Harika bir çalışma! Sevgili öğrencilerim, bu “Alıştırmalar” sayfasındaki sorular veri toplama ve değerlendirme konumuzla ilgili. Gelin, bu soruları birlikte adım adım, anlayarak çözelim. Unutmayın, matematik sadece sayılardan ibaret değildir; aynı zamanda bilgiyi düzenleme ve yorumlama sanatıdır!
Soru 1: Aşağıda verilen ifadelerdeki noktalı yerleri tamamlayınız.
- Üzerinde araştırma ya da deney yapılacak olan canlı ve cansız topluluklara …………………… denir.
- Kantin Denetleme Kurulunun, okul kantinindeki ürünlerin son tüketim tarihlerini kontrol etmek için dört ya da beş tane farklı ürün alıp son tüketim tarihine bakması ……………………’ye bir örnektir.
- ……………………, çeşitli alanlarda bilimsel yöntemler kullanılarak elde edilen bilgileri sayılarla ifade eden bilim dalıdır.
Çözüm:
Bu soruda bazı temel kavramları hatırlamamız gerekiyor. Haydi boşlukları dolduralım!
Adım 1: İlk cümlede, araştırma yapacağımız grubun tamamından bahsediliyor. Mesela Türkiye’deki tüm 6. sınıf öğrencileri gibi. Bu büyük gruba biz evren diyoruz.
Adım 2: İkinci cümlede ise kantindeki BÜTÜN ürünlere bakmak yerine sadece birkaç tanesini seçip kontrol ediyorlar. Yani büyük grubun (evrenin) içinden daha küçük bir grup seçiyorlar. Bu yönteme örneklem alma denir. Seçilen küçük grup da örneklemdir.
Adım 3: Son cümlede ise verileri toplayan, düzenleyen, analiz eden ve sonuçlar çıkaran bilim dalı soruluyor. Bu bilim dalının adı istatistik‘tir.
Sonuç olarak boşluklar şöyle dolacak:
- Üzerinde araştırma ya da deney yapılacak olan canlı ve cansız topluluklara evren denir.
- Kantin Denetleme Kurulunun, okul kantinindeki ürünlerin son tüketim tarihlerini kontrol etmek için dört ya da beş tane farklı ürün alıp son tüketim tarihine bakması örneklem‘ye bir örnektir.
- İstatistik, çeşitli alanlarda bilimsel yöntemler kullanılarak elde edilen bilgileri sayılarla ifade eden bilim dalıdır.
Soru 2: Aşağıdaki ifadelerden doğru olanın başına “D”, yanlış olanın başına “Y” yazınız.
Çözüm:
Şimdi de cümlelerin doğruluğunu kontrol edelim. Mantığımızı kullanalım!
- ( D )Anket yapma yöntemi, aynı anda birçok insana ulaşılabildiği için pratiktir.
Açıklama: Evet, bu doğru. Bir anket hazırlayıp onlarca, hatta yüzlerce kişiye aynı anda dağıtabilir ve hızlıca bilgi toplayabiliriz. Bu çok pratik bir yöntemdir. - ( Y )Verileri tablo ve grafiklerle göstermek, yorum yaparken kafanızı karıştırabilir.
Açıklama: Bu kesinlikle yanlış! Tam tersine, tablo ve grafikler karışık verileri düzenli hale getirir ve bir bakışta anlamamızı, yorumlamamızı kolaylaştırır. - ( D )Takvim aslında bir çeşit tablodur.
Açıklama: Bu doğru bir ifade. Takvim, günleri, haftaları ve ayları satırlar ve sütunlar halinde düzenleyerek bize sunar. Bu da onu bir tablo yapar. - ( D )Bir kozmetik firmasının parfüm üretmeden önce bu parfüm için üzerinde araştırma yapacağı örneklem, yetişkin bayanlar olmalıdır.
Açıklama: Bu da doğru. Eğer bir ürün yetişkin kadınlar için üretiliyorsa, o ürün hakkındaki fikirleri yine yetişkin kadınlara sormak en mantıklısıdır. Araştırma yapacağımız grup (örneklem), ürünün hitap ettiği kitleyi temsil etmelidir.
