Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde isim tamlamaları konusunu pekiştireceğimiz bu etkinliği birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
Öncelikle görseldeki etkinlikleri sırasıyla ele alalım.
b) Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri cümle içinde kullanınız.
Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri oluşturduğunuz sözlüğe ekleyiniz.
Bu kısım, daha önce okuduğunuz bir metinden veya derste öğrendiğiniz yeni kelimelerle ilgili. Bu kelimeleri cümle içinde kullanmanızı ve kendi sözlüğünüze eklemenizi istiyor. Görselde bize belirli kelimeler verilmediği için bu etkinliği şu an için yapamıyoruz. Ama sen, öğrendiğin her yeni kelimeyi mutlaka cümle içinde kullanmaya çalış ve kendine küçük bir sözlük oluşturmayı unutma. Bu, kelime dağarcığını çok geliştirecektir!
2. Etkinlik
Metinde yer alan isim tamlamalarını belirleyiniz. Belirlediğiniz isim tamlamalarını örnekteki gibi yazınız.
Bu etkinlik de yine bir önceki etkinlik gibi, okuduğumuz bir metne bağlı. Metin bize verilmediği için oradaki isim tamlamalarını bulmamız mümkün değil. Ancak “Yosun pilleri” örneği, bize belirtisiz isim tamlamasının nasıl olduğunu hatırlatıyor. Hadi gel, hem belirtisiz hem de belirtili isim tamlamasını kısaca hatırlayalım, olur mu?
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Burada tamlayan (yani ilk kelime) ek almazken, tamlanan (ikinci kelime) iyelik (sahiplik) eki alır. Tamlayan, tamlananın neye ait olduğunu genel olarak belirtir. Örneğin, “yosun pilleri” derken, pillerin neyden yapıldığını belirtiyoruz. “Okul yolu”, “su damlası” da belirtisiz isim tamlamalarına örnek olabilir.
- Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem de tamlanan ek alır. Tamlayan “-ın, -in, -un, -ün” eklerinden birini, tamlanan ise “-ı, -i, -u, -ü” eklerinden birini alır. Burada tamlayan, tamlananın kime veya neye ait olduğunu daha net belirtir. Örneğin, “kapının kolu”, “öğretmenin sesi” gibi.
Şimdi gelelim asıl çözmemiz gereken kısma, 3. etkinliğe!
3. Etkinlik
Aşağıda karışık hâlde verilmiş tamlamaları düzenleyerek oluşturduğunuz tamlamaları karşılarındaki noktalı yerlere yazınız.
Bu kısımda bize karışık kelimeler verilmiş. Bizden istenen, bu kelimeleri doğru sıralayarak anlamlı birer isim tamlaması oluşturmak. Genellikle bu tür sorularda zincirleme isim tamlamaları oluşturulur. Zincirleme isim tamlaması, en az üç ismin birbirine iyelik ekleriyle bağlanmasıyla oluşur. Hadi her birini adım adım yapalım:
1. mutfak kapısı balkonunun
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri inceleyelim: “mutfak”, “kapısı”, “balkonunun”.
Adım 2: Önce anlamlı bir bütün oluşturan ilk iki kelimeyi bulalım. “Mutfak kapısı” bir belirtisiz isim tamlamasıdır (mutfak ek almamış, kapı kelimesi -sı iyelik eki almış).
Adım 3: Şimdi bu “mutfak kapısı” tamlamasını bir tamlayan gibi düşünelim. Yani “mutfak kapısının” diyeceğiz. Sonra da “balkon” kelimesini tamlanan olarak kullanalım ve ona iyelik eki verelim: “balkonu”.
Adım 4: Hepsini birleştirdiğimizde “mutfak kapısının balkonu” şeklinde bir zincirleme isim tamlaması elde ederiz. Bu tamlamanın anlamı, mutfağın kapısına ait olan balkon demektir.
Sonuç:
mutfak kapısının balkonu
2. müdürünün okul ceketi
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri inceleyelim: “müdürünün”, “okul”, “ceketi”.
Adım 2: Burada “okul ceketi” bir belirtisiz isim tamlamasıdır (okul ek almamış, ceket kelimesi -i iyelik eki almış).
Adım 3: “Müdürünün” kelimesi ise tamlayan ekini (-ün) ve iyelik ekini (-ü) almış. Bu kelime, “okul ceketi” tamlamasının kime ait olduğunu belirtiyor.
Adım 4: Hepsini birleştirdiğimizde “müdürünün okul ceketi” şeklinde bir zincirleme isim tamlaması elde ederiz. Bu tamlamanın anlamı, müdüre ait olan okul ceketi demektir.
Sonuç:
müdürünün okul ceketi
3. Ozan’ın penceresi evinin
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri inceleyelim: “Ozan’ın”, “penceresi”, “evinin”.
Adım 2: Burada iki tane tamlayan eki (-ın, -in) ve bir tane tamlanan eki (-si) görüyoruz. Bu genellikle zincirleme isim tamlaması demektir.
Adım 3: Mantıksal olarak Ozan’a ait olan ev, evin de penceresi olur. Yani “Ozan’ın evi” ve “evin penceresi” tamlamalarını birleştireceğiz.
Adım 4: Önce “Ozan’ın evi” kısmını oluşturalım. Sonra bu “Ozan’ın evi” tamlamasını, “penceresi” kelimesinin tamlayanı gibi düşünelim. Yani “Ozan’ın evinin penceresi” şeklinde düzenleyeceğiz.
Sonuç:
Ozan’ın evinin penceresi
4. perdesi odasının oturma
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri inceleyelim: “perdesi”, “odasının”, “oturma”.
Adım 2: “Oturma odası” çok sık kullandığımız bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu bir bütün olarak düşünülür.
Adım 3: Şimdi bu “oturma odası” tamlamasını bir tamlayan gibi düşünelim. Yani “oturma odasının” diyeceğiz. Sonra da “perde” kelimesini tamlanan olarak kullanalım ve ona iyelik eki verelim: “perdesi”.
Adım 4: Hepsini birleştirdiğimizde “oturma odasının perdesi” şeklinde bir zincirleme isim tamlaması elde ederiz. Bu tamlamanın anlamı, oturma odasına ait olan perde demektir.
Sonuç:
oturma odasının perdesi
5. altı masanın ayağının
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri inceleyelim: “altı”, “masanın”, “ayağının”.
Adım 2: Yine iki tamlayan eki (-nın) ve bir tamlanan eki (-ı) görüyoruz. Bu da bize zincirleme isim tamlaması olacağını gösteriyor.
Adım 3: Mantıksal olarak masanın ayağı olur, ayağın da altı olur. Yani “masanın ayağı” ve “ayağın altı” tamlamalarını birleştireceğiz.
Adım 4: Önce “masanın ayağı” kısmını oluşturalım. Sonra bu “masanın ayağı” tamlamasını, “altı” kelimesinin tamlayanı gibi düşünelim. Yani “masanın ayağının altı” şeklinde düzenleyeceğiz.
Sonuç:
masanın ayağının altı
6. cep tuşları telefonunun
Çözüm:
Adım 1: