Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber Türkçe dersimizden çok önemli iki konuyu, *belgisiz sıfatları* ve *soru sıfatlarını* işleyeceğiz. Hazırsan, sana gönderdiğim görseldeki etkinlikleri adım adım çözmeye başlayalım. Unutma, her zaman önce ne istediğimizi anlayacak, sonra da dikkatlice uygulayacağız. Hadi bakalım, kolay gelsin!
3. Etkinlik
Bu etkinlikte ilk olarak belgisiz sıfatları tanıyacağız. Belgisiz sıfat ne demekti? Şuradaki Bilgi Kutusu‘na bir bakalım:
Bir ismi ona kesinlik kazandırmaksızın belirten sıfatlara belgisiz sıfat denir.
Yani bir varlığı, bir kavramı tam olarak belli etmeyen, sayısını ya da miktarını net bir şekilde söylemeyen sıfatlara belgisiz sıfat diyoruz. Mesela “birkaç elma” dediğimizde elmaların sayısını tam olarak bilmiyoruz, değil mi? İşte “birkaç” kelimesi burada belgisiz sıfat oluyor.
3. Etkinlik a) Aşağıdaki cümlelerde, bir ismi ona kesinlik kazandırmaksızın belirten kelimelerin altını çiziniz.
Şimdi verilen cümlelerde isimleri belirsiz bir şekilde belirten kelimelerin altını çizelim.
Cümle 1: Belki birkaç seneye kadar nesilleri de tükenecek.
Adım 1: Bu cümlede “sene” bir isimdir. “birkaç” kelimesi “sene” isminin önüne gelmiş. Kaç sene olduğunu tam olarak bilmiyoruz, “birkaç” diyor. Bu yüzden “birkaç” kelimesi belgisiz sıfattır.
Cümle 2:Hiçbir şeye, hiçbir dedikoduya karışmazdı.
Adım 1: Burada “şey” bir isim. “hiçbir” kelimesi “şey” isminin önüne gelmiş. Hangi şeye karışmadığını tam belirtmiyor. O yüzden “hiçbir” belgisiz sıfattır.
Adım 2: Aynı cümlede “dedikodu” da bir isim. Onun önüne de “hiçbir” kelimesi gelmiş. Hangi dedikodu olduğunu tam olarak söylemiyor. Bu yüzden buradaki “hiçbir” de belgisiz sıfattır.
Cümle 3:Her memlekette kıra çıkan her insan kuş sesleriyle böyle şeyler düşünecektir.
Adım 1: “memleket” bir isim. “Her” kelimesi “memleket” isminin önüne gelmiş. Hangi memleket olduğunu kesin olarak söylemiyor, genel konuşuyor. Bu yüzden “her” belgisiz sıfattır.
Adım 2: “insan” da bir isim. “Her” kelimesi “insan” isminin önüne gelmiş. Hangi insan olduğunu kesin olarak belirtmiyor. Bu yüzden buradaki “her” de belgisiz sıfattır.
Cümle 4: Sonbahara doğru birtakım insanların çoluk çocuk ellerinde bir kafes, Ada’nın tek tepesine doğru gittiklerini görürdüm.
Adım 1: “insan” bir isim. “birtakım” kelimesi “insan” isminin önüne gelmiş. Hangi insanlar olduğunu, kaç kişi olduklarını tam olarak belirtmiyor. Bu yüzden “birtakım” kelimesi belgisiz sıfattır.
3. Etkinlik b) Verilen kelimeleri belgisiz sıfat göreviyle cümle içinde kullanınız.
Şimdi sıra sende! Yukarıda altını çizdiğimiz gibi, bu kelimeleri bir ismin önüne getirerek belirsiz bir şekilde niteleyen cümleler kuralım.
birkaç
Adım 1: “birkaç” kelimesini kullanacağımız bir isim düşünelim. Mesela “gün”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Bu aralar birkaç günlüğüne tatile gideceğim.
kimi
Adım 1: “kimi” kelimesiyle niteleyeceğimiz bir isim düşünelim. Mesela “öğrenci”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Sınavdan sonra kimi öğrenciler bahçeye çıktı, kimi öğrenciler sınıfta kaldı.
bütün
Adım 1: “bütün” kelimesiyle niteleyeceğimiz bir isim düşünelim. Mesela “yemek”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Misafirler bütün yemeği afiyetle yedi.
bazı
Adım 1: “bazı” kelimesiyle niteleyeceğimiz bir isim düşünelim. Mesela “insan”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Bazı insanlar hayvanları çok sever.
her
Adım 1: “her” kelimesiyle niteleyeceğimiz bir isim düşünelim. Mesela “akşam”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Her akşam yatmadan önce kitap okurum.
