Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersimizin bu bölümünde metin üzerinde kelime bilgimizi pekiştireceğiz. Hazır mısın? Hadi bakalım, soruları birlikte inceleyelim ve adım adım çözelim.
3. Etkinlik
Metinde yer alan birleşik kelimeleri örnekteki gibi yazınız.
Şimdi bu etkinliği çözmek için metni dikkatlice okuyalım ve hangi kelimelerin iki kelimenin birleşmesiyle oluştuğunu bulmaya çalışalım.
Adım 1: Metni okuyalım:
“Hanımının zoru ile yataktan kalktıktan sonra Karagöz, sabah şekerlemesini yapmaya hazırlanıyordu. Köşesine oturup pencerenin yanına yerleşti. Şöyle bir dışarı bakınca Hacivat’ı gördü. Ama o ne? Hacivat, kapıya yanaşıp ona seslenmek değil; başını çevirip pencereye bile bakmadan geçiyordu.”
Adım 2: Birleşik kelimeleri arayalım. Birleşik kelimeler, iki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu kelimelerdir. Örneğin, “gecekondu” (gece + kondu), “mirasyedi” (miras + yedi) gibi.
Metni incelediğimizde, “Karagöz” kelimesinin “kara” ve “göz” kelimelerinin birleşmesiyle oluştuğunu görüyoruz. Bu bir özel isim olsa da yapı olarak birleşik bir kelimedir. Tıpkı örnekte verildiği gibi.
Aynı şekilde, “Hacivat” kelimesi de “Hacı” ve “İvaz” kelimelerinin birleşimiyle oluşmuş bir özel isimdir ve yapı olarak birleşik kelimedir.
Metinde başka birleşik kelime bulunmamaktadır. “Sabah şekerlemesi” bir isim tamlamasıdır, “yataktan kalkmak” ise bir deyimdir, birleşik kelime değildir.
Sonuç:
- Karagöz
- Hacivat
4. Etkinlik
a) Aşağıdaki paragrafta dünyada tek olan, eşi ve benzeri bulunmayan varlıkları bildiren kelimeleri yuvarlak içine alınız. Aynı türden varlıkları bildiren kelimelerin ise altını çiziniz.
Sevgili öğrencim, bu soruda bize “özel isim” ve “cins isim” kavramlarını hatırlatıyor. Bilgi kutusunda da gördüğümüz gibi:
Dünyada tek olan, eşi ve benzeri bulunmayan varlıkları bildiren kelimelere özel isim; aynı türden varlıkları bildiren kelimelere ise cins isim denir.
Şimdi paragrafı okuyalım ve özel isimleri (yuvarlak içine alacaklarımızı) ve cins isimleri (altını çizeceklerimizi) belirleyelim.
Adım 1: Paragrafı okuyalım:
“Hanımının zoru ile yataktan kalktıktan sonra Karagöz, sabah şekerlemesini yapmaya hazırlanıyordu. Köşesine oturup pencerenin yanına yerleşti. Şöyle bir dışarı bakınca Hacivat’ı gördü. Ama o ne? Hacivat, kapıya yanaşıp ona seslenmek değil; başını çevirip pencereye bile bakmadan geçiyordu.”
Adım 2: Özel isimleri (dünyada tek olanları) bulalım. Bunlar genellikle büyük harfle başlar.
- Karagöz: Gölge oyununun meşhur karakteri, dünyada tek.
- Hacivat: Karagöz’ün dostu, o da dünyada tek.
Adım 3: Cins isimleri (aynı türden birçok varlığı karşılayanları) bulalım.
- Hanım: Birçok hanım olabilir.
- Yatak: Birçok yatak olabilir.
- Sabah: Birçok sabah yaşarız.
- Şekerleme: Birçok şekerleme çeşidi olabilir.
- Köşe: Bir odanın, masanın birçok köşesi olabilir.
- Pencere: Birçok pencere vardır.
- Kapı: Birçok kapı vardır.
- Baş: Birçok insanın başı vardır.
Sonuç:
Yuvarlak içine almanız gereken kelimeler: Karagöz, Hacivat
Altını çizmeniz gereken kelimeler: Hanım, yatak, sabah, şekerleme, köşe, pencere, kapı, baş
b) Özel ve cins isimlerin içinde bulunduğu üç ayrı cümle yazınız.
Şimdi sıra sende! Hem özel isim hem de cins isim kullanarak üç farklı cümle yazalım. Unutma, özel isimler büyük harfle başlar ve onlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Cins isimler ise varlıkların genel adlarıdır.
Adım 1: İlk cümlemizi kuralım.
- Aslı, yeni aldığı kitabı okumaya başladı.
(Burada “Aslı” özel isim, “kitap” ise cins isimdir.)
Adım 2: İkinci cümlemizi kuralım.
- Bizim okulun adı Atatürk Ortaokulu‘dur.
(Burada “okul” cins isim, “Atatürk Ortaokulu” ise özel isimdir.)
Adım 3: Üçüncü cümlemizi kuralım.
- Ankara‘ya giderken yolda güzel bir ağaç gördük.
(Burada “Ankara” özel isim, “ağaç” ise cins isimdir.)
Gördün mü, ne kadar kolaymış! Hem özel isimleri hem de cins isimleri günlük konuşmalarımızda ve yazılarımızda sıkça kullanırız. Önemli olan farklarını bilmek ve doğru şekilde kullanmak. Aferin sana!