Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün hep birlikte çok güzel bir etkinliği yapacağız. Görseldeki soruları tek tek inceleyip, kısa çizgi işaretini daha yakından tanıyacağız. Hadi bakalım, hazır mısınız?
Öncelikle 3. ETKİNLİK ile başlayalım.
3. ETKİNLİK: Metnin konusunu ve ana duygusunu belirleyiniz.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruyu çözebilmemiz için bize bir metin verilmesi gerekiyor. Ama görselde herhangi bir metin göremiyoruz. Bu yüzden bu sorunun cevabını şu an için veremiyoruz. Eğer metin olsaydı, önce metni dikkatlice okur, sonra “Bu metin ne anlatıyor?” diye düşünerek konusunu, “Bu metni okuyunca neler hissettim?” diye sorarak da ana duygusunu bulurduk.
Şimdi gelelim 4. ETKİNLİK‘e. Bu etkinlikte kısa çizgi işaretinin (-) kullanım alanlarını ve örneklerini inceleyeceğiz.
4. ETKİNLİK: a. Kısa çizgi işaretinin (-) kullanım alanlarını örnekleriyle eşleştiriniz.
Çözüm:
Kısa çizgi, Türkçede çok işimize yarayan bir noktalama işareti. Gelin, hangi durumlarda kullanılıyormuş, örnekleriyle eşleştirelim.
Adım 1: İlk kurala bakalım: “Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.”
- Bir kelimeyi yazarken defterimizin ya da kitabımızın bir satırına sığmadığında, o kelimeyi hecelerinden ayırırız ve ayırdığımız yere kısa çizgi koyarız. Örneğin, “bilgisayar” kelimesi satıra sığmadı diyelim, “bilgi-” yazıp alt satıra “sayar” diye devam ederiz.
- Verilen örneklerde “mu-cit-ler” kelimesi hecelerine ayrılmış. İşte bu, kelimeyi satır sonunda bölmek için de kullanılan bir yöntemdir.
Adım 2: İkinci kurala bakalım: “Birbiriyle ilişkili sözcükler arasında kullanılır.”
- İki farklı şeyi birbiriyle ilişkilendirmek, bağlamak istediğimizde kısa çizgi kullanırız. Mesela iki şehir arasındaki yolu, iki takım arasındaki maçı ya da iki ülke arasındaki ilişkileri belirtirken.
- Örneklerde “Aydın-İzmir yolu” var. Bu, Aydın ve İzmir şehirleri arasındaki yolu belirtiyor. Tam da bu kurala uyuyor, değil mi?
Adım 3: Üçüncü kurala bakalım: “Heceleri göstermek için kullanılır.”
- Bir kelimenin hecelerini tek tek göstermek istediğimizde kısa çizgiden yararlanırız. Örneğin, “ö-ğren-ci” ya da “ka-lem-lik” gibi.
- Yine “mu-cit-ler” örneği, kelimenin hecelerini gösteriyor. Bu örnek, hem satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için hem de heceleri göstermek için çok uygun bir örnek. Çünkü bir kelimeyi satır sonunda bölerken zaten hecelerine ayırırız.
Sonuç:
Bu durumda eşleştirmelerimiz şöyle olur:
-
1. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
→ mu-cit-ler -
2. Birbiriyle ilişkili sözcükler arasında kullanılır.
→ Aydın-İzmir yolu -
3. Heceleri göstermek için kullanılır.
→ mu-cit-ler
Gördüğünüz gibi, “mu-cit-ler” örneği hem 1. kurala hem de 3. kurala uyuyor. Çünkü kelimeyi hecelerine ayırmak, onu satır sonunda bölmek için de kullandığımız bir yöntemdir.
Şimdi de 4. ETKİNLİK‘in b maddesine geçelim.
4. ETKİNLİK: b. Siz de kısa çizgi işaretinin kullanım alanlarını gösteren cümleler yazınız.
Çözüm:
Haydi, kısa çizginin farklı kullanım alanlarını gösteren üç tane cümle yazalım. Bu cümleleri yazarken kısa çizginin ne işe yaradığını da hatırlayalım.
Adım 1: İki şeyi birbiriyle bağlamak için bir cümle yazalım.
1.
Bugün Türkçe-Matematik dersinde yeni konular öğrendik.
Burada kısa çizgi, iki dersi birbiriyle ilişkilendirmek için kullanıldı.
Adım 2: Bir kelimeyi hecelerine ayırmak için bir cümle yazalım.
2.
Öğretmenimiz, “ka-lem-lik” kelimesinin üç heceden oluştuğunu söyledi.
Burada kısa çizgi, kelimenin hecelerini göstermek için kullanıldı.
Adım 3: Bir zaman aralığını belirtmek için bir cümle yazalım.
3.
Annem, 09.00-17.00 saatleri arasında işte oluyor.
Burada kısa çizgi, belirli bir zaman aralığını belirtmek için kullanıldı.
Sonuç:
Kısa çizgi, hem kelimeleri hecelerine ayırmada hem de birbiriyle ilişkili sözcükleri veya zaman aralıklarını göstermede bize yardımcı olan çok önemli bir işarettir. Umarım bu etkinlikler sayesinde kısa çizgiyi daha iyi anlamış ve kullanmışızdır! Aferin size!