Merhaba çocuklar! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel sorular çözeceğiz. Unutmayın, her soruyu dikkatlice okuyup üzerinde düşünerek doğru cevaplara ulaşabiliriz. Hadi bakalım, hazır mısınız? Başlayalım!
9. Terim anlamlı kelimeleri ilgili olduğu alanla eşleştiriniz.
Bu soruda bizden, bazı kelimeleri ait oldukları özel alanlarla eşleştirmemizi istiyorlar. Terim anlamlı kelime neydi hatırlıyor musunuz? Belirli bir bilim dalına, sanat dalına, mesleğe ya da konuya özgü, özel anlamı olan kelimelere terim anlamlı kelime diyoruz. Mesela, doktorların kendi aralarında kullandığı özel kelimeler ya da bir ressamın kullandığı özel kelimeler gibi düşünebilirsiniz.
Adım 1: İlk kelimemiz “dekor”.
Dekor kelimesi, bir sahne oyununda, filmde veya bir gösteride kullanılan sahne düzeni, eşyalar ve arka plan anlamına gelir. Bir tiyatro oyununu düşünün, sahneye konulan eşyalar, perdeler, ışıklar hep dekorun bir parçasıdır. O zaman “dekor” kelimesi tiyatro alanıyla ilgiliymiş.
Adım 2: Sıradaki kelimemiz “cümle”.
Cümle, bir düşünceyi, duyguyu veya olayı tam olarak anlatan kelime grubudur. Türkçede konuşurken veya yazarken cümleler kurarız. Cümlelerin nasıl kurulduğunu, kelimelerin nasıl bir araya geldiğini hangi derste öğreniyoruz? Evet, dil bilgisi dersinde! O zaman “cümle” kelimesi dil bilgisi alanıyla ilgili.
Adım 3: Üçüncü kelimemiz “kesir”.
Kesir, bir bütünün eşit parçalara ayrıldığını gösteren sayılardır. Mesela bir pastayı dört eşit parçaya bölüp bir parçasını aldığımızda bunu 1/4 olarak gösteririz. Bu tür işlemleri hangi derste yapıyoruz? Elbette matematik dersinde! Demek ki “kesir” kelimesi matematik alanının bir terimiymiş.
Adım 4: Şimdi “nota” kelimesine bakalım.
Nota, müzikte seslerin yüksekliğini ve ne kadar süreyle çalınacağını veya söyleneceğini gösteren özel işaretlerdir. Bir şarkı dinlerken veya bir enstrüman çalarken notalar çok önemlidir. Notalar hangi sanat dalının vazgeçilmezidir? Tabii ki müzik! Yani “nota” kelimesi müzik alanıyla ilgili.
Adım 5: Son kelimemiz “harita”.
Harita, yeryüzünün veya bir parçasının kuşbakışı görünümünün, yani yukarıdan bakılmış halinin, belli bir oranda küçültülerek bir düzlem üzerine çizilmiş şeklidir. Okulda dünya haritası, Türkiye haritası görmüşsünüzdür. Haritaları hangi derste inceleriz, ülkeleri, şehirleri, dağları, denizleri nerede öğreniriz? Coğrafya dersinde! O zaman “harita” kelimesi coğrafya alanının bir terimiymiş.
Sonuç:
Eşleştirmelerimiz şöyle olmalı:
- 1. dekor -> tiyatro
- 2. cümle -> dil bilgisi
- 3. kesir -> matematik
- 4. nota -> müzik
- 5. harita -> coğrafya
—
10. Cümlelerde yay ayraç içlerine uygun ( ) noktalama işaretlerini koyunuz.
Bu soruda bizden, cümlelerde boş bırakılan yerlere doğru noktalama işaretlerini getirmemizi istiyorlar. Noktalama işaretleri, yazdıklarımızı daha kolay ve doğru anlamamızı sağlar. Hadi her cümleyi tek tek inceleyelim!
Adım 1: İlk cümlemiz: “TÜBİTAK( )ın çıkardığı dergiyi aldım( )”
Burada “TÜBİTAK” özel bir kurumun adıdır. Özel adlara gelen ekleri ayırmak için ne kullanırız? Kesme işareti (‘) kullanırız. Cümle bittiğinde ise sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm: TÜBİTAK‘ın çıkardığı dergiyi aldım.
