, tüm sınıfın yüreğini allak bullak etti.
- 2. Kelime:Katran
- TDK Anlamı: Karaçam, ardıç vb. ağaçların kömürleşmiş odunlarından kuru damıtmayla elde edilen, pis kokulu, kara ve yapışkan bir madde.
- Karşılaştırma: Tahminimiz doğru çıktı! Gerçekten de pis kokulu, kara ve yapışkan bir maddeymiş. Şiirdeki güçlü kokular arasında yer alması da bu yüzdenmiş.
- Cümle İçinde Kullanımı: Eski gemilerin gövdeleri, su geçirmesin diye katranla kaplanırdı.
- 3. Kelime:Besbelli
- TDK Anlamı: Çok açık, apaçık, belli ki.
- Karşılaştırma: Bu tahminimiz de tam isabet! Şiirdeki kullanımıyla aynı anlama geliyormuş.
- Cümle İçinde Kullanımı: Penceredeki kırık camdan anladık ki hırsızlar besbelli bu yoldan girmiş.
- 4. Kelime:Okşamak (Oksayıp kelimesinin kökü)
- TDK Anlamı: El ile veya bir şeyle hafifçe dokunarak sevgi göstermek, sıvazlamak. Bir şeyi hafifçe, nazikçe etkilemek.
- Karşılaştırma: Tahminimiz yine doğru çıktı. Rüzgârın otlara nazikçe dokunması, onları adeta sevmesi anlamında kullanılmış.
- Cümle İçinde Kullanımı: Annem her sabah saçlarımı okşayarak uyandırırdı.
2. Etkinlik
a) Aşağıdaki cümlelerde isimleri sayı yönünden belirten kelimelerin altını çiziniz.
Şimdi de dil bilgisi konumuza geldik! Burada bizden, cümlelerdeki isimlerin sayısını bildiren kelimelerin altını çizmemiz isteniyor. Yani kısacası, sayı sıfatlarını bulacağız. Hatırlayalım, sayı sıfatları isimlerin sayısını, sırasını, oranını veya kaçar tane olduğunu bildirir. Hadi bakalım, her cümleyi tek tek inceleyelim:
Adım 1: İlk cümleyi okuyalım ve isimleri bulalım.
- İki çocuk okula doğru yürüyor.
Burada “çocuk” bir isimdir. “Çocuk” isminin sayısını belirten kelime hangisi? Evet, doğru bildiniz, “iki”.
Sonuç:
İki çocuk okula doğru yürüyor.
Adım 2: İkinci cümleyi okuyalım ve isimleri bulalım.
- Bütün ağaçlar yanmış, sadece bir ağaç bu yangından kurtulabilmiş.
Burada “ağaçlar” ve “ağaç” isimlerdir. “Ağaç” isminin sayısını belirten kelime hangisi? “Bir” kelimesi, tek bir ağaç olduğunu belirtiyor.
Sonuç:
Bütün ağaçlar yanmış, sadece bir ağaç bu yangından kurtulabilmiş.
Adım 3: Üçüncü cümleyi okuyalım ve isimleri bulalım.
- Dördüncü öğrenci soruyu yanıtlasın.
“Öğrenci” bir isimdir. Kaçıncı öğrenci olduğunu belirten kelime hangisi? “Dördüncü” kelimesi, öğrencinin sırasını belirtiyor.
Sonuç:
Dördüncü öğrenci soruyu yanıtlasın.
Adım 4: Dördüncü cümleyi okuyalım ve isimleri bulalım.
- Herkese çeyrek ekmek düşüyor.
“Ekmek” bir isimdir. Ekmeğin ne kadar olduğunu, yani bir bütünün bir parçasını belirten kelime hangisi? “Çeyrek” kelimesi, ekmeğin kesir olarak miktarını belirtiyor.
Sonuç:
Herkese çeyrek ekmek düşüyor.
Adım 5: Beşinci cümleyi okuyalım ve isimleri bulalım.
- İnsanlar yılda en az yirmişer kitap okumalı.
“Kitap” bir isimdir. Kitapların kaçar tane olduğunu belirten kelime hangisi? “Yirmişer” kelimesi, kitapların eşit olarak paylaştırıldığını veya her birine yirmi tane düştüğünü belirtiyor.
Sonuç:
İnsanlar yılda en az yirmişer kitap okumalı.
Evet, sevgili öğrencilerim! Gördüğünüz gibi, metni dikkatlice okuyup ipuçlarını takip ettiğimizde hem anlamını bilmediğimiz kelimeleri tahmin edebiliyor hem de dil bilgisi kurallarını kolayca uygulayabiliyoruz. Türkçe dersi işte bu kadar eğlenceli ve öğretici!