Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersine hoş geldin! Bugün seninle çok güzel ve öğretici bir metin üzerinde çalışacağız. Metnimiz “Yemenicilik” hakkında ve bu metinle ilgili birbirinden farklı etkinlikleri adım adım çözeceğiz. Hazır mısın? Başlayalım o zaman!
4. ETKİNLİK: Metinle ilgili iki soru yazıp cevaplayınız.
Bu etkinlikte yapacağımız şey çok basit: Metni dikkatlice okuyacağız ve metinden iki tane soru çıkarıp bu soruları da metne göre cevaplayacağız. Haydi gel, metni bir kez daha okuyalım ve sorularımızı hazırlayalım.
Adım 1: Metni anladığımızdan emin olalım.
Yemeni, cilalanmış deriden el emeğiyle yapılan sağlıklı bir ayakkabıdır. Osmanlı’da zengin bir ayakkabı kültürü vardı. İnce işçilikle süslenmiş saray için yapılmış pabuçlar bugün Topkapı Sarayı Pabuç Hazinesi’nde bulunmaktadır. Saray içerisinde yumuşak yemeniler giyilirken, dışarıda sarı deriden yapılmış işlemelerle bezenmiş yemeniler tercih edilmiştir.
Yemeniye uygulanan modeller ile yemeni farklı isimler alır. Tokalı Osmanlı Yemenisi, Saray Yemenisi, Postal gibi isimleri vardır.
Adım 2: Metinle ilgili sorular oluşturalım ve cevaplarını yazalım.
Soru 1: Yemeni nedir?
Cevap: Yemeni, cilalanmış deriden el emeğiyle yapılan sağlıklı bir ayakkabıdır.
Soru 2: Yemeniye verilen farklı isimlerden üç tanesini yazar mısın?
Cevap: Yemeniye Tokalı Osmanlı Yemenisi, Saray Yemenisi ve Postal gibi isimler verilir.
***
5. ETKİNLİK: Metnin konusunu ve ana fikrini belirleyiniz.
Şimdi de metnin en önemli iki özelliğini bulacağız: Konusunu ve ana fikrini. Konu, metinde ne anlatıldığını, ana fikir ise yazarın bize ne mesaj vermek istediğini söyler. Gel birlikte bulalım.
Adım 1: Metnin genel olarak neyden bahsettiğini düşünelim. Metin boyunca hangi kelimeler sıkça geçiyor, neyin özellikleri anlatılıyor?
Metin baştan sona yemeniyi, onun nasıl yapıldığını, tarihini ve çeşitlerini anlatıyor. Yani ana başlığımız “yemeni” olacak.
Konu: Yemeninin tanıtımı, tarihi ve özellikleri.
Adım 2: Yazar bu metni neden yazmış olabilir? Bize yemeni hakkında neyi öğretmek veya anlatmak istemiş?
Yazar, yemeninin sadece bir ayakkabı olmadığını, aynı zamanda bir el sanatı olduğunu, Osmanlı kültüründe önemli bir yeri olduğunu ve çeşitliliğini vurgulamak istemiş. Yani yemeninin kültürel değerini ve önemini anlatıyor.
Ana Fikir: Yemeni, Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan, el emeğiyle yapılan geleneksel bir ayakkabıdır.
***
6. ETKİNLİK: El sanatlarıyla uğraşmak insanlar için neden önemlidir? Sınıfça konuşunuz.
Bu soru çok güzel bir düşünme sorusu. El sanatları, yani el becerisiyle yapılan her türlü eser, bizim için neden önemli olabilir? Hadi gel, bunu birlikte düşünelim ve bir sınıf konuşması gibi anlatalım.
El sanatları, insanlar için pek çok nedenden dolayı çok önemlidir, sevgili öğrencim:
Kültürümüzü ve Geleneklerimizi Yaşatır: El sanatları, atalarımızdan bize kalan birer mirastır. Yemenicilik gibi sanatlar, geçmişten gelen ustalıkları ve desenleri günümüze taşır. Böylece kültürümüzü unutmayız ve gelecek nesillere aktarırız. Tıpkı dedelerimizden kalan hikâyeler gibi, el sanatları da bizim kim olduğumuzu anlatır.
Yaratıcılığımızı Geliştirir: El sanatlarıyla uğraşmak, hayal gücümüzü ve el becerilerimizi kullanmamızı sağlar. Bir şeyi sıfırdan tasarlamak ve yapmak, beynimizi farklı şekilde çalıştırmamıza yardımcı olur. Bu, problem çözme yeteneğimizi de geliştirir.
İnsanlara Geçim Kaynağı Sağlar: Birçok insan, el sanatları sayesinde para kazanır. Yaptıkları ürünleri satarak ailelerini geçindirirler. Bu da hem ekonomik olarak katkı sağlar hem de insanların kendi yetenekleriyle gurur duymalarını sağlar.
