Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersinde çok önemli konulara değineceğiz: noktalama işaretleri ve deyimler. Hazırsanız, hemen sorularımıza geçelim ve adım adım çözelim!
9. Cümlelerde yay ayraç ( ) içlerine uygun noktalama işaretlerini koyunuz.
Bu soruda bizden, verilen cümlelerdeki parantez içlerine hangi noktalama işaretlerinin gelmesi gerektiğini bulmamız isteniyor. Noktalama işaretleri, cümleleri daha iyi anlamamızı sağlar, değil mi?
Amacı, milletlerarasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliği gerçekleştirmek olan ( )UNESCO( ) dünyanın her yerinde çalışmalarını sürdürüyor( )
Çözüm:
Bu cümlede, “Amacı, milletlerarasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliği gerçekleştirmek olan” ifadesi, UNESCO’yu açıklayan uzun bir giriş bölümüdür. Böyle uzun bir açıklama cümlesinden sonra, ana ögeye (UNESCO’ya) geçmeden önce virgül (,) kullanırız.
UNESCO kelimesi, cümlenin ana öznesi konumundadır ve aynı zamanda özel bir addır. Bazen özel adlar, cümle içinde ek bilgi olarak verildiğinde virgülle ayrılabilir. Burada UNESCO’nun ne olduğunu açıklayan bir cümle yapısı var. Bu nedenle UNESCO’dan önce ve sonra virgül kullanmak, cümlenin akışını ve anlamını daha net hale getirir.
Cümlenin sonunda ise bir yargı bildirildiği için nokta (.) kullanmalıyız.
Sonuç:
Amacı, milletlerarasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliği gerçekleştirmek olan (,)UNESCO(,) dünyanın her yerinde çalışmalarını sürdürüyor(.)
233( )5 sokakta müze bulunuyor( )
Çözüm:
Sokak numaraları gibi sıra bildiren sayılardan sonra nokta (.) kullanırız. Örneğin, “1. sınıf”, “3. kat” gibi. Burada da “233. sokak” demek istiyor.
Cümlenin sonunda ise yargı tamamlandığı için nokta (.) kullanırız.
Bu cümlede “233( )5 sokakta” ifadesindeki “5” sayısı biraz kafa karıştırıcı olabilir. Genellikle “233. Sokak” şeklinde yazarız. Buradaki “5” bir yazım hatası ya da gereksiz bir sayı gibi duruyor. Biz, “233.” ifadesinin bir sıra sayısı olduğunu düşünerek nokta koymalıyız. Eğer “233. ve 5. sokakta” denseydi, o zaman farklı bir durum olurdu ama burada tek bir sokaktan bahsediliyor gibi. Bu yüzden “233.” şeklinde sıra sayısı olarak kabul ediyoruz.
Sonuç:
233(.)5 sokakta müze bulunuyor(.)
Davulcu ( )Düğün başlıyor( )( ) diye bağırıyordu( )
Çözüm:
Birinin sözünü doğrudan aktarırken tırnak işareti (“) kullanırız. Davulcu’nun tam olarak ne söylediğini aktardığımız için sözü tırnak içine almalıyız.
Davulcu’nun “Düğün başlıyor” derken bağırdığı belirtiliyor. Bağırma ifadesi, cümleye bir heyecan, sevinç veya uyarı anlamı kattığı için ünlem işareti (!) kullanmalıyız.
Sözün bitiminde ünlem işaretinden sonra tırnak işaretini kapatırız.
Cümlenin sonunda ise yargı tamamlandığı için nokta (.) kullanırız.
Sonuç:
Davulcu (“)Düğün başlıyor(!)(“) diye bağırıyordu(.)
