Merhaba sevgili öğrencim!
Bugünkü etkinliğimizde cümlelerin bize ne anlatmak istediğini, yani anlam özelliklerini bulup eşleştireceğiz. Tıpkı bir dedektif gibi cümlelerdeki ipuçlarını takip ederek doğru eşleştirmeleri yapacağız. Hazır mısın?
10. ETKİNLİK: Cümleleri anlam özellikleriyle eşleştiriniz.
Şimdi sıra geldi anlam özelliklerimizi ve cümlelerimizi tek tek incelemeye:
1. neden-sonuç
Neden-sonuç cümleleri, bir olayın hangi sebeple gerçekleştiğini ve bu sebep sonucunda ne olduğunu anlatan cümlelerdir. Yani bir şeyin neden olduğunu ve bunun sonucunda ne meydana geldiğini gösterirler. Genellikle “çünkü”, “bu yüzden”, “-dığı için”, “amacıyla” gibi ifadeler bize ipucu verir.
Şimdi sağdaki cümlelerimize bakalım. Hangi cümlede bir şeyin neden yapıldığını ya da neden gerçekleştiğini görüyoruz?
e) Çevremizde gördüğümüz her şey aslında bir ihtiyacı karşılamak için biri ya da birileri tarafından icat edilmiş nesneler.
Bu cümlede, nesnelerin icat edilmesinin nedeni çok açık bir şekilde belirtilmiş: “bir ihtiyacı karşılamak için“. İhtiyaçlar (neden) ortaya çıktığı için nesneler icat edilmiş (sonuç). İşte bu yüzden bu cümle tam bir neden-sonuç cümlesidir.
Sonuç:1. neden-sonuç özelliğine uygun cümle e) seçeneğidir.
2. örneklendirme
Örneklendirme, anlattığımız bir konuyu veya fikri daha iyi açıklamak, somutlaştırmak ve anlaşılır hale getirmek için verdiğimiz özel durumlardır. Tıpkı bir öğretmen gibi, bir konuyu anlatırken zorlandığında, “Örneğin şöyle düşünelim…” demen gibi. Genellikle “örneğin”, “mesela”, “gibi” gibi kelimelerle başlar veya ipucu verir.
Hangi cümleler bize birer örnek sunuyor, hadi bulalım:
a) Örneğin, başarılı bilim insanı Canan Dağdeviren dedesini kalp yetmezliğinden kaybettikten sonra onun gibi hastalar için neler yapabileceğini düşünmüş ve giyilebilir kalp pilini icat etmiş.
Cümle direkt olarak “Örneğin” kelimesiyle başlıyor, bu da bize bir örnek verileceğinin en büyük işaretidir. Canan Dağdeviren’in hikayesi ve icadı, bilimsel başarıya ve bir ihtiyaca çözüm bulmaya güzel bir örnek olarak anlatılıyor. Bu nedenle bu cümle, örneklendirme özelliğini taşır. Evet, burada dedesini kaybetmesi bir neden, pil icat etmesi bir sonuç gibi görünse de, cümlenin amacı bize Canan Dağdeviren’in hikayesini bir örnek olarak sunmaktır.
d) Örneğin biri; limon, portakal gibi meyveleri elle sıkmanın zorluğunu düşünüp narenciye sıkacağını icat etmiş.
Bu cümle de tıpkı yukarıdaki gibi “Örneğin” kelimesiyle başlıyor. Narenciye sıkacağının icat edilme süreci de, günlük hayattaki bir zorluğa (elle sıkma) bulunan bir çözüme (sıkacak) başka bir örnek olarak verilmiş. O yüzden bu cümle de örneklendirme özelliğine sahiptir.
Sonuç:2. örneklendirme özelliğine uygun cümleler a) ve d) seçenekleridir.
3. benzetme
Benzetme, aralarında ortak bir özellik bulunan iki farklı kavram ya da varlıktan zayıf olanı, güçlü olana benzetme sanatıdır. Yani bir şeyi, başka bir şeye “tıpkı onun gibi” diyerek anlatmaktır. “Gibi”, “sanki”, “adeta”, “tıpkı” gibi kelimeler benzetme yaparken en büyük yardımcımızdır.
Şimdi hangi cümlelerde bir benzetme yapılmış, dikkatlice okuyalım:
b) Sonrasında sen de tıpkı benim gibi bir mucit olabilirsin.
Bu cümlede, “tıpkı benim gibi” ifadesi kullanılmış. Seni (yani okuyucuyu), konuşmacıya benzeterek onun gibi başarılı bir mucit olabileceğini söylüyor. Bu, çok açık bir benzetmedir.
c) Biz de bu sayede tıpkı kuşlar gibi uçabiliyoruz.
Burada da “Tıpkı kuşlar gibi” ifadesini görüyoruz. İnsanların uçma yeteneği (uçaklarla veya diğer araçlarla), kuşların doğal uçuş yeteneğine benzetilmiş. Bu da net bir benzetme örneğidir.
Sonuç:3. benzetme özelliğine uygun cümleler b) ve c) seçenekleridir.
Harika bir iş çıkardın! İşte eşleştirmelerimizin son hali:
- 1. neden-sonuç
eşleştiği cümle: e) Çevremizde gördüğümüz her şey aslında bir ihtiyacı karşılamak için biri ya da birileri tarafından icat edilmiş nesneler.
- 2. örneklendirme
eşleştiği cümleler: a) Örneğin, başarılı bilim insanı Canan Dağdeviren dedesini kalp yetmezliğinden kaybettikten sonra onun gibi hastalar için neler yapabileceğini düşünmüş ve giyilebilir kalp pilini icat etmiş. VE d) Örneğin biri; limon, portakal gibi meyveleri elle sıkmanın zorluğunu düşünüp narenciye sıkacağını icat etmiş.
- 3. benzetme
eşleştiği cümleler: b) Sonrasında sen de tıpkı benim gibi bir mucit olabilirsin. VE c) Biz de bu sayede tıpkı kuşlar gibi uçabiliyoruz.
Gördün mü, cümlelerin ne anlattığını anlamak için ne kadar çok ipucu varmış! Bu bilgilerle artık sen de cümleleri daha iyi analiz edebilirsin. Tebrikler!