Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım.
2. Etkinlik
a) Aşağıdaki deyimleri anlamlarıyla eşleştiriniz.
Bu bölümde, bize verilen deyimlerin doğru anlamlarını bulup eşleştireceğiz. Deyimler, genellikle birden fazla kelimenin bir araya gelerek kendi gerçek anlamlarından farklı, yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur. Hadi bakalım, hangi deyim ne anlama geliyor, öğrenelim:
- Ayak basmak
Adım 1: Bu deyimin ne anlama geldiğini düşünelim. Bir yere “ayak basmak” demek, o yere ilk kez gitmek ya da o yere ulaşmak demektir.
Adım 2: Verilen anlamlara bakıyoruz. “Bir yere varmak, ulaşmak” anlamı, “ayak basmak” deyimiyle birebir uyuyor.
Sonuç: Ayak basmak ➡️ Bir yere varmak, ulaşmak.
- Yerle bir etmek
Adım 1: “Yerle bir etmek” deyimi, bir şeyi tamamen yıkmak, yok etmek, ortadan kaldırmak anlamında kullanılır.
Adım 2: Anlamlara baktığımızda, “Temeline kadar yok etmek, tahrip etmek” açıklaması bu deyimin anlamını çok güzel anlatıyor.
Sonuç: Yerle bir etmek ➡️ Temeline kadar yok etmek, tahrip etmek.
- Eline geçmek
Adım 1: Bir şeyin “eline geçmesi”, o şeye sahip olmak, onu elde etmek ya da kazanmak demektir.
Adım 2: Verilen anlamlar arasında “Kazanmak, edinmek, elde etmek” ifadesi, “eline geçmek” deyiminin tam karşılığıdır.
Sonuç: Eline geçmek ➡️ Kazanmak, edinmek, elde etmek.
- Ayakta kalmak
Adım 1: “Ayakta kalmak” deyimi, zorlu durumlara, sıkıntılara rağmen varlığını sürdürmek, yıkılmamak, çökmek demektir. Tıpkı bir ağacın fırtınaya rağmen dimdik durması gibi düşünebiliriz.
Adım 2: Anlamlar içinde “Yıkılmamak, çökmemek” ifadesi, bu deyimin anlamını çok güzel özetliyor.
Sonuç: Ayakta kalmak ➡️ Yıkılmamak, çökmemek.
Gördüğünüz gibi, her deyimin kendine özgü bir anlamı var. Şimdi bu deyimleri cümle içinde kullanarak daha iyi pekiştirelim.
b) Anlamını öğrendiğiniz deyimleri birer cümle içinde kullanınız.
Şimdi öğrendiğimiz deyimleri birer güzel cümle içinde kullanalım. Böylece hem anlamlarını daha iyi kavrarız hem de Türkçemizi daha zengin kullanırız.
- Ayak basmak
Cümle: Yıllar sonra dedem, doğduğu köye ilk kez ayak bastı ve gözleri doldu.
- Yerle bir etmek
Cümle: Şiddetli fırtına, kasabadaki eski ahşap evleri yerle bir etti.
- Eline geçmek
Cümle: Uzun uğraşlar sonucunda, istediği burs eline geçti.
- Ayakta kalmak
Cümle: Tüm zorluklara rağmen küçük işletme, salgın döneminde bile ayakta kalmayı başardı.
Harikasınız! Deyimleri hem eşleştirdik hem de cümle içinde kullandık. Şimdi sıra diğer etkinliğimizde.
3. Etkinlik
Metinden alınan aşağıdaki bölümde “-lar, -ler” çoğul ekini alan isimleri kutucuklara yazınız.
Sevgili öğrenciler, bu etkinlikte bize verilen metni dikkatlice okuyacağız ve içinde “-lar” veya “-ler” çoğul ekini almış isimleri bulup kutucuklara yazacağız. Unutmayın, çoğul ekleri isimlere gelir ve o ismin birden fazla olduğunu gösterir. Örneğin “kitap” tekildir, “kitaplar” çoğuldur.
Metni tekrar okuyalım:
Yalnızca yolların değil dinlerin de kesiştiği bir noktada yer alan Harran’da farklı dinlerden uluslar yıllarca uyum içinde yaşadılar. Sırasıyla Mittaniler, Asurlular ve Müslümanların eline geçen kent son Emevi Halifesi II. Mervan tarafından devletin başkenti ilan edildi. 13’üncü yüzyılda Moğollar tarafından yerle bir edildikten sonra da bir daha hiçbir şey eskisi gibi olamadı.
Şimdi adım adım metni inceleyelim ve çoğul isimleri bulalım:
-
Adım 1: Metinde geçen kelimelere dikkatlice bakıyoruz. İlk olarak “yolların” kelimesini görüyoruz. Buradaki “-lar” eki, “yol” ismini çoğul yapıyor. Yani “yollar” bir çoğul isimdir.
Çoğul İsim: yollar
-
Adım 2: Hemen ardından “dinlerin” kelimesi var. Buradaki “-ler” eki de “din” ismini çoğul yapıyor. Yani “dinler” de bir çoğul isimdir.
Çoğul İsim: dinler
-
Adım 3: Biraz ileride “uluslar” kelimesi karşımıza çıkıyor. “-lar” eki almış ve “ulus” ismini çoğul yapmış.
Çoğul İsim: uluslar
-
Adım 4: “yıllarca” kelimesine dikkat edelim. Burada “-lar” eki var ama arkasından “-ca” eki gelmiş. “yıllar” kısmı çoğul isimdir, “-ca” ise farklı bir ektir. Biz çoğul eki alan ismi aradığımız için “yıllar”ı alıyoruz.
Çoğul İsim: yıllar
-
Adım 5: Özel isimlere bakalım. “Mittaniler” kelimesi, “-ler” çoğul ekini almış bir özel isimdir.
Çoğul İsim: Mittaniler
-
Adım 6: “Asurlular” kelimesi de aynı şekilde “-lar” çoğul ekini almış bir özel isimdir.
Çoğul İsim: Asurlular
-
Adım 7: “Müslümanların” kelimesine bakalım. Buradaki “-lar” eki, “Müslüman” özel ismini çoğul yapıyor. Yani “Müslümanlar” bir çoğul isimdir.
Çoğul İsim: Müslümanlar
-
Adım 8: Son olarak “Moğollar” kelimesini görüyoruz. “-lar” eki almış ve “Moğol” özel ismini çoğul yapmış.
Çoğul İsim: Moğollar
Bulduğumuz tüm çoğul isimleri kutucuklara yazalım:
yollar
dinler
uluslar
yıllar
Mittaniler
Asurlular
Müslümanlar
Moğollar
Aferin size! Tüm soruları doğru bir şekilde çözdük ve açıklamalarını da yaptık. Umarım bu etkinlikler sayesinde deyimler ve çoğul isimler konusunu daha iyi anlamışsınızdır. Dersimiz burada sona eriyor, bir sonraki derste görüşmek üzere!