Dünyanın sekizinci harikası ( )Nemrut( ) heykelleri ve kitabeleriyle ziyaretçileri büyülüyor( )
Çözüm:
“Nemrut” kelimesi, “Dünyanın sekizinci harikası” olarak açıklanıyor. Bu tür ek açıklamalara ara söz veya ara cümle deriz. Ara sözler veya ara cümleler, cümlenin anlamını bozmadan çıkarılabilecek ek bilgilerdir ve genellikle iki virgül (,) arasına alınır.
Cümlenin sonunda ise yargı tamamlandığı için nokta (.) kullanırız.
Sonuç:
Dünyanın sekizinci harikası (,)Nemrut(,) heykelleri ve kitabeleriyle ziyaretçileri büyülüyor(.)
10. Deyimlere uygun ekler getirerek verilen cümleleri tamamlayınız.
Bu soruda da deyimlerin anlamlarını ve cümledeki yerlerine göre hangi ekleri almaları gerektiğini bulacağız. Deyimler, dilimize renk katan, kalıplaşmış söz öbekleridir, değil mi?
Bu işi başarmak için…………………………………………………………………………çalıştım.
Çözüm:
Cümlede “çalıştım” fiili var ve bir işi başarmak için nasıl çalışıldığı soruluyor. Çok çaba göstermek, çok çalışmak anlamına gelen deyim “canını dişine takmak”tır. Cümlede “ben” çalıştığım için “canımı dişime takmak” deyimini, “nasıl çalıştım?” sorusuna cevap verecek şekilde düzenlemeliyiz.
Sonuç:
Bu işi başarmak için canımı dişime takarak çalıştım.
Doğduğumdan beri…………………………………………………………………………ayrılmadım.
Çözüm:
“Ayrılmadım” fiili, bir yerden uzaklaşmamak anlamına gelir. “Doğduğumdan beri” ifadesiyle birleşince, doğduğu yerden hiç ayrılmadığını anlıyoruz. Aile evini, büyüdüğü yeri anlatan deyim “baba ocağı”dır. “Baba ocağından ayrılmadım” derken, “-dan/-den” ayrılma ekini kullanmalıyız.
Sonuç:
Doğduğumdan beri baba ocağından ayrılmadım.
Her işimi…………………………………………………………………………yaparım.
Çözüm:
“Yaparım” fiili, işlerini nasıl yaptığını anlatıyor. İşleri ertelemeden, düzenli olarak yapmak anlamına gelen deyim “günü gününe”dir. Bu deyim, cümle içinde herhangi bir ek almadan olduğu gibi kullanılır.
Sonuç:
Her işimi günü gününe yaparım.
İşime başlamadan önce bütün önlemleri alır, …………………………………………………………………………
Çözüm:
Cümlede kişi, işe başlamadan önce önlemler aldığını belirtiyor. Önlem almak, bir işi garantiye almak, sağlamlaştırmak anlamına gelir. Bu anlama gelen deyim ise “işi sağlama bağlamak”tır. Cümleyi tamamlamak için “ben” yaptığım için “-arım” ekiyle fiili çekimlemeliyiz.
Sonuç:
İşime başlamadan önce bütün önlemleri alır, işi sağlama bağlarım.
Esnafın bayram sayesinde…………………………………………………………………………
Çözüm:
Cümlede “bayram sayesinde” ifadesi, esnafın durumunun iyiye gittiğini, satışlarının arttığını düşündürüyor. İşlerin iyi gitmesi, kazancın artması anlamına gelen deyim “işleri açılmak”tır. Bayramın etkisiyle işlerin iyi gittiğini anlattığımız için deyimin geçmiş zaman ekiyle çekimlenmesi gerekir.
Sonuç:
Esnafın bayram sayesinde işleri açıldı.
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, noktalama işaretleri ve deyimler, cümlelerin anlamını doğru bir şekilde aktarmak için çok önemli. Bu tür soruları çözdükçe hem Türkçe bilgimiz gelişir hem de kendimizi daha iyi ifade etmeyi öğreniriz. Unutmayın, pratik yapmak en iyi öğrenme yoludur!