Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeninizim! Bugün “Bilim ve Teknoloji” konulu etkinliğimizdeki bulmaca ve kelime anlamı sorularını birlikte çözeceğiz. Hazır mısınız? Hem eğlenecek hem de yeni kelimeler öğreneceğiz.
***
1. Etkinlik
a) Metinden alınan aşağıdaki kelimeleri bulmacada gösteriniz. Kelimeler, bulmacaya yukarıdan aşağıya veya soldan sağa yerleştirilmiştir.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu kısımda bizden verilen kelimeleri bulmacanın içinde bulmamız isteniyor. Kelimeler ya soldan sağa doğru ya da yukarıdan aşağıya doğru gizlenmiş. Ben de tek tek kelimeleri sizin için buldum:
- MAKİNİST: Bulmacanın birinci sütununda, en yukarıdan başlayarak aşağıya doğru uzanan kelime. Yani ilk harfi ‘M’ olan sütun.
- ALFABE: Bulmacanın beşinci satırında, sekizinci harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘A’ harfiyle başlayıp ‘E’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
- ŞİFRE: Bulmacanın birinci satırında, dokuzuncu harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘Ş’ harfiyle başlayıp ‘E’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
- TAHTA: Bulmacanın yedinci satırında, dokuzuncu harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘T’ harfiyle başlayıp ‘A’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
- TELEFON: Bulmacanın on ikinci satırında, üçüncü harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘T’ harfiyle başlayıp ‘N’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
- POSTANE: Bulmacanın üçüncü satırında, beşinci harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘P’ harfiyle başlayıp ‘E’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
- TELGRAF: Bulmacanın içinde dikkatle aradım ama bu kelimeyi bulamadım. Sanırım ya bu kelime bulmacaya yanlışlıkla konulmamış ya da benim gözümden kaçtı. Ama kurallara göre sadece soldan sağa ve yukarıdan aşağıya baktığımda bu kelimeyi bulmacada göremiyorum çocuklar.
- KÜLYUTMAZ: Bulmacanın onuncu satırında, birinci harften başlayarak sağa doğru uzanan kelime. Yani ‘K’ harfiyle başlayıp ‘Z’ harfiyle biten o satırdaki kelime.
b) Bulmacada yer alan kelimelerin anlamlarını metinden hareketle tahmin ediniz.
Çözüm:
Çocuklar, bu kısımda bize bir metin verilmediği için kelimelerin anlamlarını genel bilgilerimizle tahmin edeceğiz. Sonra da Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünden doğru anlamlarını öğrenip tahminlerimizle karşılaştıracağız. Haydi başlayalım!
| Kelimeler | Tahminim |
|---|---|
| makinist | Tren gibi büyük makineleri kullanan kişi. |
| alfabe | Bir dildeki harflerin sırayla dizildiği liste. |
| şifre | Gizli bir mesajı yazmak veya korumak için kullanılan özel işaretler veya sayılar. |
| tahta | Ağaçtan yapılmış düz parça, okullardaki yazı tahtası gibi. |
| telefon | Uzaktaki insanlarla konuşmamızı sağlayan iletişim aracı. |
| postane | Mektup, kargo gibi gönderileri alıp verdiğimiz yer. |
| telgraf | Eskiden çok uzaklara hızlıca kısa mesaj göndermek için kullanılan bir tür iletişim aracı. |
| külyutmaz | Kolay kolay kandırılamayan, zeki ve uyanık kişi. |
Şimdi de tahminlerimizi TDK Güncel Türkçe Sözlük’teki anlamlarıyla karşılaştıralım:
- makinist:
- Tahminim: Tren gibi büyük makineleri kullanan kişi.
- TDK Anlamı: Makineyi işleten veya onaran kimse. Özellikle lokomotif sürücüsü.
Gördüğünüz gibi tahminimizle TDK anlamı birbirine çok yakın. Bravo!
- alfabe:
- Tahminim: Bir dildeki harflerin sırayla dizildiği liste.
- TDK Anlamı: Bir dilin seslerini gösteren ve belirli bir sıraya göre dizilmiş harfler takımının bütünü.
Tahminimiz oldukça isabetli, değil mi?
