Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün sana gönderdiğin metin ve sorular üzerinde birlikte çalışacağız. Hiç merak etme, adım adım ilerleyerek tüm soruları kolayca çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
3. TEMA SONU DEĞERLENDİRME SORULARI
Metnimizi dikkatlice okuduk, şimdi sorulara geçelim:
1. Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
a) Metne göre Mehmetçik’in özellikleri nelerdir?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruyu cevaplamak için metni çok dikkatli okumalı ve Mehmetçik’i anlatan kelimeleri, cümleleri bulmalıyız. Metinde Mehmetçik’in birçok güzel özelliği anlatılıyor. Şöyle ki:
- Vatan hizmeti için tarlasını, sabanını, annesini, karısını, çocuğunu terk eder, yani vatanseverdir.
- Devletin emirlerine mutlak surette itaat eder, yani itaatkar ve görev bilinci yüksektir.
- Alnının teriyle ekmeğini kazanır, devlete vergisini verir, yani çalışkan ve sorumluluk sahibidir.
- Misafirperverdir, iyi bir vatandaştır.
- Yurt müdafaası söz konusu olunca her şeyini terk eder, kendi varlığını dahi feda etmekten çekinmez, yani cesur ve fedakardır.
- Metinde “bir kahramandır” deniyor, yani kahramanlık onun en belirgin özelliklerinden.
- Türk milletinin gerçek ve üstün kuvvetini temsil eder.
- Zor hayat şartları onu ezmemiş, bozmamıştır, yani dirençli ve güçlüdür.
- En zor durumlarda bile sakin, iradeli, asil ve kahramandır.
Tüm bu özellikleri bir araya getirdiğimizde Mehmetçik’in nasıl biri olduğunu anlıyoruz.
Sonuç:
Mehmetçik; vatansever, itaatkar, çalışkan, sorumluluk sahibi, misafirperver, iyi vatandaş, cesur, fedakar, kahraman, dirençli, sakin, iradeli ve asil bir kişiliğe sahiptir.
b) Metnin konusu nedir?
Çözüm:
Bir metnin konusu, o metinde neyden bahsedildiğidir. Yani yazar bize ne anlatıyor? Bu metinde baştan sona Mehmetçik’in kim olduğundan, onun özelliklerinden, vatanı için yaptıklarından ve Türk milleti için ne ifade ettiğinden bahsediliyor.
Sonuç:
Metnin konusu, Mehmetçik’in özellikleri, vatanseverliği ve Türk milleti için ifade ettiği değerdir.
c) Metnin ana fikri nedir?
Çözüm:
Ana fikir, yazarın bize bu metinle vermek istediği mesajdır. Yani “Ben bu metni neden yazdım, ne anlatmak istedim?” sorusunun cevabıdır. Metinde Mehmetçik’in ne kadar önemli, ne kadar değerli olduğu vurgulanıyor. Türkiye’yi ayakta tutan en büyük kuvvetin o olduğundan bahsediliyor.
Sonuç:
Metnin ana fikri, Mehmetçik’in Türk milletinin gerçek gücünü temsil etmesi, vatan için her türlü fedakarlığı göze alması ve zorluklar karşısında asla yılmayan, ülkesinin temel direği olmasıdır.
ç) Metne uygun bir başlık yazınız.
Çözüm:
Başlık, metnin içeriğini en iyi özetleyen kelime veya kelime grubudur. Metin tamamen Mehmetçik’i anlattığına göre, Mehmetçik’in kendisi veya onunla ilgili bir özelliği başlık olabilir.
Sonuç:
Metne uygun başlık önerileri:
- Mehmetçik
- Vatansever Mehmetçik
- Türk Milletinin Gücü: Mehmetçik
d) Metinde yer alan türemiş kelimelerden beşinin altını çiziniz.
Çözüm:
Türemiş kelime neydi hatırlayalım mı? Bir kelimeye yapım eki geldiğinde, kelimenin anlamı değişir ve yeni bir kelime oluşur. İşte bu yeni kelimeye “türemiş kelime” deriz. Mesela “göz” kelimesine “-lük” eki gelince “gözlük” olur. Anlam tamamen değişir, değil mi? Şimdi metindeki kelimelere bakalım ve yapım eki almış olanları bulalım.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım ve kelimelerin köklerini düşünelim.
Adım 2: Köklerine eklenen eklerin kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediğine bakalım.
- köylüsü: Bu kelimenin kökü “köy”dür. “Köy” bir yer adıdır. “-lü” eki geldiğinde “köylü” olur, yani köyde yaşayan insan anlamına gelir. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- varlığını: Bu kelimenin kökü “var”dır. “Var” olmak anlamına gelir. “-lık” eki geldiğinde “varlık” olur, yani sahip olunan şey veya mevcut olma durumu anlamına gelir. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- iradeli: Bu kelimenin kökü “irade”dir. “İrade” bir şeyi isteme gücüdür. “-li” eki geldiğinde “iradeli” olur, yani iradesi olan, kararlı anlamına gelir. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- şüphesiz: Bu kelimenin kökü “şüphe”dir. “Şüphe” emin olmama durumudur. “-siz” eki geldiğinde “şüphesiz” olur, yani şüphesi olmayan, kesinlikle anlamına gelir. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- kazanan: Bu kelimenin kökü “kazan-” fiilidir. “-an” eki (sıfat fiil eki) geldiğinde “kazanan” olur, yani kazanma eylemini gerçekleştiren kişi anlamına gelir. Fiilden isim/sıfat yaptığı için türemiş bir kelimedir.
Sonuç:
Metinde altı çizilebilecek türemiş kelimelerden beşi şunlardır: köylü, varlık, iradeli, şüphesiz, kazanan.
2. Aşağıdakilerden hangisi türemiş kelime değildir?
A) Bilge
B) Bilgi
C) Bilim
D) Bilet
Çözüm:
Yine türemiş kelime sorusu! Bu sefer hangisinin türemiş olmadığını bulacağız. Yani yapım eki almamış, kök halinde olan veya sadece çekim eki almış kelimeyi arıyoruz.
Adım 1: Her seçenekteki kelimenin kökünü ve aldığı ekleri inceleyelim.
- A) Bilge: Kökü “bil-” fiilidir. “-ge” eki alarak “bilge” (bilen, akıllı kişi) ismini oluşturmuştur. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- B) Bilgi: Kökü “bil-” fiilidir. “-gi” eki alarak “bilgi” (öğrenilen şey) ismini oluşturmuştur. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- C) Bilim: Kökü “bil-” fiilidir. “-im” eki alarak “bilim” (düzenli bilgi bütünü) ismini oluşturmuştur. Anlam değiştiği için türemiş bir kelimedir.
- D) Bilet: Bu kelimenin herhangi bir yapım eki aldığını söyleyemeyiz. “Bilet” kelimesi kendi başına bir köktür, bir eylemi veya başka bir kelimeyi çağrıştırmaz. Anlamı değiştiren bir ek almamıştır.
Adım 2: Analizlerimize göre türemiş olmayan kelimeyi belirleyelim.
Sonuç:
Türemiş kelime olmayan seçenek D) Bilet‘tir.
Aferin sana! Tüm soruları başarıyla tamamladık. Gördün mü, dikkatli okuyunca ve biraz da kelime bilgisiyle her sorunun üstesinden gelebiliriz. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin.