Merhaba sevgili öğrenciler! Ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte, önünüzdeki sayfadaki soruları, o güzel mektubu okuyarak çözüyoruz. Hazır mısınız? Haydi bakalım, adım adım ilerleyelim!
1. Etkinlik
a) Metinde yer alan aşağıdaki kelimelerin anlamlarını metinden hareketle tahmin edin. Tahminlerinizi tamamladıktan sonra kelimelerin sözlük anlamlarını uygun başlığın altına yazınız.
Sevgili çocuklar, bu kısımda bizden bazı kelimelerin anlamlarını önce metindeki kullanılışlarına göre tahmin etmemizi, sonra da sözlükteki gerçek anlamlarını yazmamızı istiyor. Ama dikkat! Bazı kelimeler metinde hiç geçmeyebilir. Eğer geçmiyorsa, o kelime için genel bir tahmin yapıp yine sözlük anlamına bakacağız. Hadi başlayalım:
- Kelime: kongre
Tahminim: Bu kelime metinde geçmiyor sevgili öğrenciler. Ama genel olarak, birçok kişinin bir araya geldiği büyük bir toplantı, bir konu hakkında konuşmak için yapılan bir buluşma olabilir.
Sözlük Anlamı: Belli bir konuda konuşmak, tartışmak ve karar almak için birçok kişinin katıldığı büyük toplantı. - Kelime: teftiş
Tahminim: Bu kelime de metinde geçmiyor. Ama sanki bir şeyi kontrol etmek, denetlemek gibi bir anlamı var gibi geliyor bana. Okulda müfettişler gelir ya, o gibi bir şey.
Sözlük Anlamı: Bir işin veya bir yerin kurallara uygun olup olmadığını, yolunda gidip gitmediğini denetleme, inceleme. - Kelime: kuluştur
Tahminim: Bu kelime de metinde geçmiyor. Biraz ilginç bir kelime. “Kuluçka” kelimesini duymuşsunuzdur belki, tavukların yumurtalarını ısıtıp civciv çıkarması gibi. Sanırım onunla ilgili bir şey olabilir. Belki de yumurtaların ısıtıldığı yer ya da işlem.
Sözlük Anlamı: Türk Dil Kurumu sözlüğünde doğrudan “kuluştur” kelimesi bir isim olarak yer almamaktadır. Ancak “kuluçka” kelimesiyle bağlantılıdır. “Kuluçka”, yumurtaların ısıtılarak yavruların çıkmasını sağlama veya bu amaçla kullanılan yer/araç anlamına gelir. Bu kelime muhtemelen bu anlamda kullanılmıştır. - Kelime: erzak
Metindeki Cümle: “Hatice teyzem erzakları hazırlıyormuş.”
Tahminim: Metinde Hatice teyzenin erzakları hazırladığını okuyoruz. Yolculuk öncesi hazırlanan yiyecekler, içecekler gibi düşünebiliriz. Yani yiyecek-içecek malzemeleri.
Sözlük Anlamı: Yiyecek ve içecek maddelerinin genel adı. Özellikle uzun süre saklanabilen kuru yiyecekler. - Kelime: havadis
Tahminim: Bu kelime de metinde geçmiyor. Ama “havadis” sanki “haber” gibi bir anlama geliyor. Yeni duyulan bilgiler, gelişmeler.
Sözlük Anlamı: Haber, duyuru, yeni öğrenilen bilgi.
b) Anlamını öğrendiğiniz kelimelerden üçünü cümle içinde kullanınız.
Şimdi de yukarıda anlamlarını öğrendiğimiz kelimelerden üçünü seçip güzel cümleler kurma zamanı. Ben sizin için üç tane seçtim:
erzak: Annem, yaz tatili için köye giderken arabamıza bolca erzak yükledi.
kongre: Bilim insanları, iklim değişikliği konusunda önemli kararlar almak için büyük bir kongrede toplandı.
teftiş: Okul müdürümüz, sınıfların temizliğini ve düzenini sık sık teftiş ederdi.
2. Etkinlik
a) Metinde yer alan aşağıdaki deyimlerin anlamlarını deyimler sözlüğünden bulup yazınız.
Şimdi de deyimlere geldik! Deyimler, kelimelerin tek başına taşıdığı anlamdan farklı, kalıplaşmış anlamlar taşıyan söz gruplarıdır. Metinden bulduğumuz deyimlerin anlamlarına bakalım:
- Deyim: Kusur etmemek
Metindeki Cümle: “Ulviye’nin hastalığı biraz soğuk algınlığı imiş, ikramda kusur etmediler.”
Anlamı: Bir işi yaparken eksiksiz, tam ve özenli davranmak; elinden gelenin en iyisini yapmak, bir şeyi noksansız yerine getirmek. Mektupta, Ulviye’nin ailesinin misafirperverlikte hiç eksik kalmadığı anlatılıyor. - Deyim: Yola çıkmak
Metindeki Cümle: “Yarın yola çıkacağım için artık başka mektup yazamayacağım.”
Anlamı: Bir yere gitmek üzere harekete geçmek, yolculuğa başlamak. Mektubu yazan kişi, ertesi gün bir yere gitmek üzere hareket edeceğini söylüyor.
b) Anlamını öğrendiğiniz deyimleri cümle içinde kullanınız.
Şimdi de bu güzel deyimleri kendi cümlelerimizde kullanalım:
kusur etmemek: Annem, bayramda gelen misafirlerimizi ağırlamak için hiçbir kusur etmedi.
yola çıkmak: Erken saatlerde yola çıktık ki trafik yoğunluğuna yakalanmayalım.
Aferin size çocuklar! Birlikte ne kadar güzel çalıştık. Kelimelerin ve deyimlerin anlamlarını öğrenmek, Türkçe’mizi daha iyi anlamamızı ve daha güzel kullanmamızı sağlar. Bir sonraki derste görüşmek üzere!