Merhaba sevgili öğrencim! Bugün Türkçe dersinde çok keyifli bir konuyu, edatları ve işaret kelimelerini daha yakından tanıyacağız. Hazırsan, sana gönderdiğim soruları adım adım çözelim ve bilgilerimizi pekiştirelim. Hadi başlayalım!
2. Etkinlik
a) Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimeler cümleye hangi anlamı katmaktadır? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Burada bizden, altı çizili kelimelerin cümleye kattığı anlamları bulmamız isteniyor. Bu kelimeler tek başlarına pek bir anlam ifade etmeyen ama cümlede başka kelimelerle bir araya gelerek anlam kazanan sözcükler, yani edatlar. Hadi her birine tek tek bakalım:
-
Erbay, aslan gibi kuvvetli bir adamdı.
Çözüm:
Buradaki “gibi” kelimesi, Erbay’ın kuvvetini aslanın kuvvetine benzetiyor. Yani cümleye benzetme anlamı katıyor. “Aslan kadar kuvvetli” demek gibi düşünebilirsin.
-
Ankara’dan İzmir’e kadar bütün şehirleri gezdim.
Çözüm:
“Kadar” kelimesi, gezilen şehirlerin bir başlangıç noktası (Ankara) ve bir bitiş noktası (İzmir) olduğunu, bu iki nokta arasındaki mesafeyi kapsadığını belirtiyor. Yani cümleye süreklilik, -e dek, -e değin veya sınırlandırma anlamı katıyor.
-
Sağlıklı yaşamak için spor yapmalıyız.
Çözüm:
“İçin” kelimesi, spor yapmanın amacını açıklıyor. Sporu ne amaçla yapıyoruz? Sağlıklı yaşamak amacıyla. Bu yüzden cümleye amaç-sonuç anlamı katıyor.
-
Erzurum’a uçak ile gittik.
Çözüm:
“İle” kelimesi, Erzurum’a gitmek için kullanılan aracı, vasıtayı belirtiyor. Hangi araçla gittik? Uçakla. Yani cümleye araç veya vasıta anlamı katıyor.
-
Dedeme yollamak üzere bir olta satın aldım.
Çözüm:
“Üzere” kelimesi, oltayı satın alma amacını belirtiyor. Oltayı dedeme yollama amacıyla, niyetiyle satın aldım. Yani cümleye amaç-niyet anlamı katıyor.
-
Bana göre bu oyun çok eğlenceli.
Çözüm:
“Göre” kelimesi, oyunun eğlenceli olup olmadığı hakkındaki kişisel düşünceyi, fikri belirtiyor. Kime göre eğlenceli? Bana göre. Yani cümleye görelik, kişisel düşünce anlamı katıyor.
b) Aşağıdaki cümleleri, verilen kelimelerle örnekteki gibi tamamlayınız.
Şimdi de boşlukları, yukarıda öğrendiğimiz “gibi, için, ile, kadar, üzere, göre” edatlarından uygun olanıyla dolduralım. Cümlenin anlamını en iyi tamamlayan edatı seçmeliyiz:
-
Mustafa arı gibi, çalışkan bir öğrenciydi.
Çözüm:
Burada Mustafa’nın çalışkanlığı arıya benzetiliyor. Bu yüzden “gibi” edatını kullanırız.
-
Okuldan eve gelinceye kadar nefes nefese kaldım.
Çözüm:
Okuldan başlayıp eve gelene kadar olan süreyi, aradaki sınırı belirtmek için “kadar” edatını kullanırız.
-
Paragraf sorularını çözmek için çok kitap okumak gerekiyor.
Çözüm:
Çok kitap okumanın amacını belirtiyoruz: paragraf sorularını çözmek. Bu yüzden “için” edatını kullanırız.
-
Kütüphaneyi azim ile boyadık.
Çözüm:
Kütüphaneyi neyle boyadığımızı, boyama işini hangi duyguyla yaptığımızı belirtiyoruz. “Azimle” yani “azim ile” deriz. Bu yüzden “ile” edatını kullanırız.
-
Arkadaşıma göre ben çok cesur bir insanmışım.
Çözüm:
Cesur olup olmadığımla ilgili fikrin kime ait olduğunu belirtiyoruz: arkadaşıma. Bu yüzden “göre” edatını kullanırız.
-
Çayları tazelemek üzere mutfağa gitti.
Çözüm:
Mutfağa gitme amacını belirtiyoruz: çayları tazelemek niyetiyle. Bu yüzden “üzere” edatını kullanırız.
