Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Bu sayfadaki soruları şimdi seninle birlikte adım adım inceleyelim ve anlamaya çalışalım. Unutma, Türkçe derslerinde en önemli şeylerden biri okuduğumuzu anlamak ve kendimizi doğru ifade etmektir. Hazır mısın? Başlayalım!
Öncelikle sana bu soruların yanıtlarını verebilmem için kitabımızdaki metnin kendisinin olması gerektiğini belirtmek isterim. Çünkü 3, 4 ve 5. etkinlikler doğrudan o metinle ilgili. Ben şimdi sana, metin varmış gibi düşüneceğimiz ve genellikle böyle metinlerde karşılaşabileceğimiz türden örnek cevaplar vereceğim ve her bir etkinliğin ne anlama geldiğini açıklayacağım.
—
3. ETKİNLİK: İki kardeşin kişisel özelliklerini karşılaştırınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden, okuduğumuz bir metindeki iki kardeşin özelliklerini karşılaştırmamız isteniyor. Yani, küçük kardeşin hangi özellikleri var, büyük kardeşin hangi özellikleri var; bunları bulup yazacağız. Genellikle bir metinde karakterlerin dış görünüşleri (kısa, uzun, zayıf, kilolu gibi) veya kişilik özellikleri (çalışkan, tembel, neşeli, somurtkan, yardımsever, bencil gibi) anlatılır. Şimdi ben sana, böyle bir metinde olabilecek örnek özellikler yazacağım:
KÜÇÜK KARDEŞ
- Çok meraklı ve soru sormayı sever.
- Enerjik ve yerinde duramayan bir yapısı var.
- Hayalperest, hayallere dalmayı sever.
BÜYÜK KARDEŞ
- Sakin ve düşünceli bir yapıya sahip.
- Sorumluluk sahibi ve düzenli.
- Kardeşine karşı koruyucu ve yardımsever.
—
4. ETKİNLİK: Metnin konusunu ve ana fikrini belirleyiniz.
Bu etkinlikte ise okuduğumuz metnin ne anlattığını (konu) ve bize hangi mesajı verdiğini (ana fikir) bulmamız gerekiyor. Konu, metnin genel olarak ne hakkında olduğunu anlatır. Ana fikir ise yazarın bize asıl iletmek istediği mesajdır, yani metni okuyunca aklımızda kalan en önemli düşüncedir.
Şimdi sana, iki kardeşin olduğu ve “Erdemler” temasında olabilecek bir metin için örnek konu ve ana fikir yazacağım:
KONU
- İki kardeş arasındaki ilişkiler, onların farklı karakterleri ve birbirlerine olan etkileşimleri.
ANA FİKİR
- Kardeşler arasında farklılıklar olsa da, sevgi ve anlayışla birbirlerine destek olarak mutlu bir yaşam sürebilirler. Her insanın kendine özgü özellikleri değerlidir.
—
5. ETKİNLİK: Örnekleri inceleyerek siz de metinde mecaz anlamda kullanılan kelimeleri bulunuz.
Bu etkinlikte bizden, metindeki “mecaz anlamda” kullanılan kelimeleri bulmamız isteniyor. Peki, mecaz anlam ne demek?
Adım 1: Gerçek Anlam ve Mecaz Anlam Nedir?
Bir kelimenin gerçek anlamı, o kelimenin sözlükteki ilk, temel ve herkesçe bilinen anlamıdır. Mesela, “göz” dediğimizde aklımıza hemen görmeye yarayan organımız gelir.
Mecaz anlam ise bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetmelerle veya soyut kavramları anlatmak için kullanılır. Mesela, “Bu habere çok göz attım.” cümlesindeki “göz atmak” bir organla bakmak değil, hızlıca bakmak demektir. İşte bu mecaz anlamdır.
Adım 2: Verilen Örnekleri İnceleyelim.
“Kardeşi ise tamircidir.” cümlesindeki “tamirci” kelimesi, eşyaları onaran kişi anlamında kullanılmış. Yani gerçek anlamında.
“Kendisi onardığı için değil de tesadüfen çalışmış gibi hava takınır.” cümlesindeki “hava takınmak” ifadesi, gerçek anlamdaki “hava” (soluduğumuz şey) ile ilgili değil. Burada “hava takınmak”, bir tavır, bir davranış sergilemek, yani kendini beğenmiş gibi davranmak anlamında kullanılmış. İşte bu mecaz anlamdır.
Adım 3: Metinden Mecaz Anlamlı Kelime Bulma.
Şimdi ise metni okuyup, kelimelerin gerçek anlamının dışında kullanıldığı yerleri bulmamız gerekiyor. Yine metin elimizde olmadığı için ben sana, böyle bir metinde karşılaşabileceğimiz bir örnek vereceğim:
Eğer metinde şöyle bir cümle olsaydı:
“Küçük kardeşin içi içine sığmıyordu, o kadar heyecanlıydı ki.”
Burada “içi içine sığmamak” ifadesi mecaz anlamda kullanılmıştır. Gerçekten bir insanın içi bedenine sığmaz diye bir durum yoktur. Bu ifade, kişinin çok heyecanlı, sabırsız veya sevinçli olduğunu anlatmak için kullanılır.
—
Umarım bu açıklamalar, bu tür etkinlikleri nasıl yapman gerektiğini anlamana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim. Unutma, en iyi öğrenme yolu okumak, düşünmek ve sorular sormaktır. Başarılar dilerim!