Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok önemli ve günlük hayatta sıkça karşımıza çıkan konuları işleyeceğiz: sayıların doğru yazımı ve sembollerin anlamları. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
9. ETKİNLİK: a. Sayıların yazımı ile ilgili kuralları örnekleriyle eşleştiriniz.
Bu bölümde, sayıları yazarken dikkat etmemiz gereken kurallar var. Bu kuralları en uygun örneklerle eşleştireceğiz. Hadi bakalım, hangi kural hangi örneğe uyuyor, birlikte bulalım!
Adım 1: Kuralları ve örnekleri dikkatlice okuyalım.
Adım 2: Her bir kuralın ne anlattığını anlamaya çalışalım.
Adım 3: Anladığımız kurala en uygun örneği bularak eşleştirelim.
Şimdi eşleştirmeleri yapalım:
1. Sayılar metin içerisinde genellikle harflerle yazılır.
2. Saatler ve dakikalar metin içinde rakamla da yazıyla da yazılabilir.
3. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
4. Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap ve dergi ciltlerinde kullanılır.
Örnekler:
a) III. Selim, XX. yüzyıl, I. Cilt
b) iki yüz, üç yüz altmış beş
c) Bin yıldan beri sürüyor.
d) Kampa 17.30’da varacağız.
Çözüm:
1. Sayılar metin içerisinde genellikle harflerle yazılır.
Bu kural bize, bir metin içinde sayıları genellikle yazıyla, yani harflerle yazmamız gerektiğini söylüyor. Örneklerimize baktığımızda, “Bin yıldan beri sürüyor.” cümlesindeki “Bin” kelimesi, sayının harflerle yazılmış bir halidir ve bu kurala uyar. Yani, bir sayı eğer çok büyük bir sayı değilse veya özel bir durumu yoksa genellikle harflerle yazarız.
Sonuç: 1. ile c) Bin yıldan beri sürüyor. eşleşir.
2. Saatler ve dakikalar metin içinde rakamla da yazıyla da yazılabilir.
Bu kural, saatleri ve dakikaları hem sayılarla (rakamla) hem de kelimelerle (yazıyla) yazabileceğimizi anlatıyor. Örnekler arasında “Kampa 17.30’da varacağız.” cümlesi, bir saati rakamlarla yazılmış haliyle gösteriyor. Bu tam da bu kurala uygun bir örnektir.
Sonuç: 2. ile d) Kampa 17.30’da varacağız. eşleşir.
3. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
Bu kural çok önemli! Eğer bir sayıyı yazıyla yazarken birden fazla kelime kullanıyorsak, bu kelimeleri ayrı ayrı yazmalıyız. Mesela “yirmi beş” derken “yirmibeş” diye bitişik yazmayız, “yirmi beş” diye ayrı yazarız. Örneklerimize baktığımızda “iki yüz, üç yüz altmış beş” ifadesi bu kuralı çok güzel açıklıyor. “İki” ve “yüz” ayrı, “üç”, “yüz” ve “altmış beş” ayrı ayrı yazılmış. Gördünüz mü, ne kadar kolay!
Sonuç: 3. ile b) iki yüz, üç yüz altmış beş eşleşir.
4. Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap ve dergi ciltlerinde kullanılır.
Romen rakamları, yani I, II, III, IV gibi işaretler, belirli özel durumlarda kullanılır. Kuralda sayılan tarihî olaylar, yüzyıllar, hükümdar adları ve cilt numaraları gibi yerlerde Romen rakamları görürüz. Örneklerimize baktığımızda “III. Selim, XX. yüzyıl, I. Cilt” ifadesi tam da bu kuralın örneklerini içeriyor. III. Selim bir hükümdar adı, XX. yüzyıl bir yüzyıl ifadesi ve I. Cilt de bir kitabın cilt numarasıdır. İşte bu yüzden bu kural ve örnek birbiriyle uyumlu.
Sonuç: 4. ile a) III. Selim, XX. yüzyıl, I. Cilt eşleşir.
Şimdi de 9. etkinliğin b kısmına geçelim.
9. ETKİNLİK: b. Siz de sayıların yazımı ile ilgili cümleler yazınız.
Şimdi sıra bizde! Az önce öğrendiğimiz kuralları kullanarak kendimiz cümleler yazacağız. Hadi bakalım, ne kadar iyi anlamışız, görelim!
Adım 1: Farklı sayı yazım kurallarını aklımızda tutalım.
Adım 2: Her kural için akılda kalıcı ve doğru bir cümle kurmaya çalışalım.
Çözüm:
Bu yıl okula yirmi beş yeni öğrenci geldi.
