Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün size gönderilen bu güzel soruları adım adım, tane tane hep birlikte çözeceğiz. Hiç merak etmeyin, her şeyi en basit haliyle size anlatacağım. Hazırsanız başlayalım!
3. Aşağıdaki edatları üç farklı cümlede kullanınız.
ancak, kadar, gibi
Çözüme geçmeden önce, edatların ne olduğunu kısaca hatırlayalım mı? Edatlar, tek başlarına pek bir anlam ifade etmeyen ama cümle içinde başka kelimelerle bir araya gelerek anlam kazanan, onlara farklı anlamlar katan küçük kelimelerdir. Şimdi bu kelimeleri cümle içinde kullanalım:
Adım 1: “ancak” kelimesini kullanma
“ancak” kelimesi bazen “sadece” anlamında, bazen de “ama, fakat” anlamında kullanılır. Ben “ama, fakat” anlamında kullanmayı tercih edeceğim.
Bugün dışarı çıkacaktık ancak hava çok soğuktu.
Adım 2: “kadar” kelimesini kullanma
“kadar” kelimesi genellikle bir miktar, karşılaştırma veya benzerlik bildirir.
Sınavdan beklediğim kadar iyi not alamadım.
Adım 3: “gibi” kelimesini kullanma
“gibi” kelimesi de benzerlik anlamı katar veya bir tahmini belirtir.
Pamuk gibi yumuşacık bir kediydi.
4. Aşağıdaki ünlemleri üç farklı cümlede kullanınız.
eyvah, tüh, ya
Sevgili çocuklar, ünlemler bizim duygularımızı, sevinçlerimizi, üzüntülerimizi, şaşkınlıklarımızı veya seslenmelerimizi anlatan kelimelerdir. Genellikle cümle sonunda ünlem işareti (!) kullanırız. Haydi bu ünlemleri cümle içinde kullanalım:
Adım 1: “eyvah” kelimesini kullanma
“Eyvah” genellikle bir pişmanlık, korku, üzüntü veya çaresizlik anında söylenir.
Eyvah, anahtarımı evde unuttum!
Adım 2: “tüh” kelimesini kullanma
“Tüh” ise bir hayal kırıklığı, pişmanlık veya beğenmeme durumunda kullanılır.
Tüh, otobüsü kaçırdık!
Adım 3: “ya” kelimesini kullanma
“Ya” kelimesi bazen bir şaşkınlık, bazen bir pekiştirme, bazen de soru anlamı katabilir.
Bu kadar ödevi nasıl bitireceğim, ya?
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla edat kullanılmıştır?
A) Çalıştığın kadar kazanırsın.
B) Yola çıktığın için üzüldüm.
C) Bahar gibi bir gün yaşadık.
D) Sorularla ilgilendiği için yemeğe yetişememiş.
Hadi şimdi her şıkkı tek tek inceleyelim ve içindeki edatları bulalım. Unutmayın, edatlar tek başlarına anlamı olmayan, başka kelimelerle öbekleşen sözcüklerdir.
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
A) Çalıştığın kadar kazanırsın.
Bu cümlede sadece “kadar” edatı var.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
B) Yola çıktığın için üzüldüm.
Bu cümlede sadece “için” edatı var.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
C) Bahar gibi bir gün yaşadık.
Bu cümlede sadece “gibi” edatı var.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
D) Sorularla ilgilendiği için yemeğe yetişememiş.
Bu cümlede “Sorularla” derken “-le, -la” eki, “ile” edatının ekleşmiş halidir. Yani burada bir “ile” edatı var. Bir de “için” edatını görüyoruz. İşte burada tam iki tane edat var!
Sonuç: Birden fazla edat kullanılan cümle D seçeneğidir.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç kullanılmamıştır?
A) Mutluluk ve hüzün kokan bir filmdi.
B) Yedi şehirde yaşamış fakat en çok İzmir’i sevmişti.
C) Ne araba ne de otobüsle gitmek istiyordu.
D) Kürşat’ı seviyor, çok özlüyordu.
Şimdi de bağlaçları arayacağız. Bağlaçlar, cümleleri, kelimeleri veya söz öbeklerini birbirine bağlayan kelimelerdir. “Ve, ama, fakat, çünkü, ya da, de, ki” gibi kelimeler bağlaçlara örnektir. Hadi bakalım, hangi cümlede bağlaç yokmuş?
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
A) Mutluluk ve hüzün kokan bir filmdi.
Burada “ve” kelimesi, “mutluluk” ile “hüzün” kelimelerini birbirine bağlamış. Yani “ve” bir bağlaçtır.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
B) Yedi şehirde yaşamış fakat en çok İzmir’i sevmişti.
Bu cümlede “fakat” kelimesi, iki ayrı düşünceyi birbirine bağlamış. “Fakat” da bir bağlaçtır.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
C) Ne araba ne de otobüsle gitmek istiyordu.
Burada “ne… ne de” kalıbı, araba ve otobüsle gitme isteklerini birbirine bağlayarak olumsuz bir anlam katmış. Bu da bağlaçtır.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
D) Kürşat’ı seviyor, çok özlüyordu.
Bu cümleyi dikkatlice okuduğumuzda, kelimeleri veya cümleleri birbirine bağlayan “ve, ama, fakat, çünkü” gibi hiçbir kelime olmadığını görüyoruz. İki cümle virgülle ayrılmış ama virgül bağlaç değildir.
Sonuç: Bağlaç kullanılmayan cümle D seçeneğidir.
7. Onu aramadığım için bana da kızdı.
Bu cümlede aşağıdaki kelime türlerinden hangisi yoktur?
A) Edat
B) Bağlaç
C) Ünlem
D) Zamir
Şimdi bu cümleyi adeta bir dedektif gibi inceleyelim ve içinde hangi kelime türlerinin olduğunu bulalım. Sonra da şıklardan hangisinin olmadığını işaretleyelim.
Adım 1: Cümleyi kelime kelime inceleyelim.
“Onu aramadığım için bana da kızdı.”
Adım 2: Zamir var mı?
Cümlede “onu” kelimesi var. “O” kelimesi bir ismin yerine kullanıldığı için zamirdir. Ayrıca “bana” kelimesi de “ben” zamirinin yönelme halidir, yani o da bir zamirdir.
Adım 3: Edat var mı?
Cümlede “için” kelimesi var. “İçin” kelimesi bir neden-sonuç ilişkisi kurarak cümleye anlam katmış, yani bir edattır.
Adım 4: Bağlaç var mı?
Cümlede “da” kelimesi var. “Bana da kızdı” derken “da” kelimesi cümleye “ayrıca” anlamı katmış ve bağlaç görevinde kullanılmıştır. Yani bir bağlaç da var.
Adım 5: Ünlem var mı?
Cümlede herhangi bir duygu veya seslenmeyi ifade eden “eyvah, ah, tüh” gibi bir ünlem kelimesi bulunmuyor. Cümle sonunda da ünlem işareti yok.
Sonuç: Bu cümlede ünlem yoktur. Doğru cevap C seçeneğidir.
Harika iş çıkardınız çocuklar! Gördüğünüz gibi, dikkatlice okuyup anladıktan sonra her soru kolayca çözülüyor. Türkçe kuralları öğrenmek çok keyifli, değil mi? Başka sorularda görüşmek üzere!