Adım 2: İkinci cümlemiz: “Yağmur( )un bulduğu kelime mu( )cit diye heceleniyor( )”
“Yağmur” bir özel isimdir, bu yüzden “-un” ekini yine kesme işareti (‘) ile ayırırız. “Mucit” kelimesinin hecelendiğini göstermek için hecelerin arasına kısa çizgi (-) koyarız. Cümle bittiği için sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm: Yağmur‘un bulduğu kelime mu–cit diye heceleniyor.
Adım 3: Üçüncü cümlemiz: “17 Mayıs 2019( )da sınıfça Bilim Fuarı( )na gideceğiz( )”
“17 Mayıs 2019” belirli bir tarihtir, özel bir tarih olduğu için “-da” ekini kesme işareti (‘) ile ayırırız. “Bilim Fuarı” da özel bir etkinliğin adıdır, bu yüzden “-na” ekini de kesme işareti (‘) ile ayırırız. Cümle bittiğinde ise sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm: 17 Mayıs 2019‘da sınıfça Bilim Fuarı‘na gideceğiz.
Adım 4: Dördüncü cümlemiz: “İzmir( )Ankara arasını yedi saatte gidiyor.”
Burada “İzmir” ve “Ankara” iki farklı şehir ismidir. İki yer veya şey arasında bir bağlantı, bir ilişki olduğunu belirtmek için aralarına kısa çizgi (-) koyarız. Cümle bittiği için sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm: İzmir–Ankara arasını yedi saatte gidiyor.
Sonuç:
Cümlelerimizin doğru yazılışları şöyle olmalı:
- TÜBİTAK‘ın çıkardığı dergiyi aldım.
- Yağmur‘un bulduğu kelime mu–cit diye heceleniyor.
- 17 Mayıs 2019‘da sınıfça Bilim Fuarı‘na gideceğiz.
- İzmir–Ankara arasını yedi saatte gidiyor.
—
11. Cümlelerden hangisinde terim anlamlı kelime vardır?
Yukarıdaki soruda terim anlamlı kelimenin ne olduğunu öğrenmiştik. Şimdi de bu cümlelerde terim anlamlı kelime arayacağız. Unutmayın, terim anlamlı kelimeler belirli bir alana ait özel anlamlı kelimelerdi.
Adım 1: “a. İnternet, dünyadaki tüm bilgisayarları birbirine bağlayan bir ağdır.” cümlesini inceleyelim.
Bu cümlede “İnternet” ve “bilgisayar” kelimeleri hemen dikkatimizi çekiyor. Bu kelimeler, teknoloji ve bilişim alanına ait özel kelimelerdir. Herkesin kullandığı ama bu alanda daha özel bir anlamı olan kelimelerdir. Özellikle “İnternet”, bilişim teknolojileri alanında bir terimdir. “Ağ” kelimesi de burada bir bilgisayar ağı anlamında kullanıldığı için terim olarak kabul edilebilir.
Adım 2: “b. Kar tüm yolları kapatmıştı.” cümlesini inceleyelim.
Bu cümlede “kar”, “yol” ve “kapatmak” kelimeleri var. Bu kelimelerin hepsi günlük hayatımızda sıkça kullandığımız, genel anlamı olan kelimelerdir. Herhangi bir bilim dalına veya özel bir alana ait terim anlamları yoktur.
Adım 3: “c. Hayal et, yaz, çiz.” cümlesini inceleyelim.
Bu cümlede “hayal etmek”, “yazmak” ve “çizmek” fiilleri var. Bunlar da yine günlük hayatımızda kullandığımız, genel anlamlı kelimelerdir. Özel bir alana ait terim anlamı taşımazlar.
Adım 4: “d. Bu nedenle “Kar Tanesi Adam” diye anılmaya başlandı.” cümlesini inceleyelim.
Bu cümlede “kar tanesi” ve “adam” kelimeleri var. “Kar Tanesi Adam” burada bir lakap, özel bir isim olarak kullanılmış. Ancak kelimelerin kendisi, yani “kar tanesi” veya “adam”, terim anlamlı değildir. Genel dilde kullandığımız kelimelerdir.
Sonuç:
Terim anlamlı kelimeler, belirli bir alana özgü kelimelerdi. “a” seçeneğindeki “İnternet” ve “ağ” kelimeleri, bilişim ve teknoloji alanına ait terimlerdir. Bu yüzden doğru cevap a seçeneğidir.
Cevap: a