Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok önemli ve eğlenceli konular olan zamirleri ve neden-sonuç ilişkilerini işleyeceğiz. Hazırsanız, hemen ilk sorumuzla başlayalım!
2. Cümlelerdeki boşluklara uygun kişi zamirlerini yazınız.
Bu soruda bizden istenen, boş bırakılan yerlere uygun kişi zamirlerini (ben, sen, o, biz, siz, onlar) getirmek. Hatırlayın, kişi zamirleri varlıkların adlarının yerini tutan özel kelimelerdi. Şimdi her bir cümleyi tek tek inceleyelim:
Adım 1: İlk boşluğa bakalım:
- “… bütün dünyayı dolaşmak ve fotoğraflamak istiyorum.”
Burada “istiyorum” fiili, kimin istediğini bize söylüyor. “Ben istiyorum” deriz, değil mi? O zaman buraya “ben” kişi zamiri gelmeli.
Adım 2: İkinci boşluğa geçelim:
- “… bize bu yolculukta çok yardım ettiler.”
“Ettiler” fiili, birden fazla kişinin yaptığını gösteriyor. Aynı zamanda “bize” kelimesi de bir ipucu veriyor. Bu durumda “onlar” kişi zamiri uygun olurdu.
Adım 3: Üçüncü boşluğa bakalım:
- “… ünlü şair Necip Fazıl Kısakürek’e ne kadar benziyorsunuz!”
“Benziyorsunuz” fiili, birden fazla kişiye hitap edildiğini gösteriyor. Bu durumda “siz” kişi zamiri doğru olacaktır.
Adım 4: Dördüncü boşluğu dolduralım:
- “… bana bütün sanat eserlerini tek tek tanıttı.”
“Tanıttı” fiili tek bir kişinin yaptığını anlatıyor. “Bana” kelimesi de kimin tanıttığını işaret ediyor. Bu durumda “o” kişi zamiri boşluğu tamamlar.
Adım 5: Beşinci boşluğa gelelim:
- “… bale yapmayı biliyor musun?”
“Biliyor musun” fiili, tek bir kişiye soru sorulduğunu gösteriyor. O zaman “sen” kişi zamiri buraya çok yakışır.
Adım 6: Son boşluğa bakalım:
- “… bu tiyatro oyununu izlemek için Bergama’dan geldik.”
“Geldik” fiili, birden fazla kişinin geldiğini ve bu kişilerin konuşan grubun içinde olduğunu anlatıyor. Bu durumda “biz” kişi zamiri doğru cevaptır.
Sonuç:
Boşlukları doldurduğumuzda cümleler şöyle olur:
- Ben bütün dünyayı dolaşmak ve fotoğraflamak istiyorum.
- Onlar bize bu yolculukta çok yardım ettiler.
- Siz ünlü şair Necip Fazıl Kısakürek’e ne kadar benziyorsunuz!
- O bana bütün sanat eserlerini tek tek tanıttı.
- Sen bale yapmayı biliyor musun?
- Biz bu tiyatro oyununu izlemek için Bergama’dan geldik.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir kullanılmamıştır?
Bu soruda bizden, içinde hiç zamir bulunmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, şıkları tek tek inceleyelim ve zamir avına çıkalım!
Adım 1: A seçeneğine bakalım:
- A) “Bu, tarihî şehrin planı olmalı.”
Buradaki “Bu” kelimesi, bir ismin yerini tutuyor. Yani “Bu plan”, “Bu harita” gibi bir şey yerine kullanılmış. Bu durumda “Bu” bir işaret zamiridir. O zaman bu şık aradığımız cevap değil.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim:
- B) “Şu çocuk pandomim sanatını başarıyla icra ediyor.”
Buradaki “Şu” kelimesi, hemen arkasından gelen “çocuk” ismini işaret ediyor. “Şu çocuk” bir sıfat tamlaması oluşturuyor. Yani “Şu” burada bir ismi belirtiyor, bir ismin yerini tutmuyor. Bu yüzden “Şu” kelimesi burada işaret sıfatı görevinde. Cümlede başka da zamir yok. Sanki cevabı bulduk gibi, ama diğer şıklara da bakalım, emin olalım.