3. Etkinlik
Okuduğunuz metinde yer alan edatları yuvarlak içine alınız.
Şimdi de ikinci görseldeki “Sağlık ve Spor” metnini dikkatlice okuyalım ve edatları bulalım. Edatlar, tek başına anlamı olmayan ama cümlede başka kelimelerle birleşerek anlam kazanan kelimelerdi, hatırladın mı? Hadi bulduklarımızı listeleyelim:
- Metnin ilk paragrafında:
- “gibi” (çocuğun büyüme ve gelişmesine etki ediyor)
- “için” (düzenli şekilde yapıldığında)
- “için” (insan beyninin uzun ya da kısa olacağı)
- “için” (çocuk uzun ya da kısa olan bireylerin)
- “Düzenli Uykuya Dikkat” başlığı altında:
- “için” (gelişim döneminde gece saatlerinde ve karanlıkta salgılanır)
- “kadar” (kalıyorsa bu durum gelişime negatif yönde etki edecek)
- “gibi” (uyuması ve en geç saat 10.00’dan sonra)
- “Hızlı Tüketilen Yiyecekler Uzak Durulması Gerekenlerin Başında” başlığı altında:
- “için” (insan sağlığı için zararlı ama özellikle çocukluk çağında çok daha zararlı olabilir)
- “gibi” (yapısındaki yiyecekler gayet sağlıklı olmakla birlikte)
- “için” (büyük fayda sağlamaktadır)
- “Spor Yapan Çocuk Olsun Yetişkin Olsun Ara Öğün Çok Önemli” başlığı altında:
- “için” (antrenman esnasında vücudundaki karbonhidrat depoları boşalıyor)
- “için” (vücudun kendini toparlayabilmesi için)
- “gibi” (antrenmandan sonra bir adet muz yenebilir)
- “için” (yeniden zengin olduğu için)
- “Çocuklarınızın İlgi Duydukları Spora Yönlendirin” başlığı altında:
- “için” (gerekir)
- “için” (yararlı)
- “için” (iyi bir duygu spor alanlarına yönlendirilmeleri)
- “için” (çocuğun spor yapmayı sevmesi gerekir)
- “için” (çocuğun spor yapmasının fiziksel katkılarının yanı sıra)
- “için” (de aynı şeyi geçerlidir)
- “Boy Kısalığı Durumunda Hemen İlaca Başvurmayın” başlığı altında:
- “gibi” (hormonu sadece büyüme hormonu eksikliği olan çocuğa verilmelidir)
- “için” (hormonları bir problem yoksa bu çocuklara büyüme hormonu verilmez)
- “için” (sebeb olduğu birtakım hastalıklar vardır)
Gördüğün gibi metinlerde en çok kullanılan edatlardan bazıları “için”, “gibi” ve “kadar” oldu. Bu kelimeler cümlelere farklı farklı anlamlar katıyorlar.
4. Etkinlik
“Bu, şu, o” kelimelerini sıfat ve zamir görevinde örnekteki gibi cümle içinde kullanınız.
Şimdi de “bu, şu, o” kelimelerini hem işaret sıfatı hem de işaret zamiri olarak kullanalım. Hatırlarsan, sıfatlar bir ismi niteler veya belirtir ve isimden önce gelirler. Zamirler ise isimlerin yerini tutarlar ve tek başlarına kullanılırlar.
- Bu ağaç çok çabuk büyüdü. (bu-sıfat)
- Bu, oldukça pahalı bir İran halısıydı. (bu-zamir)
-
şu-sıfat:
Çözüm:
Şu çocuk parkta neşeyle oynuyor.
(Burada “şu” kelimesi, “çocuk” ismini işaret ederek belirtiyor. İsmin önüne geldiği için sıfattır.)
-
şu-zamir:
Çözüm:
Şu, benim en sevdiğim kitaptır.
(Burada “şu” kelimesi, bir kitabın yerini tutuyor, yani bir isim gibi kullanılıyor. Bu yüzden zamirdir.)
-
o-sıfat:
Çözüm:
O evde kimler oturuyor?
(Burada “o” kelimesi, “ev” ismini işaret ederek belirtiyor. İsmin önüne geldiği için sıfattır.)
-
o-zamir:
Çözüm:
O, dün akşam bize geldi.
(Burada “o” kelimesi, bir kişinin adının yerine kullanılıyor, yani bir isim gibi kullanılıyor. Bu yüzden zamirdir.)
Umarım tüm bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde edatlar ve işaret kelimeleri çok önemli, günlük hayatta da sıkça kullanıyoruz. Bol bol tekrar yapmayı unutma!