Ruh Sağlığımıza İyi Gelir: El sanatlarıyla uğraşmak, insanı rahatlatır ve stresten uzaklaştırır. Bir şeye odaklanmak, ellerimizle bir şeyler üretmek, bize huzur verir ve kendimizi iyi hissetmemizi sağlar. Tıpkı resim yapmak ya da müzik dinlemek gibi düşünebilirsin.
El Becerilerimizi ve Dikkatimizi Artırır: İnce işçilik gerektiren el sanatları, el-göz koordinasyonumuzu ve dikkatimizi artırır. Küçük detaylara odaklanmayı öğreniriz, bu da okuldaki derslerimizde veya günlük hayatımızda bize yardımcı olur.
Gördüğün gibi, el sanatları sadece güzel eşyalar üretmekle kalmaz, aynı zamanda bizi daha iyi insanlar yapar ve kültürümüzü ayakta tutar. Bu yüzden onlara sahip çıkmalı ve öğrenmeye çalışmalıyız!
***
7. ETKİNLİK: Metinde yazım yanlışı yapılan kelimelerin altını çizerek yay ayraç ( ) içlerine uygun noktalama işaretlerini koyunuz.
Şimdi sıra geldi en dikkatli olmamız gereken etkinliğe! Metindeki yazım yanlışlarını bulacağız ve parantez içlerine doğru noktalama işaretlerini koyacağız. Hadi metni cümle cümle inceleyelim ve hataları düzeltelim.
Metni baştan sona okuyalım ve hatalı yerleri altı çizili olarak, düzeltilmesi gereken noktalama işaretlerini ise koyu renkte gösterelim:
“Yemenî, cilalanmış deriden el emeğiyle yapılan sağlıklı ayakkabıdır. Osmanlı’da zengin bir ayakkabı kültürü vardır. İnce işçilikle süslenmiş saray için yapılmış pabuçlar, bugün topkapı Sarayı pabuç Hazinesi‘nde bulunmak-tadır. Saray içerisinde yumuşak yemeniler giyilirken, dışarıda sarı deriden yapılmış işlemelerle bezenmiş yemeniler tercih edilmiştir.
Yemeniye uygulanan modeller ile yemeni farklı isimler alır. Tokalı Osmanlı Yemenisi, Saray Yemenisi, Postal gibi isimleri vardır.”
Şimdi de bu hataları tek tek açıklayalım:
İlk cümlede “Yemenî” kelimesi var. Burada “yemeni” bir ayakkabı çeşidinin adı olduğu için özel isim değildir ve şapka işareti (düzeltme işareti) kullanılmaz. Bu yüzden doğrusu “Yemeni” olmalı. Ayrıca tanım cümlesi olduğu için “Yemeni” kelimesinden sonra virgül (,) koymalıyız.
“ayakkabıdır( )” parantezinin içine cümlenin sonuna geldiği için nokta (.) koymalıyız.
“vardır( )” parantezinin içine cümlenin sonuna geldiği için nokta (.) koymalıyız.
“pabuçlar( ) bugün” kısmında iki ayrı cümlecik birbirine bağlanmış. Bu yüzden “pabuçlar” kelimesinden sonra virgül (,) koymalıyız.
“topkapı Sarayı pabuç Hazinesi( )nde” ifadesinde birden fazla hata var:
“topkapı Sarayı” bir yerin özel ismi olduğu için her kelimesinin ilk harfi büyük yazılmalı. Yani “Topkapı Sarayı” olmalı.
“pabuç Hazinesi” de bu sarayın özel bir bölümü, bir kuruluş adı olduğu için yine her kelimesinin ilk harfi büyük yazılmalı. Yani “Pabuç Hazinesi” olmalı.
Özel isme gelen “-nde” eki kesme işaretiyle ayrılmalıydı. Yani “Pabuç Hazinesi‘nde” şeklinde yazılmalıydı. Bu yüzden parantez içine kesme işareti (‘) ve ek gelmeliydi.
“bulunmak-tadır( )” parantezinin içine cümlenin sonuna geldiği için nokta (.) koymalıyız. “bulunmak-tadır” kelimesindeki kısa çizgi ise satır sonu bölmesi olduğu için bir yazım yanlışı değildir, sadece kelimenin satır sonunda bölünme şeklidir.
“edilmiştir( )” parantezinin içine cümlenin sonuna geldiği için nokta (.) koymalıyız.
“Tokalı Osmanlı Yemenisi( ) Saray Yemenisi( ) Postal gibi isimleri vardır( )” cümlesinde, yemeni çeşitleri sıralanmış. Sıralanan her çeşitten sonra virgül (,) kullanmalıyız. Yani:
“Yemenisi( )” -> “Yemenisi,“
“Yemenisi( )” -> “Yemenisi,“
Son olarak, “vardır( )” parantezinin içine cümlenin sonuna geldiği için nokta (.) koymalıyız.
Aferin sana! Bütün etkinlikleri başarıyla tamamladın. Gördün mü, dikkatli okuyunca ve biraz düşününce her şey ne kadar da kolaylaşıyor. Bir sonraki derste görüşmek üzere!