Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin görsele baktım, çok güzel ve öğretici sorular var. Şimdi seninle bu soruları adım adım, tane tane çözelim ve konuyu iyice anlayalım. Hazır mısın? O zaman başlayalım!
***
3. Etkinlik
a) Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimeleri inceleyiniz. Kelimelere gelen ekin kelimeye hangi anlamı kattığını öğretmeninizin rehberliğinde belirleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu bölümde altı çizili kelimelere çok dikkatli bakmamız isteniyor. Bakalım bu kelimelerdeki ekler, kelimelerin anlamını nasıl değiştirmiş, gelin birlikte keşfedelim.
Adım 1: İlk cümlemizi okuyalım ve altı çizili kelimeye odaklanalım.
- “Anneme doğum gününde gül aldım.”
Bu cümlede “gül” kelimesi, annesine aldığı çiçeğin sayısının bir tane olduğunu anlatıyor, değil mi? Yani tek bir gülü ifade ediyor.
Adım 2: Şimdi ikinci cümlemizi okuyalım ve buradaki altı çizili kelimeye bakalım.
- “Anneme doğum gününde güller aldım.”
Aaa, burada “gül” kelimesine “-ler” eki gelmiş ve “güller” olmuş. Peki sence bu ne anlama geliyor? Artık annesine bir tane gül değil, birden fazla gül almış! Belki iki, belki beş, belki de koca bir demet dolusu gül. İşte bu “-ler” eki, kelimenin anlamını “birden fazla” hale getirmiş.
Sonuç:
Gördüğümüz gibi, “gül” kelimesi tek bir varlığı (yani bir çiçeği) anlatırken, “-ler” eki alan “güller” kelimesi, aynı varlıktan sayıca birden çok olduğunu belirtiyor. Türkçede varlıkların sayısının birden fazla olduğunu gösteren bu eke biz çoğul eki deriz. “-ler” ve “-lar” bu eklerdir.
***
b) Verilen boşlukları “-ler, -lar” eklerinden uygun olanıyla doldurunuz.
Şimdi de boşlukları doğru çoğul ekleriyle dolduralım. Bunu yaparken çok önemli bir kuralı hatırlayalım: kelimenin son hecesindeki ünlü harfe göre “-ler” ya da “-lar” ekini seçeriz. Buna “büyük ünlü uyumu” deriz. Eğer kelimenin son hecesinde ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa “-ler” ekini, eğer kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa “-lar” ekini kullanırız.
Adım 1: İlk cümleyi dolduralım.
- “Bergama hakkında yazılan yazı……….. bizim için çok değerliydi.”
Burada “yazı” kelimesinin son hecesindeki ünlü “ı” harfi, kalın bir ünlü. O zaman hangi eki getirmeliyiz? Evet, doğru bildin: “-lar”.
Sonuç: “Bergama hakkında yazılan yazılar bizim için çok değerliydi.”
Adım 2: İkinci cümleyi dolduralım.
- “Bu millet nice Ömer ………… nice Fethi……….. yetiştirmiştir.”
“Ömer” kelimesinin son hecesindeki ünlü “e” harfi, ince bir ünlü. “Fethi” kelimesinin son hecesindeki ünlü “i” harfi de ince bir ünlü. İkisi de ince ünlü olduğu için ikisine de “-ler” ekini getirmeliyiz.
Sonuç: “Bu millet nice Ömerler, nice Fethiler yetiştirmiştir.”
Adım 3: Üçüncü cümleyi dolduralım.
- “Bütün gece yarın okuyacağım kitap……….. hakkında düşündüm.”
“Kitap” kelimesinin son hecesindeki ünlü “a” harfi, kalın bir ünlü. O zaman hangi eki getirmeliyiz? Tabii ki “-lar”.
Sonuç: “Bütün gece yarın okuyacağım kitaplar hakkında düşündüm.”
Adım 4: Dördüncü cümleyi dolduralım.
- “Finlandiyalı……….. çok temiz bir milletmiş.”
“Finlandiyalı” kelimesinin son hecesindeki ünlü “ı” harfi, kalın bir ünlü. Bu yüzden “-lar” ekini getirmeliyiz.
Sonuç: “Finlandiyalılar çok temiz bir milletmiş.”
***
4. Etkinlik
Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden ve okuma sırasında tuttuğunuz notlardan yararlanarak yanıtlayınız.
Sevgili öğrencim, bu bölümde sana yöneltilen sorular, daha önce okuduğun bir metinle ilgili. Yani bu soruları cevaplayabilmek için o metni çok iyi anlamış olman ve içinde geçen bilgilere hakim olman gerekiyor.
Ben şu anda bu soruları seninle birlikte çözmek için sabırsızlanıyorum, ancak maalesef bana gönderdiğin görselde o metin yer almıyor. Metin elimde olmadığı için, yazarın hangi şehri dolaştığını, genç kızların özelliklerini, kundura boyacısı çocuğu neden şaşırdığını, kuaförde ne gördüğünü, tramvaydaki biletçilerin özelliklerini, adada dikkatini çekenleri veya metindeki yazım ve noktalama yanlışlarını bilemiyorum.
Bu nedenle, bu soruların cevaplarını şu anki bilgilerimle veremem. Ama hiç üzülme! Sana ne yapman gerektiğini adım adım anlatabilirim, böylece bu soruları sen kolayca cevaplayabilirsin:
Adım 1: Metni çok dikkatli bir şekilde oku.
Öncelikle, sana verilen metni baştan sona, hiçbir detayı kaçırmadan dikkatlice oku. Hatta gerekirse birkaç kez oku ki metni tam olarak anla. Anlamadığın kelimeler olursa sözlüğe bakmayı unutma!
Adım 2: Önemli yerlerin altını çiz veya not al.
Metni okurken, bu sorulara cevap olabilecek yerlerin altını çiz. Örneğin, yazarın dolaştığı şehir ismi geçiyorsa hemen altını çiz. Ya da genç kızlardan bahsediyorsa, onların hangi özelliklerinden bahsettiğine dikkat et ve bu bilgileri bir kenara not al.
Adım 3: Soruları tek tek oku ve cevaplarını metinden bularak yaz.
Metni iyice anladıktan ve önemli yerleri işaretledikten sonra, her bir soruyu tekrar oku. Cevabını metinde bulduğun yerdeki bilgiyle eksiksiz ve doğru bir şekilde yaz. Emin ol, metni iyi okursan tüm cevapları kolayca bulacaksın!
Şimdi, metin elimde olsaydı bu soruları nasıl cevaplayacağımıza dair sana küçük bir örnek vereyim. Diyelim ki metinde yazarın “İstanbul’u dolaştığı” ve “şehri tarihi bir kitaba benzettiği” yazıyor:
1. Yazar hangi şehri dolaşmaktadır? Şehri neye benzetmektedir?
Cevap: Yazar, İstanbul şehrini dolaşmaktadır. Metinde, şehri “her sayfası ayrı bir hikaye anlatan eski bir kitaba” benzetmektedir.
Gördün mü? Metni okuduğumuzda, soruların cevaplarını bu şekilde net bir şekilde verebiliriz. Şimdi sıra sende! Metni bul ve bu soruları sen de aynı şekilde cevaplamaya çalış. Başarılar dilerim, eminim harika iş çıkaracaksın!