Soru 3: Sınıf arkadaşlarınızın kaç kız, kaç erkek kardeş olduklarını öğreniniz. Daha sonra topladığınız verilerden sıklık tablosu oluşturunuz.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için kendi sınıfınızda bir araştırma yapmanız gerekiyor. Ben size örnek olması için hayali bir sınıfta yapılmış gibi bir çözüm göstereceğim.
Adım 1: Diyelim ki sınıftaki 10 arkadaşımıza sorduk ve şu cevapları aldık:
- Ayşe: 1 kız, 0 erkek kardeş
- Ali: 0 kız, 1 erkek kardeş
- Fatma: 2 kız, 1 erkek kardeş
- Mehmet: 1 kız, 1 erkek kardeş
- Zeynep: 0 kız, 0 erkek kardeş
- Ahmet: 0 kız, 2 erkek kardeş
- Elif: 1 kız, 2 erkek kardeş
- Mustafa: 1 kız, 0 erkek kardeş
- Selin: 2 kız, 0 erkek kardeş
- Can: 0 kız, 1 erkek kardeş
Adım 2: Şimdi bu verilerle bir sıklık tablosu oluşturalım. Sıklık tablosu, bir verinin kaç kez tekrarlandığını gösterir.
Kardeş Sayısı Sıklık Tablosu
Kız Kardeş Sayısı | Kişi Sayısı (Sıklık)
0 kız kardeşi olan | 4 kişi
1 kız kardeşi olan | 4 kişi
2 kız kardeşi olan | 2 kişi
Erkek Kardeş Sayısı | Kişi Sayısı (Sıklık)
0 erkek kardeşi olan | 3 kişi
1 erkek kardeşi olan | 4 kişi
2 erkek kardeşi olan | 2 kişi
İşte bu kadar! Siz de kendi sınıfınızdaki verileri toplayıp böyle bir tablo oluşturabilirsiniz.
Soru 4: 1) Bebeğinizi sütle mi besliyorsunuz? 2) Bebeğinize hiç hazır mama verdiniz mi? 3) Kendi yaptığınız mamayı nasıl muhafaza ediyorsunuz? Yukarıda verilen anket soruları hangi araştırma sorusu kapsamında sorulmuş olabilir?
Çözüm:
Adım 1: Sorulara bakalım. Bütün sorular bebeklerin nasıl beslendiği ile ilgili. Anne sütü, hazır mama, mamayı saklama yöntemleri gibi konulara değinilmiş.
Adım 2: Bu soruların hepsini kapsayacak genel bir araştırma sorusu düşünelim. Bu sorular, annelerin bebeklerini beslerken hangi yöntemleri kullandığını öğrenmeyi amaçlıyor.
Sonuç: Bu anketin araştırma sorusu, “Annelerin bebek besleme alışkanlıkları nelerdir?” veya “Bebekler hangi yöntemlerle beslenmektedir?” gibi bir soru olabilir.
Soru 5: Türkiye’deki kız ve erkek çocuklarının okula gitme oranını merak eden Zeynep, araştırma yapmaya karar veriyor. Zeynep’in gerekli bilgilere nasıl ulaşabileceğini açıklayınız.
Çözüm:
Adım 1: Zeynep’in merak ettiği konu, tüm Türkiye’yi kapsıyor. Bu çok büyük bir grup! Zeynep’in tek başına bütün ülkedeki çocukları sayması veya herkese anket yapması imkansızdır.
Adım 2: Bu tür büyük ve genel bilgilere ulaşmak için resmi kurumların yaptığı çalışmalara bakmak gerekir. Devletimiz bu tür istatistikleri bizim için toplar ve yayınlar.
Sonuç: Zeynep, bu bilgiye ulaşmak için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veya Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) gibi resmi kurumların internet sitelerini ve yayınlarını araştırmalıdır. Bu kurumlarda aradığı verileri hazır olarak bulabilir.