- şifre:
- Tahminim: Gizli bir mesajı yazmak veya korumak için kullanılan özel işaretler veya sayılar.
- TDK Anlamı: 1. Gizli haberleşmeye yarayan işaretler takımı. 2. Gizli bir şeyi açığa çıkarmaya yarayan anahtar.
Tahminimiz TDK’nın ilk anlamıyla birebir örtüşüyor. Çok güzel!
- tahta:
- Tahminim: Ağaçtan yapılmış düz parça, okullardaki yazı tahtası gibi.
- TDK Anlamı: 1. Ağaçtan, keresteden biçilmiş, ensiz, uzun ve yassı parça. 2. Üzerine yazı yazılan, resim yapılan veya bir şey asılan levha.
Tahta kelimesinin tahmin ettiğimiz anlamı, TDK’daki ikinci anlamıyla aynı. Okulda kullandığımız tahtalar bu tanıma uyuyor.
- telefon:
- Tahminim: Uzaktaki insanlarla konuşmamızı sağlayan iletişim aracı.
- TDK Anlamı: Uzaktaki kişilerle konuşmayı sağlayan aygıt.
Bu kelimenin anlamını hepimiz biliyoruz ve tahminimiz de TDK’nın tanımıyla aynı.
- postane:
- Tahminim: Mektup, kargo gibi gönderileri alıp verdiğimiz yer.
- TDK Anlamı: Posta ve telgraf işlerinin yapıldığı yer.
Tahminimiz yine doğru çıktı, postane mektup ve kargo işleri için kullanılan bir yerdir.
- telgraf:
- Tahminim: Eskiden çok uzaklara hızlıca kısa mesaj göndermek için kullanılan bir tür iletişim aracı.
- TDK Anlamı: Tel aracılığıyla, elektrik akımlarından yararlanarak uzaktaki bir yere işaret veya yazı göndermeye yarayan aygıt veya sistem.
Tahminimiz, telgrafın ne işe yaradığını güzel özetliyor. TDK da daha teknik bir açıklama yapmış.
- külyutmaz:
- Tahminim: Kolay kolay kandırılamayan, zeki ve uyanık kişi.
- TDK Anlamı: Kurnaz, açıkgöz, kolay aldatılamayan kimse.
Bu kelimenin anlamı da tahminimizle oldukça benzer. Yani birini kolay kolay kandıramıyorsak o kişiye “külyutmaz” diyebiliriz.
• Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri oluşturduğunuz sözlüğe ekleyiniz.
Evet çocuklar, bu kelimeleri kendi sözlüğünüze eklemeyi ve anlamlarını unutmamayı sakın ihmal etmeyin!
c) Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri birer cümle içinde kullanınız.
Çözüm:
Şimdi de öğrendiğimiz bu güzel kelimeleri cümle içinde kullanalım. Bakalım sizler nasıl cümleler kuracaksınız?
- makinist: Trenin makinisti, yolcuların güvenliği için çok dikkatli olmalı.
- alfabe: Türkçe alfabesi 29 harften oluşur ve her birini öğrenmek çok önemlidir.
- şifre: Bilgisayarımın şifresini kimseyle paylaşmam.
- tahta: Öğretmen, yeni konuyu bize tahtaya yazarak anlattı.
- telefon: Uzakta yaşayan teyzemle her hafta telefonla konuşuruz.
- postane: Dedemin doğum günü kartını postaneden gönderdim.
- telgraf: Eskiden insanlar önemli haberleri telgraf aracılığıyla gönderirmiş.
- külyutmaz: Bizim sınıfın başkanı o kadar külyutmaz ki, kimse onu kandıramaz.
• Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri oluşturduğunuz sözlüğe ekleyiniz.
Yine aynı hatırlatma! Kelimeleri sözlüğünüze ekleyerek kelime dağarcığınızı zenginleştirmeyi unutmayın.
***
Umarım bu etkinlik hem öğretici hem de eğlenceli olmuştur. Yeni kelimeler öğrenmek ve onları doğru kullanmak, Türkçe dersinin en güzel yanlarından biridir. Bir sonraki derste görüşmek üzere, hoşça kalın!