Merhaba sevgili öğrencim!
Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri yapacağız. Noktalama işaretlerini doğru kullanmak ve birine yol tarif etmek, hem günlük hayatımızda hem de yazılarımızda çok işimize yarayacak önemli becerilerdir. Hazırsan, ilk etkinliğimizle başlayalım!
10. ETKİNLİK: Cümlelerdeki yanlış kullanılan noktalama işaretlerini düzelterek yeniden yazınız.
1. Bana ilaçların içinde ne var anlatır mısın?
Çözüm:
Bu cümleye dikkatlice baktığımızda, “anlatır mısın?” ifadesi bize bir soru sorulduğunu gösteriyor. Bu yüzden cümlenin sonuna soru işareti (?) konulması tamamen doğru bir kullanım. Yani bu cümlede yanlış kullanılan bir noktalama işareti bulunmuyor. Aynen bırakabiliriz, çünkü zaten doğru yazılmış.
Sonuç:
Bana ilaçların içinde ne var anlatır mısın?
2. 20-01-1993’te İzmir’de doğdum.
Çözüm:
Şimdi de bu cümleyi inceleyelim. Tarihlerin sonuna gelen ekler, tıpkı “1993’te” derken olduğu gibi, kesme işareti (‘) ile ayrılır. Bu doğru bir kullanım. Ayrıca, şehir isimleri gibi özel isimlere gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır; “İzmir’de” yazımı da bu kurala uygun. Cümlenin sonuna konulan nokta ise bir bildirme cümlesi olduğu için doğru yerde. Bu cümlede de herhangi bir noktalama hatası göremiyoruz. Harika!
Sonuç:
20-01-1993’te İzmir’de doğdum.
3. Bu akşam maç 19-00 ‘da başlayacakmış.
Çözüm:
İşte burada bir hata yakaladık! Saatleri yazarken saat ve dakikayı birbirinden ayırmak için araya iki nokta üst üste (:) kullanırız. Yani “19-00” yerine “19:00” yazmalıyız. Saate gelen ek olan “-da” ekinin kesme işaretiyle ayrılması ise doğru. Tek yapmamız gereken aradaki tireyi iki nokta üst üste ile değiştirmek.
Sonuç:
Bu akşam maç 19:00’da başlayacakmış.
4. Doktor Elif’i muayene etti. ateşini ölçtü. boğazına baktı. sırtını dinledi.
Çözüm:
Bu cümlede doktorun yaptığı işler art arda sıralanmış. “Muayene etti”, “ateşini ölçtü”, “boğazına baktı”, “sırtını dinledi” gibi. Böyle birbirini takip eden ve aynı kişi tarafından yapılan işleri sıralarken her birinin sonuna nokta koymak yerine, aralarına virgül (,) koyarız. Sadece en sondaki iş bittiğinde cümle bittiği için nokta kullanırız. Ayrıca, virgül koyduğumuzda, sonraki kelimeyi küçük harfle başlatırız, çünkü yeni bir cümleye başlamamış oluyoruz, sadece sıralama yapıyoruz.
Sonuç:
Doktor Elif’i muayene etti, ateşini ölçtü, boğazına baktı, sırtını dinledi.
5. “Uyku verici olduğunu söylemiştin ya?” dedi.
Çözüm:
Bu cümlede birinin sözleri tırnak içine alınmış. Tırnak içindeki cümle bir soru olduğu için soru işaretiyle bitirilmiş ve tırnak işareti soru işaretinden sonra kapatılmış. Bu doğru bir kullanım. Eğer tırnak içindeki ifade bir soru veya ünlemle bitiyorsa, “dedi” kelimesinden önce virgül koymamıza gerek yoktur. Cümlenin sonundaki nokta da doğru kullanılmış. Yani bu cümlede de herhangi bir noktalama hatası bulunmuyor. Çok iyi!
Sonuç:
“Uyku verici olduğunu söylemiştin ya?” dedi.
***
Şimdi de ikinci etkinliğimize geçelim ve harita üzerinde bir yolculuğa çıkalım!
11. ETKİNLİK: Görseldeki çocuğun bulunduğu yerden hastaneye gidiş yolunu tarif ediniz. Yazdıklarınızı dil bilgisi ve anlatım bozuklukları yönünden kontrol ediniz.
Çözüm:
Hadi bakalım, küçük arkadaşımızın nerede olduğunu ve hastanenin yerini haritada bulalım. Sonra da ona en kolay ve anlaşılır yolu tarif edelim.
Adım 1: Haritaya baktığımızda, küçük çocuk “Banka” yazılı binanın önünde, “Bakan Caddesi” üzerinde duruyor. Hastane ise haritanın sağ alt köşesinde, üzerinde yeşil bir işaretle gösterilmiş.
Adım 2: Çocuğun bulunduğu yerden hastaneye gitmek için en kısa ve doğru yolu bulmalıyız. İlk olarak, çocuk Bakan Caddesi üzerinde biraz ilerleyecek.
Adım 3: Bakan Caddesi’nde düz ilerlediğinde, “Krupiye Caddesi” ile kesiştiği bir kavşağa gelecek. Bu kavşaktan sağa dönmesi gerekiyor.
Adım 4: Krupiye Caddesi’ne girdikten sonra, bu cadde üzerinde düz bir şekilde yürümeye devam edecek. Yürürken sol tarafında büyük bir park veya yeşil alan görecek.
Adım 5: Parkı geçtikten sonraki ilk sokaktan sola dönmesi gerekiyor. İşte o sokakta, hastaneyi hemen sağ tarafında bulacak!
Şimdi bu adımları, bir öğrencinin kolayca anlayabileceği bir yol tarifi olarak yazalım:
Sevgili arkadaşım,
Şu an Bakan Caddesi üzerindesin ve hastaneye gitmek istiyorsun, değil mi? Sana nasıl gideceğini adım adım anlatayım:
- Öncelikle, bulunduğun Bakan Caddesi üzerinde dümdüz ilerle.
- Karşına Krupiye Caddesi çıktığında, yani bir kavşağa geldiğinde, o kavşaktan sağa dönmelisin.
- Krupiye Caddesi’ne girdikten sonra, bu cadde boyunca düz bir şekilde yürümeye devam et.
- Yürürken sol tarafında büyük bir park ya da yeşil alan göreceksin. Parkı geçtikten sonraki ilk sokaktan sola dön.
- İşte o zaman, hastaneyi hemen sağ tarafında göreceksin. Çok geçmiş olsun, umarım çabucak iyileşirsin!
Bu tarif hem açık hem de anlaşılır oldu. Dil bilgisi ve anlatım açısından da hiçbir sorun yok. Bu tarifle hastaneyi kolayca bulabilirsin!