Merhaba sevgili öğrencilerim! Nasılsınız? Umarım hepiniz çok iyisinizdir. Bugün Türkçe dersinde, noktalama işaretlerinden noktayı, eş anlamlı kelimeleri ve eş sesli kelimeleri hep birlikte tekrar edeceğiz. Kitabımızdaki bu güzel soruları adım adım, özenle çözeceğiz. Hazırsanız, ilk sorumuzla başlayalım!
b. Siz de noktanın kullanım alanlarını gösteren cümleler yazınız.
Sevgili çocuklar, nokta (.) Türkçe’de çok önemli bir noktalama işaretidir. Cümlelerimizin sonunda, kısaltmalarda, tarihlerde ve daha birçok yerde karşımıza çıkar. Peki, noktanın hangi durumlarda kullanıldığını gösteren cümleler yazalım:
Adım 1: Cümlelerin sonuna konur.
Herhangi bir cümleyi bitirdiğimizde, o cümlenin sonuna nokta koyarız. Bu, cümlemizin tamamlandığını gösterir ve okurken nerede durup nefes almamız gerektiğini anlamamızı sağlar.
Örnek: Bugün okulda çok eğlendik.
Adım 2: Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Uzun kelimeleri daha kısa yazmak istediğimizde kısaltmalar kullanırız. Bu kısaltmaların sonuna da nokta koyarız.
Örnek: Prof. Dr. Ali Bey, yeni bir kitap yazdı.
Adım 3: Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
Bir şeyin kaçıncı sırada olduğunu belirtmek için sayının yanına nokta koyarız. Mesela “üçüncü” demek yerine “3.” yazarız.
Örnek: Yarışmada 1. olan arkadaşımız çok sevindi.
Adım 4: Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için konur.
Doğum günümüzü veya önemli bir tarihi yazarken, gün, ay ve yıl arasına nokta koyarak bunları birbirinden ayırırız.
Örnek: 23.04.1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
Adım 5: Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için konur.
Bir saati yazarken, saat ile dakikayı birbirinden ayırmak için aralarına nokta koyarız.
Örnek: Akşam yemeği saat 19.00’da hazır olacak.
Gördünüz mü, nokta ne kadar da çok işimize yarıyormuş! Şimdi gelelim 6. etkinliğin ilk bölümüne.
6. ETKİNLİK: a. Cümlelerde koyu yazılan kelimelerin eş anlamlılarını bulup örnekteki gibi karşılarına yazınız.
Sevgili çocuklar, eş anlamlı kelimeler neydi hatırlıyor musunuz? Yazılışları farklı ama anlamları aynı olan kelimelerdi. Yani bir kelime yerine eş anlamlısını kullandığımızda cümlenin anlamı hiç değişmezdi. Hadi bakalım, bu kelimelerin eş anlamlılarını bulalım:
Hiç aklına gelmez sıkıntının.
Sıkıntı, genellikle bir problem, bir dert veya üzüntü durumunu anlatır. O zaman eş anlamlısı dert veya üzüntü olabilir. Biz dert kelimesini kullanalım.
Sonuç: dert
İçinden ne öyküler, sözler saçılır
Öykü kelimesinin eş anlamlısını bence hepiniz biliyorsunuz! Evet, doğru tahmin ettiniz: hikaye. Masallar, öyküler, hikayeler… hepsi birbirine benziyor.
Sonuç: hikaye
Bazen Küçük Prens uzak çöllerde.
Uzak, bize yakın olmayan yerler için kullanılır. Eş anlamlısı ırak demektir. “Uzak diyarlar” yerine “ırak diyarlar” da diyebiliriz.
Sonuç: ırak
Can sıkıntısı sobeleyemez kimseyi
Sobelemek, genelde saklambaç oyununda birini yakalamak demektir. O zaman eş anlamlısı yakalayamaz olur. Yani can sıkıntısı kimseyi yakalayamazmış.
Sonuç: yakalayamaz
Ardına düş hadi sen de cadının.
Cadı, masallarda gördüğümüz, kötü kalpli, büyü yapan kadınlara denir. Eş anlamlısı büyücü kelimesi olabilir. Özellikle kadın büyücüler için kullanılır.
Sonuç: büyücü
Büyüsü tükenmez hiç okumanın
Okumak, yeni şeyler öğrenmek, bilgi edinmek demektir. O zaman öğrenmenin kelimesi eş anlamlısı olabilir. Kitap okumak, bize yeni kapılar açar, değil mi?
Sonuç: öğrenmenin
Harikasınız! Eş anlamlı kelimeleri de başarıyla bulduk. Şimdi gelelim bu bölümdeki son sorumuza.
6. ETKİNLİK: b. Şiirde geçen eş sesli kelimeleri bulunuz. Bu kelimeleri farklı anlamlarıyla cümle içinde kullanınız.
Örnek: düş: Ardına düş hadi sen de cadının.
düş: Dün gece düşümde masal kahramanlarını gördüm.
Çocuklar, eş sesli kelimeler neydi? Yazılışları ve okunuşları tamamen aynı olan ama anlamları birbirinden çok farklı olan kelimelerdi, değil mi? Tıpkı örnekte verilen “düş” kelimesi gibi. Bir “düş” yere düşmek, peşine düşmek anlamındayken, diğer “düş” rüya anlamına geliyor. Şimdi şiirimize tekrar bakalım ve eş sesli bir kelime bulmaya çalışalım.
Adım 1: Şiirde geçen eş sesli kelimeyi bulalım.
Şiirdeki kelimelere dikkatlice baktığımızda, “Ardına düş hadi sen de cadının.” cümlesindeki düş kelimesinin eş sesli olduğunu görüyoruz. Zaten örnekte de bu kelime verilmiş.
Adım 2: “Düş” kelimesinin farklı anlamlarını düşünelim ve ilk anlamıyla ilgili bir cümle yazalım.
“Düş” kelimesinin bir anlamı, yukarıdan aşağıya doğru inmek, yere yuvarlanmak veya birinin peşinden gitmek demektir. Şiirdeki anlamı “peşine düşmek” yani takip etmek.
Cümle 1: Merdivenlerden inerken dikkatli ol, yoksa düşebilirsin.
Adım 3: “Düş” kelimesinin ikinci anlamını düşünelim ve bu anlamla ilgili bir cümle yazalım.
“Düş” kelimesinin diğer anlamı ise, uyurken gördüğümüz rüyadır. Geceleri uyuduğumuzda gördüğümüz şeyler, bizim düşlerimizdir.
Cümle 2: Uykumda rengarenk bir düş gördüm.
Gördünüz mü, aynı kelime farklı anlamlara gelebiliyor! Türkçemiz ne kadar zengin, değil mi? Bugün noktalama işaretlerini, eş anlamlı ve eş sesli kelimeleri tekrar etmiş olduk. Hepiniz harika iş çıkardınız ve bu zorlu soruları benimle birlikte başarıyla çözdünüz! Bravo size!