Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte 7. Tema’mızdaki etkinlikleri çözeceğiz. Görselde bize verilen soruları, diğer görseldeki Aziz Sancar metnini dikkatlice okuyarak ve öğrendiklerimizi kullanarak cevaplayacağız. Haydi bakalım, dersimize başlayalım!
1. Etkinlik
a) Metinde yer alan aşağıdaki kelime ve kelime gruplarıyla anlamlarını örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu bölümde, bazı kelimelerin ve kelime gruplarının anlamlarını bulup eşleştireceğiz. Tıpkı bir bulmaca çözer gibi düşünebilirsiniz. Kelimelerin anlamlarını Aziz Sancar metninden ve genel bilgilerimizden yola çıkarak bulalım.
İlk olarak eşleştirmeleri yapalım:
- (c) laboratuvar
- (ç) besi
- (f) uz gelmek
- (g) endişe
- (h) izole etmek
- (a) bakteri
- (d) molekül
- (b) enzim
Şimdi bu eşleştirmeleri neden böyle yaptığımızı tek tek açıklayalım:
- laboratuvar: Bilim insanlarının deneyler yaptığı, araştırmalar yürüttüğü özel yerlere laboratuvar deriz. Tanımlardan baktığımızda “c. Ayrıştırma, birleştirme yoluyla bir sonuca ulaşmak veya teşhis koymak için çeşitli araç-lar kullanarak tıp, eczacılık, fizik, kimya gibi bilim dallarıyla ilgili araştırmaların, deneylerin yapıldığı özel donanımlı yer.” tanımı tam da buna uyuyor. Aziz Sancar da DNA araştırmalarını laboratuvarında yapıyordu, hatırladınız mı?
- besi: Canlıların yaşayabilmesi ve gelişebilmesi için verilen yiyecek ve içeceklerin genel adıdır. “ç. Yaşatmak ve geliştirmek için gereken besinleri yedirip içirme işi.” tanımıyla eşleşiyor. Metinde “besi ortamı” ifadesi geçiyordu, yani bakterilerin çoğalması için gerekli besinlerin bulunduğu ortam demek.
- uz gelmek: Bir şeyin bize çok kolay, önemsiz ya da basit görünmesi anlamına gelir. “f. Pek önemsiz görünmek.” tanımıyla birebir uyuyor.
- endişe: Kaygı duymak, bir şey hakkında meraklanmak veya kötü bir şey olabileceğinden korkmak demektir. “g. Kaygı, tasa.” tanımı bu kelimenin anlamıdır.
- izole etmek: Bir şeyi diğerlerinden ayırmak, tek başına bırakmak veya yalıtmak anlamına gelir. “h. Yalıtmak.” tanımı bu kelimeyi çok güzel açıklıyor. Metinde Aziz Sancar’ın “izole ettiği DNA moleküllerini” incelediğini okumuştuk.
- bakteri: Gözle göremediğimiz, tek hücreli canlılardır. Bazıları hastalıklara yol açarken, bazıları da faydalıdır. “a. Toprakta, suda, canlılarda bulunan, çürüme, mayalanma veya hastalıklara yol açan, küresel, silindirimsi, kıvrık biçimli olan, bölünerek çoğalan, klorofilsiz, tek hücreli canlı.” tanımı bakterinin özelliklerini çok detaylı anlatıyor. Aziz Sancar da bakteriler üzerinde çalışmıştı.
- molekül: Maddenin en küçük yapı taşıdır. Atomların birleşerek oluşturduğu yapılara denir. “d. Element veya bileşikleri oluşturan ve onların özgül niteliklerini gösteren en küçük birim, madde.” tanımıyla eşleşiyor. DNA da bir moleküldür, metinde okumuştuk.
- enzim: Vücudumuzdaki kimyasal tepkimeleri hızlandıran, genellikle protein yapısında olan özel maddelerdir. Sindirim gibi birçok önemli görevleri vardır. “b. Bir kimyasal tepkimeyi gerçekleştiren ve onu hızlandıran, çoğunlukla protein yapısında olan organik madde.” tanımı enzimlerin görevini çok güzel anlatıyor. Aziz Sancar da DNA’yı tamir eden enzimler üzerinde çalışıyordu.
b) Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri cümle içinde kullanınız.
Şimdi de az önce anlamlarını öğrendiğimiz kelimelerden birkaçını seçip onlarla cümleler kuralım. Böylece kelimeleri daha iyi pekiştirmiş oluruz. Ben sizin için üç tane kelime seçtim, siz isterseniz farklı kelimelerle de cümleler kurabilirsiniz.
Laboratuvar: Bilim insanları, yeni bir aşı geliştirmek için laboratuvarda yoğun bir şekilde çalışıyor.
Bakteri: Yoğurt, içinde faydalı bakteriler barındıran sağlıklı bir besindir.
Molekül: Su, canlılar için hayati öneme sahip H2O molekülünden oluşur.
2. Etkinlik
Aşağıdaki paragrafta yer alan sıfatları yuvarlak içine alınız.
Bu etkinlikte ise bir paragraftaki sıfatları bulacağız. Sıfatlar, isimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Yani isimlere “nasıl?”, “hangi?”, “kaç?” gibi sorular sorduğumuzda cevap veren kelimelerdir. Hadi paragrafı dikkatlice okuyalım ve sıfatları beraber bulalım.
İki dakika içinde uyuyacağım. Uyurken güzel ve keyifli rüyalar göreceğim. Uyanınca senin o tombul yanaklarından öpeceğim. Bazı şeyler konuşacağız. Sonra sen kim bilir hangi oyunu oynamaya başlayacaksın.
Şimdi de bulduğumuz sıfatları ve neden sıfat olduklarını açıklayalım:
- güzel: “güzel rüyalar” derken, “rüyalar” isminin nasıl olduğunu (nitelik) belirtiyor. Rüya nasıl? Güzel. Bu bir niteleme sıfatıdır.
- keyifli: “keyifli rüyalar” derken, yine “rüyalar” isminin nasıl olduğunu (nitelik) belirtiyor. Rüya nasıl? Keyifli. Bu da bir niteleme sıfatıdır.
- tombul: “tombul yanaklar” derken, “yanaklar” isminin nasıl olduğunu (nitelik) belirtiyor. Yanaklar nasıl? Tombul. Bu da bir niteleme sıfatıdır.
- bazı: “bazı şeyler” derken, “şeyler” ismini tam olarak belirtmiyor ama belirsiz bir şekilde işaret ediyor. Hangi şeyler? Bazı şeyler. Bu bir belirtme sıfatlarından belgisiz sıfattır.
- hangi: “hangi oyunu” derken, “oyunu” ismini soru yoluyla belirtiyor. Hangi oyun? Hangi. Bu da bir belirtme sıfatlarından soru sıfatıdır.
Gördüğünüz gibi, sıfatlar isimleri daha anlaşılır ve renkli hale getiren çok önemli sözcüklerdir. Umarım etkinliğimiz faydalı olmuştur!