***
4. Etkinlik
Şimdi de soru sıfatlarını öğreneceğiz. Soru sıfatı ne demekmiş? Yine Bilgi Kutusu‘na bakalım:
İsimleri soru yönünden belirten sıfatlara soru sıfatları denir.
Çok kolay aslında! Bir ismin önüne gelerek o isimle ilgili bir soru soran kelimelere soru sıfatı diyoruz. Mesela “Kaç elma aldın?” dediğimizde “kaç” kelimesi, “elma” ismine yönelik bir soru soruyor. İşte bu “kaç” kelimesi soru sıfatı oluyor.
4. Etkinlik a) Aşağıdaki cümlelerde isimleri soru yönünden belirten sıfatları yuvarlak içine alınız.
Hadi cümlelerdeki soru sıfatlarını bulup yuvarlak içine alalım!
Cümle 1: (Hangi) ayakkabıyı alacaksın?
Adım 1: Bu cümlede “ayakkabı” bir isimdir. “Hangi” kelimesi “ayakkabı” isminin önüne gelmiş ve bize bir soru soruyor. Bu yüzden “Hangi” kelimesi soru sıfatıdır.
Cümle 2: (Nasıl) kitaplar okuyorsun?
Adım 1: “kitap” bir isimdir. “Nasıl” kelimesi “kitap” isminin önüne gelmiş ve bize bir soru soruyor. Ne tür kitaplar olduğunu soruyor. Bu yüzden “Nasıl” kelimesi soru sıfatıdır.
Cümle 3: (Kaç) çocuk geldi bugün kütüphaneye?
Adım 1: “çocuk” bir isimdir. “Kaç” kelimesi “çocuk” isminin önüne gelmiş ve bize bir soru soruyor. Çocukların sayısını soruyor. Bu yüzden “Kaç” kelimesi soru sıfatıdır.
Cümle 4: Sıfatları (kaçıncı) sınıfta öğreneceğiz?
Adım 1: “sınıf” bir isimdir. “Kaçıncı” kelimesi “sınıf” isminin önüne gelmiş ve bize bir soru soruyor. Sınıfın sırasını soruyor. Bu yüzden “Kaçıncı” kelimesi soru sıfatıdır.
4. Etkinlik b) Verilen kelimeleri soru sıfatı göreviyle kullanarak cümleler oluşturunuz.
Şimdi de verilen kelimeleri kullanarak soru sıfatı içeren cümleler kuralım. Unutma, bu kelimeler bir ismin önüne gelmeli ve o isimle ilgili bir soru sormalı.
kaç
Adım 1: “kaç” kelimesiyle bir isim niteleyelim. Mesela “tane”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Kutuda kaç tane kalem var?
hangi
Adım 1: “hangi” kelimesiyle bir isim niteleyelim. Mesela “renk”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Hangi rengi daha çok seviyorsun?
kaçıncı
Adım 1: “kaçıncı” kelimesiyle bir isim niteleyelim. Mesela “sayfa”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Kitabın kaçıncı sayfasında kalmıştık?
nasıl
Adım 1: “nasıl” kelimesiyle bir isim niteleyelim. Mesela “bir gün”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Bugün nasıl bir gün geçirdin?
kaçar
Adım 1: “kaçar” kelimesiyle bir isim niteleyelim. Mesela “dilim”.
Adım 2: Şimdi bu kelimelerle bir cümle kuralım:
Pastayı kaçar dilim kestiniz?
Aferin sana! Gördün mü, ne kadar güzel çözdük soruları? Belgisiz sıfatları ve soru sıfatlarını artık çok iyi anladığına eminim. Bu konuları tekrar etmeyi ve bol bol örnek cümle kurmayı unutma. Başarılar dilerim!