Merhaba sevgili öğrencim! Bugün Türkçe dersinde çok güzel bir etkinlikle karşı karşıyayız. Sana gönderdiğim görsellerdeki metinleri dikkatlice okuyarak kelimelerin dünyasına bir yolculuk yapacağız. Hazırsan, adım adım sorularımızı çözmeye başlayalım!
2. Etkinlik
Metinden, hâl eki almış 6 kelime belirleyiniz. Kelimelerin kökünü ve aldığı hâl ekini aşağıdaki tabloya örnekteki gibi yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte metindeki kelimelerin peşine düşüp hâl eklerini bulacağız. Hâl ekleri, isimlerin cümledeki görevlerini belirten eklerdir. Türkçede başlıca beş hâl eki vardır: yalın hâl (ek almaz), belirtme (-ı, -i, -u, -ü), yönelme (-a, -e), bulunma (-da, -de, -ta, -te) ve ayrılma (-dan, -den, -tan, -ten).
Şimdi “1 Kişi = ?” başlıklı metni dikkatlice okuyarak bu ekleri almış kelimeleri bulalım ve örnekteki gibi tabloya yerleştirelim:
- Hâl Eki Almış Kelime: sınıfta
Kelimenin Kökü: sınıf
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -ta (bulunma) - Hâl Eki Almış Kelime: gökyüzüne
Kelimenin Kökü: gökyüzü
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -e (yönelme, -n- kaynaştırma) - Hâl Eki Almış Kelime: elinden
Kelimenin Kökü: el
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -den (ayrılma) - Hâl Eki Almış Kelime: misafirliğe
Kelimenin Kökü: misafirlik
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -e (yönelme) - Hâl Eki Almış Kelime: bahçeye
Kelimenin Kökü: bahçe
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -e (yönelme, -y- kaynaştırma) - Hâl Eki Almış Kelime: sınıfa
Kelimenin Kökü: sınıf
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -a (yönelme) - Hâl Eki Almış Kelime: evrende
Kelimenin Kökü: evren
Kelimenin Aldığı Hâl Eki: -de (bulunma)
3. Etkinlik
Aşağıdaki metinde altı çizili kelimelerin basit mi, türemiş mi yoksa birleşik mi olduğunu belirleyiniz ve uygun kutucuğa yazınız.
Şimdi de kelimeleri yapılarına göre inceleyeceğiz. Hatırlarsan:
- Basit kelimeler: Yapım eki almamış, kök halinde olan veya sadece çekim eki almış kelimelerdir. Anlamları değişmez.
- Türemiş kelimeler: Kök veya gövdeye yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış kelimelerdir.
- Birleşik kelimeler: En az iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam veya kavramı karşılamasıyla oluşan kelimelerdir.
Metindeki altı çizili kelimeleri tek tek inceleyelim:
1. hiçbir: Bu kelime “hiç” ve “bir” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Yeni bir anlam taşır.
Sonuç: Birleşik Kelime
2. iyilik: “İyi” kelimesine “-lik” yapım eki gelerek yeni bir kelime (isim) oluşturmuştur.
Sonuç: Türemiş Kelime
3. nasıl: Bu kelime “ne” ve “asıl” kelimelerinin birleşip ses değişimiyle oluşmuş halidir.
Sonuç: Birleşik Kelime
4. yalnız: “Yalın” kelimesine “-ız” ekinin gelmesiyle oluşmuş, ses değişimi de yaşamış bir kelimedir.
Sonuç: Türemiş Kelime
5. borglu: Bu kelime “borç” (metinde ‘borg’ olarak yazılmış olsa da doğru yazımı ‘borç’tur) kelimesine “-lu” yapım eki gelerek oluşmuştur. “Borcu olan” anlamında yeni bir kelimedir.
Sonuç: Türemiş Kelime
6. gündüz: Bu kelime tek başına bir köktür, herhangi bir yapım eki almamıştır.
Sonuç: Basit Kelime
7. ağır: Bu kelime de tek başına bir köktür, yapım eki almamıştır.
Sonuç: Basit Kelime
8. mutlu: “Mut” (eski Türkçe’de ‘saadet, baht’ anlamında bir kök) kelimesine “-lu” yapım eki gelerek oluşmuştur. “Mutluluğu olan” anlamında yeni bir kelimedir.
Sonuç: Türemiş Kelime
9. ömrüm: “Ömür” kelimesine “-üm” iyelik eki gelmiştir. İyelik ekleri çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirmez.
Sonuç: Basit Kelime
10. kimseye: “Kimse” kelimesine “-ye” yönelme hâl eki gelmiştir. Hâl ekleri çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirmez.
Sonuç: Basit Kelime
Şimdi bu kelimeleri uygun kutucuklara yerleştirelim:
BASİT KELİME
- gündüz
- ağır
- ömrüm
- kimseye
TÜREMİŞ KELİME
- iyilik
- yalnız
- borglu
- mutlu
BİRLEŞİK KELİME
- hiçbir
- nasıl
Aferin sana, bu etkinliği de başarıyla tamamladık! Kelimelerin derinliklerine inmek çok keyifli, değil mi? Öğrendiklerini tekrar etmeyi unutma!