Adım 3: C seçeneğine göz atalım:
- C) “Herkes gösteriyi izlemek için sıraya girdi.”
“Herkes” kelimesi, kim olduğu tam olarak belli olmayan birçok kişiyi ifade ediyor. Bu da onu bir belirsizlik zamiri yapar. O zaman bu şık da değil.
Adım 4: D seçeneğini kontrol edelim:
- D) “Beni buraya onlar gönderdi.”
Bu cümlede hem “Beni” (ben kişi zamirinin -i hali) hem de “onlar” (kişi zamiri) olmak üzere iki tane zamir var. Hatta “buraya” kelimesi de bir yerin adının yerini tuttuğu için işaret zamiri olarak kabul edilebilir. Yani bu şıkta da zamir var.
Sonuç:
Yukarıdaki incelemelerimize göre, içinde zamir bulunmayan tek cümle B seçeneğindeki “Şu çocuk pandomim sanatını başarıyla icra ediyor.” cümlesidir. Buradaki “şu” kelimesi, “çocuk” ismini belirttiği için sıfat görevindedir, zamir değildir.
Doğru cevap: B
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bu” kelimesi zamir olarak kullanılmamıştır?
Bu soruda bizden “bu” kelimesinin zamir olarak kullanılmadığı cümleyi bulmamız isteniyor. Yani “bu” kelimesinin bir ismin yerini tutmadığı, aksine bir ismi belirttiği (sıfat olduğu) şıkkı arıyoruz. Hadi, şıklara yakından bakalım!
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim:
- A) “Bizim arabamız bu değil miydi?”
Buradaki “bu” kelimesi, “bu araba” demek yerine sadece “bu” denerek arabanın yerini tutmuş. Yani bir ismin yerine kullanılmış. Bu durumda “bu” bir işaret zamiridir.
Adım 2: B seçeneğine bakalım:
- B) “Bu, hangi filmden alınmış bir replik?”
Burada da “Bu” kelimesi, “bu replik” veya “bu söz” gibi bir ismin yerini tutmuş. Bir şeyi işaret ederek onun adını söylemek yerine “bu” denmiş. Bu da bir işaret zamiridir.
Adım 3: C seçeneğine geçelim:
- C) “Bunun yapım aşamasında bizzat bulundum.”
“Bunun” kelimesi, “bu” işaret zamirinin -n eki almış halidir. “Bu şeyin”, “bu eserin” gibi bir ismin yerini tutmuş. Dolayısıyla bu da bir işaret zamiridir.
Adım 4: D seçeneğini kontrol edelim:
- D) “Bu yollar Roma İmparatorluğu’ndan kalmaymış.”
Buradaki “Bu” kelimesi, hemen arkasından gelen “yollar” ismini işaret ediyor. “Hangi yollar? Bu yollar.” diye sorduğumuzda cevap alıyoruz. “Bu yollar” bir sıfat tamlamasıdır ve “bu” kelimesi burada “yollar” ismini belirttiği için işaret sıfatı görevindedir. Yani zamir olarak kullanılmamıştır.
Sonuç:
İncelemelerimiz sonucunda “bu” kelimesinin zamir olarak kullanılmadığı cümle D seçeneğindeki “Bu yollar Roma İmparatorluğu’ndan kalmaymış.” cümlesidir. Burada “bu” bir ismi belirttiği için işaret sıfatıdır.
Doğru cevap: D
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi yoktur?
Bu soruda bizden, bir olayın bir başka olayın sebebi veya sonucu olmadığı cümleyi bulmamız isteniyor. Yani, “neden bu oldu?”, “sonuçta ne oldu?” sorularına cevap bulamadığımız şıkkı arıyoruz. Hadi, cümleleri tek tek inceleyelim!
Adım 1: A seçeneğine bakalım:
- A) “Tiyatro grubuna alınmak için çok çabaladı.”