Soru 6: Bir spor merkezi açmak isteyen Kaan Bey, kadın ve erkeklerin spor merkezine olan ilgilerini ölçmek için bir anket yapmaya karar veriyor. Buna göre aşağıdaki sorulardan hangisi bu anket için uygun değildir?
a) Düzenli olarak spor yapıyor musunuz?
b) Sağlıklı yaşam için sporun önemini biliyor musunuz?
c) Yüzme sporu hakkında ne düşünüyorsunuz?
d) Ailenizde şeker hastası olan kimse var mı?
Çözüm:
Adım 1: Kaan Bey’in amacı ne? İnsanların bir spor merkezine olan ilgisini ölçmek. Yani, “Bu insanlar spor salonuma gelir mi?” diye merak ediyor. Sorular bu amaca hizmet etmeli.
Adım 2: Şıkları inceleyelim:
- a) ve b) şıkları doğrudan sporla ve sağlıklı yaşamla ilgili. Bu sorular, kişinin spora olan ilgisini anlamak için çok uygundur.
- c) şıkkı yüzme ile ilgili. Eğer Kaan Bey’in açacağı spor merkezinde yüzme havuzu olacaksa bu soru uygun olabilir. Eğer olmayacaksa bile genel spor ilgisini ölçmek için sorulabilir, ama biraz özel bir soru.
- d) şıkkı ise bir sağlık sorunuyla ilgili ve çok özel bir soru. Bir kişinin ailesinde şeker hastası olması, o kişinin spor merkezine gidip gitmeyeceği hakkında doğrudan bir bilgi vermez. Ayrıca bu, insanların cevaplamak istemeyebileceği kişisel bir sorudur. Bu soru, araştırmanın amacından sapmıştır.
Sonuç: Bu anket için en uygun olmayan soru D) Ailenizde şeker hastası olan kimse var mı? şıkkıdır.
Soru 7: Samet, sınıf arkadaşlarının hangi tür sinema filmlerini sevdiklerini öğrenmek için bir araştırma yapmaya karar veriyor. Buna göre;
a) Samet’in nasıl bir araştırma sorusu oluşturacağını bulunuz.
b) Samet veriye hangi yollarla ulaşabilir?
c) Anket yaparak bilgi toplamak istese ankette hangi sorular olur?
ç) Topladığı bilgileri veya anket sonuçlarını daha kolay yorumlamak için ne yapmalıdır?
Çözüm:
Haydi Samet’e araştırmasında yardımcı olalım!
a) Araştırma sorusu:
Samet’in sorusu net ve anlaşılır olmalı. Örneğin: “Sınıfımızdaki öğrencilerin en çok sevdiği sinema filmi türleri nelerdir?”
b) Veriye ulaşma yolları:
Samet, sınıf arkadaşlarından bilgi toplayacağı için işi kolay.
- Arkadaşlarına tek tek sorabilir (görüşme).
- Tüm sınıfa aynı anda sorup el kaldırmalarını isteyebilir.
- En pratik yol olarak kısa bir anket hazırlayıp dağıtabilir.
c) Anket soruları:
Anket basit olmalı. Tek bir soru yeterli olabilir:
“En sevdiğiniz film türü aşağıdakilerden hangisidir? (Sadece bir tane işaretleyiniz)”
- ( ) Komedi
- ( ) Aksiyon / Macera
- ( ) Bilim Kurgu / Fantastik
- ( ) Korku / Gerilim
- ( ) Dram
- ( ) Diğer: ……………..
ç) Verileri kolay yorumlama:
Samet, anketten topladığı cevapları daha kolay anlamak ve sunmak için:
- Önce bir çetele tablosu hazırlayarak hangi türün kaç kişi tarafından seçildiğini sayabilir.
- Daha sonra bu verilerle bir sıklık tablosu oluşturabilir.
- En etkili yöntem ise bu tabloyu bir sütun grafiğine dönüştürmektir. Grafik sayesinde en sevilen türü bir bakışta görebilir ve sonuçları arkadaşlarıyla kolayca paylaşabilir.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, soru sormaktan ve merak etmekten asla vazgeçmeyin! Başarılar dilerim!