Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün sizlerle çok güzel iki etkinliğe bakacağız. Hazır mısınız?
Öncelikle 6. Etkinlik ile başlıyoruz. Dikkatli okuyalım:
6. ETKİNLİK: Metinden terim anlamlı kelimeler bularak cümle içinde kullanınız. Örnek: tablet
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte bizden bir metin içinde geçen terim anlamlı kelimeleri bulup cümle kurmamız isteniyor. Ama görüyorum ki burada bize bir metin verilmemiş. Olsun, hiç önemli değil! Ben size önce terim anlam ne demek onu anlatayım, sonra da “Bilim ve Teknoloji” temasıyla ilgili kendi terim anlamlı kelimelerimizi bulup cümleler kuralım, ne dersiniz?
Adım 1: Terim Anlam Nedir?
Bir kelime, sadece bir bilim, sanat, spor veya meslek dalına özel bir anlam taşıyorsa, o kelimeye terim anlamlı kelime deriz. Yani o kelimeyi duyduğumuzda aklımıza hemen o özel alan gelir. Mesela “gol” dediğimizde aklımıza futbol gelir, değil mi? İşte “gol” kelimesi futbol sporunun bir terimidir. Ya da “üçgen” dediğimizde matematik dersi aklımıza gelir. “Üçgen” kelimesi de matematiğin bir terimidir.
Adım 2: Bilim ve Teknoloji Temalı Terim Anlamlı Kelimeler Bulma
Şimdi de bizim konumuz olan “Bilim ve Teknoloji” temasıyla ilgili bazı terim anlamlı kelimeler düşünelim:
- Yazılım
- Robot
- İnternet
- Algoritma
- Hücre
- Gezegen
Adım 3: Cümleler Kurma
Şimdi bu kelimeleri cümle içinde kullanalım:
- Bugün bilgisayar dersinde yazılım yapmanın ilk adımlarını öğrendik.
- Gelecekte birçok işte robotlar insanlara yardımcı olacak.
- Ödevimi araştırırken internetten faydalandım.
Unutmayın, bu kelimeler kendi alanlarında özel anlamlar taşır ve o alanın bilgisine sahip kişiler tarafından daha iyi anlaşılır.
Şimdi de 7. Etkinlik‘e geçelim. Bu etkinlikte kesme işareti ( ‘ ) ile ilgili bilgilerimizi tazeleyeceğiz.
7. ETKİNLİK:
a. Kesme işaretinin ( ‘ ) kullanım alanlarını örnekleriyle eşleştiriniz.
Burada kesme işaretinin hangi durumlarda kullanıldığını anlatan maddeler ve bu durumlara uygun örnek cümleler var. Haydi bunları doğru bir şekilde eşleştirelim.
Adım 1: İlk Kuralı İnceleyelim ve Eşleştirelim
1. Özel adlara getirilen ekleri ayırmak için konur.
Şimdi bu kurala uyan örneği bulalım. Özel adlar, kişi adları, yer adları gibi tek ve özel olan varlıkların adlarıdır. Bakalım örneklere:
- 29 Ekim 1923’te, 2’nci kat
- Cezeri’yi tüm dünya tanıdı.
- TBMM’nin, TDK’nin, km’lik
Burada “Cezeri” bir özel addır ve ona gelen “-yi” eki kesme işaretiyle ayrılmıştır. Demek ki bu örnek, 1. kurala uygun.
Eşleştirme:
1. Özel adlara getirilen ekleri ayırmak için konur. ->Cezeri’yi tüm dünya tanıdı.
Adım 2: İkinci Kuralı İnceleyelim ve Eşleştirelim
2. Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için konur.
Kısaltmalar, uzun kelimelerin veya kelime gruplarının daha kısa halleridir. Mesela “Türkiye Büyük Millet Meclisi” yerine “TBMM” deriz. Şimdi kalan örneklere bakalım:
- 29 Ekim 1923’te, 2’nci kat
- TBMM’nin, TDK’nin, km’lik
Burada “TBMM” ve “TDK” kısaltmalardır, onlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmış. “km” de bir ölçü birimi kısaltmasıdır. Bu örnek de 2. kurala uyuyor.
Eşleştirme:
2. Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için konur. ->TBMM’nin, TDK’nin, km’lik
Adım 3: Üçüncü Kuralı İnceleyelim ve Eşleştirelim
3. Sayıya getirilen ekleri ayırmak için konur.
Sayılar, rakamlarla yazdığımız zaman onlara gelen ekleri kesme işaretiyle ayırırız. Mesela “beşinci” yerine “5’inci” gibi. Geriye kalan son örneğimize bakalım:
- 29 Ekim 1923’te, 2’nci kat
Burada “1923” ve “2” sayılardır, onlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmış. İşte bu da 3. kurala uyuyor.
Eşleştirme:
3. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur. ->29 Ekim 1923’te, 2’nci kat
Harikasınız! Kesme işaretinin kullanım alanlarını ve örneklerini doğru bir şekilde eşleştirdik. Şimdi sıra sizde!
b. Siz de kesme işaretinin kullanım alanlarını gösteren cümleler yazınız.
Haydi, yukarıda öğrendiğimiz kurallara uygun, kesme işaretini kullandığımız üç farklı cümle yazalım. Unutmayın, her cümle farklı bir kullanım alanını göstersin.
Adım 1: Özel Adlara Gelen Ekleri Ayırma
Kesme işaretinin en çok kullandığımız yerlerden biri özel adlara gelen ekleri ayırmaktır. Bir kişi adı, bir şehir adı veya ülke adı seçip ona bir ek getirelim.
- Öğretmenimiz Ayşe’ye yeni hikaye kitabını verdi.
Adım 2: Kısaltmalara Gelen Ekleri Ayırma
Şimdi de bir kısaltma seçelim ve ona bir ek getirelim. Mesela “T.C.” (Türkiye Cumhuriyeti) kısaltması çok sık kullanılır.
- T.C.’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’tür.
Adım 3: Sayılara Gelen Ekleri Ayırma
Son olarak, bir sayıya gelen eki kesme işaretiyle ayıran bir cümle kuralım. Mesela bir tarih veya sıra sayısı kullanabiliriz.
- Bu yıl 4’üncü sınıfa gidiyorum.
İşte bu kadar! Kesme işaretini ne zaman ve nasıl kullanacağımızı şimdi çok daha iyi biliyoruz. Türkçe’mizi doğru kullanmak için bu işaretlere dikkat etmek çok önemli, değil mi?
Bugünlük dersimiz burada bitti. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kendinize iyi bakın!