Burada “çabaladı” bir sonuçtur. Peki neden çabaladı? “Tiyatro grubuna alınmak için.” Burada bir amaç var, değil mi? Yani çabalamanın amacı tiyatro grubuna girmek. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir, doğrudan neden-sonuç ilişkisi değildir. Neden-sonuçta sebep gerçekleştiğinde sonuç da kesin olarak gerçekleşir. Amaç-sonuçta ise amaç gerçekleşmeyebilir.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim:
- B) “Resim yaptığı için dışarı çıkamıyormuş.”
Burada “dışarı çıkamıyormuş” bir sonuçtur. Neden dışarı çıkamıyor? “Resim yaptığı için.” Resim yapması, dışarı çıkamamasına neden olmuş. Bu bir neden-sonuç ilişkisidir.
Adım 3: C seçeneğine göz atalım:
- C) “Zaman yetersizliğinden problemlerin hepsini çözemedim.”
“Problemlerin hepsini çözemedim” bir sonuçtur. Neden çözemedin? “Zaman yetersizliğinden.” Zamanın yetersiz olması, problemleri çözememesine neden olmuş. Bu da bir neden-sonuç ilişkisidir.
Adım 4: D seçeneğini kontrol edelim:
- D) “Hava kararınca çalışmayı bıraktık.”
“Çalışmayı bıraktık” bir sonuçtur. Neden çalışmayı bıraktık? “Hava kararınca” (yani hava karardığı için). Havanın kararması, çalışmayı bırakmalarına neden olmuş. Bu da bir neden-sonuç ilişkisidir.
Sonuç:
İncelemelerimiz sonucunda, A seçeneğindeki cümlede neden-sonuç değil, amaç-sonuç ilişkisi olduğunu gördük. Diğer şıklarda ise açık bir neden-sonuç ilişkisi bulunmaktadır.
Doğru cevap: A
6. Aşağıya bütün zamir çeşitlerinin yer aldığı bir paragraf yazınız.
Haydi bakalım, şimdi öğrendiklerimizi pekiştirmek için güzel bir paragraf yazalım. Amacımız, kişi zamirleri, işaret zamirleri, belirsizlik zamirleri, soru zamirleri ve dönüşlülük zamiri olmak üzere tüm zamir çeşitlerini bu paragrafta kullanmak.
İşte size bir örnek:
Bugün okulda çok ilginç bir gün yaşadık. Öğretmenimiz sınıfa girer girmez,
“Kim dün verilen ödevi yaptı?”
diye sordu.
Ben hemen parmak kaldırdım, çünkü
kendimi
ödevi yaparken çok iyi hissetmiştim.
Bazıları
başını öne eğse de,
onlar
da aslında ödevin kolay olduğunu biliyordu. Öğretmenimiz, “Haydi çocuklar,
şunu
unutmayın, öğrenmek için çabalamak gerekir,” dedi.
Şunun
ne anlama geldiğini
hepsi
çok iyi anladı.
Bu
dersin en verimli anlarından
biriydi
ve
bize
çok şey kattı.
Şimdi paragrafımızdaki zamirleri ve çeşitlerini inceleyelim:
- Kim: Soru zamiri (bir kişinin adının yerini sorarak tutuyor).
- Ben: Kişi zamiri (konuşan kişiyi ifade ediyor).
- Kendimi: Dönüşlülük zamiri (kendi eylemini yapan kişiyi pekiştiriyor).
- Bazıları: Belirsizlik zamiri (kim olduğu belli olmayan birkaç kişiyi ifade ediyor).
- Onlar: Kişi zamiri (konuşulan kişilerin adlarının yerini tutuyor).
- Şunu: İşaret zamiri (bir şeyi işaret ederek adının yerini tutuyor).
- Şunun: İşaret zamiri (yine bir şeyi işaret ederek adının yerini tutuyor).
- Hepsi: Belirsizlik zamiri (tüm kişileri belirsiz bir şekilde ifade ediyor).
- Bu: İşaret zamiri (bir olayı, durumu işaret ederek adının yerini tutuyor).
- Biriydi: Belirsizlik zamiri (birden çok şeyden bir tanesini ifade ediyor).
- Bize: Kişi zamiri (konuşan grubun adının yerini tutuyor).
Gördüğünüz gibi, bu paragrafta bütün zamir çeşitlerini bir araya getirdik! Harikasınız!