Bu cümlede, birden fazla kelimeden oluşan “yirmi beş” sayısını ayrı yazdık. Hatırlayın, kelimelerden oluşan sayılar ayrı yazılır.
Sinema biletimizi saat 19.00‘a aldık.
Burada saati rakamla yazdık. Saatleri ve dakikaları hem rakamla hem de yazıyla yazabiliriz.
Dedem tam seksen dört yaşındadır.
Bu cümlede sayıyı harflerle yazdık. Sayılar metin içinde genellikle harflerle yazılır kuralını hatırlayın.
Osmanlı Devleti’nin en ünlü padişahlarından biri Fatih Sultan Mehmet‘tir.
Burada doğrudan bir Romen rakamı örneği vermedim ama Fatih Sultan Mehmet, II. Mehmet olarak da bilinir. Bu tür hükümdar adlarında Romen rakamları kullanılır. Mesela “II. Mehmet İstanbul’u fethetti.” diyebilirdik.
İstersen sana başka bir örnek daha vereyim, hem daha net olur:
Bu kitabın III. cildini okumaya başladım.
Burada da kitap ciltlerinde Romen rakamlarının kullanıldığını gösteren bir örnek var.
Harikasınız! Şimdi son etkinliğimize geçelim.
10. ETKİNLİK: Sembolleri anlamlarıyla eşleştiriniz.
Etrafımızda birçok sembol görürüz. Bu semboller bize bir şeyler anlatır. Hadi bakalım, bu sembollerin ne anlama geldiğini eşleştirelim!
Adım 1: Sembolleri dikkatlice inceleyelim.
Adım 2: Her bir sembolün günlük hayatta ne ifade ettiğini düşünelim.
Adım 3: Anlamlarıyla doğru şekilde eşleştirelim.
Semboller:
1. Geri dönüşüm üçgeni (üç ok birbirini takip ediyor)
2. Alev sembolü
3. Çöp kutusuna bir şey atan insan figürü
4. Oklarla çevrili daire (geri dönüşüm işareti gibi ama farklı)
Anlamlar:
a) Dönüştürülebilir malzemedir.
b) Ürün geri dönüştürülmüş maddeden elde edilmiştir.
c) Ürün geri dönüşüm kutularına atılmalıdır.
d) Alevlenebilir ürün içermektedir.
Çözüm:
1. Geri dönüşüm üçgeni (üç ok birbirini takip ediyor)
Bu sembolü genellikle plastik şişelerin, kağıt ambalajların üzerinde görürüz. Anlamı şudur: Bu ürün veya ambalaj geri dönüştürülebilir bir malzemedir. Yani, kullanıldıktan sonra tekrar işlenerek başka bir şeye dönüştürülebilir.
Sonuç: 1. ile a) Dönüştürülebilir malzemedir. eşleşir.
2. Alev sembolü
Bu sembolü genellikle çakmak gazı, sprey kutuları, bazı temizlik ürünleri gibi şeylerin üzerinde görürüz. Anlamı çok açık: Bu ürün alev alabilir, yani yanıcıdır! Bu tür ürünleri ateşten uzak tutmak ve dikkatli kullanmak çok önemlidir.
Sonuç: 2. ile d) Alevlenebilir ürün içermektedir. eşleşir.
3. Çöp kutusuna bir şey atan insan figürü
Bu sembolü en çok dışarıda, parklarda, otobüs duraklarında veya bazı ürünlerin ambalajlarında görürüz. Anlamı şudur: Çöpünü yere atma, çöp kutusuna at! Çevremizi temiz tutmak için çok önemli bir uyarıdır.
Sonuç: 3. ile c) Ürün geri dönüşüm kutularına atılmalıdır. eşleşir.
4. Oklarla çevrili daire (geri dönüşüm işareti gibi ama farklı)
Bu sembol de geri dönüşümle ilgili ama ilk sembolden biraz farklı bir anlamı var. Bu sembol genellikle ürünün kendisinin geri dönüştürülmüş maddelerden yapıldığını gösterir. Yani, bu ürünü üretirken daha önce kullanılmış ve geri dönüştürülmüş malzemeler kullanılmış demektir. Böylece hem doğayı koruruz hem de kaynakları verimli kullanırız.
Sonuç: 4. ile b) Ürün geri dönüştürülmüş maddeden elde edilmiştir. eşleşir.
Aferin size! Tüm soruları doğru bir şekilde cevapladık ve açıklamalarını da yaptık. Gördünüz mü, Türkçe dersi ne kadar eğlenceli ve bilgilendirici olabilir! Günlük hayatta karşılaştığınız bu kurallara ve sembollere dikkat etmeyi unutmayın. Bir sonraki derste görüşmek üzere!