Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Türkçe öğretmeniniz! Bugün sizlerle çok güzel bir etkinlik yapacağız. Görseldeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
1. Etkinlik
a) Aşağıda anlamları ve ünsüz harfleri verilen kelimeleri metinden hareketle örnekteki gibi tamamlayınız.
Bu bölümde bizden istenen, anlamı verilen ve bazı harfleri eksik olan kelimeleri tamamlamak. Bu kelimeler genellikle eski Türk kültüründe kullanılan, şimdi de bazen karşımıza çıkan sözcükler. Haydi hep birlikte bulalım:
- m.e.r.a.s.i.m : Tören.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “merasim” oluyor. Merasim, önemli bir olayın kutlandığı tören demek.
Sonuç:Merasim
- b…yr…m : Milli veya dinî bakımdan önemi olan ve kutlanan gün veya günler.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “bayram” oluyor. Bayramlar, hepimizin sevinçle kutladığı özel günler, değil mi?
Sonuç:Bayram
- …ş…k : Erkek hizmetçi.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “uşak” oluyor. Uşak, eskiden konaklarda veya evlerde hizmet eden kişilere denirmiş.
Sonuç:Uşak
- m…nt…n : Yakasız, uzun kollu erkek gömleği.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “mintan” oluyor. Mintan, özellikle eski zamanlarda giyilen, yakasız bir gömlek çeşidi.
Sonuç:Mintan
- s…l…ml…k : Saray, köşk veya konaklarda erkeklere ayrılan bölüm, harem karşıtı.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “selamlık” oluyor. Saraylarda veya büyük konaklarda erkek misafirlerin ağırlandığı, kadınların bulunmadığı özel bir bölümmüş.
Sonuç:Selamlık
- ş…rb…t : Belli törenlerde konuklara sunulan şekerli içecek.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “şerbet” oluyor. Şerbet, özellikle bayramlarda, özel günlerde misafirlere ikram edilen, meyveli veya baharatlı, tatlı bir içecek.
Sonuç:Şerbet
- m…n… : Genellikle birinci, ikinci ve dördüncü dizeleri uyaklı olan, daha çok hecenin yedili ölçüsüyle söylenen halk şiiri.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “mani” oluyor. Mani, dört dizeden oluşan, kısa ve özlü halk şiirleridir. Genellikle ilk iki dize giriş yapar, asıl anlatılmak istenen son iki dizede söylenir.
Sonuç:Mani
- m…c…n : Baharlı, tarçınlı, yumuşak ve yapışkan şekerleme.
Çözüm: Bu kelimeyi tamamladığımızda “macun” oluyor. Macun, özellikle Osmanlı döneminde çok popüler olan, çeşitli baharatlarla yapılan, hem tatlı hem de şifalı olduğuna inanılan bir yiyecek.
Sonuç:Macun
Şimdi gelelim bu kelimeleri cümle içinde kullanmaya. Bir kelimeyi anlamıyla birlikte kullanmak, o kelimeyi ne kadar iyi anladığımızı gösterir.
b) Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri birer cümle içinde kullanınız.
Merasim: Düğün merasimi çok kalabalık ve görkemliydi.
Bayram: Her bayram ailece bir araya gelip yemek yeriz.
Uşak: Eski konaklarda uşaklar misafirleri kapıda karşılarmış.
Mintan: Dedem, eski fotoğraflarında hep mintan giymiş.
Selamlık: Paşanın konağının selamlık bölümü çok büyüktü.
Şerbet: Misafirlere soğuk bir bardak gül şerbeti ikram ettik.
Mani: Annem bazen bana komik maniler söyler.
Macun: Eskiden çocuklar bayramlarda rengarenk macun yerlermiş.
Gördünüz mü, bu kelimeleri günlük hayatımızda da kullanabiliriz. Öğrendiğiniz kelimeleri kendi sözlüğünüze de eklemeyi unutmayın ki daha sonra tekrar hatırlayabilesiniz.
2. Etkinlik
a) Aşağıdaki cümlelerde bir varlığı veya kavramı karşılayan kelimelerin altını çiziniz.
Bu etkinlikte bizden istenen, cümlelerdeki isimleri yani varlıkları veya kavramları karşılayan kelimelerin altını çizmek. İsimler, canlı veya cansız varlıkları, soyut veya somut kavramları karşılayan sözcüklerdir. Haydi bulalım!
Çözüm:
Evlerde ziyaretçilere şeker, lokum ve şerbetikramı devam ederken sokaktan ramazandaki gibi bir davulsesi gümbürderdi.
Açıklama: Bu cümlede “şeker”, “lokum”, “şerbet”, “davul”, “ses” somut varlıkları; “ikram”, “sokak”, “ramazan” ise soyut veya yer/zaman kavramlarını ifade eden kelimelerdir.
İstanbulçocuklarının bayramlarda eğlendikleri birçok bayram yeri vardı.
Açıklama: Burada “İstanbul” özel bir yer adını, “çocuk” canlı bir varlığı, “bayram” bir kavramı ve “bayram yeri” de bir mekanı ifade eder. Hepsi birer isimdir.
Çocuklar attan iner, eşeke biner, eşekten inince de topluca şarkılar söyleyerek arabalarla bir tur yaparlardı.
Açıklama: Bu cümlede “çocuk”, “at”, “eşek” canlı varlıkları; “şarkı”, “araba”, “tur” ise cansız varlıkları veya kavramları karşılayan kelimelerdir.
Harikasınız çocuklar! Bugün hem yeni kelimeler öğrendik hem de cümlelerdeki isimleri bulma pratiği yaptık. Unutmayın, Türkçe dersinde en önemli şeylerden biri kelimeleri doğru anlamak ve yerinde kullanmaktır. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!