Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimizin bu bölümünde, bize verilen metinleri dikkatlice okuyarak soruları çözeceğiz. Unutmayın, okuduğumuzu anlama becerimiz ne kadar gelişirse, soruları çözmemiz de o kadar kolaylaşır. Haydi hep birlikte, adımları takip ederek sorularımızı cevaplayalım.
8. Etkinlik
Metinde yer alan deyimleri belirleyerek bunların hangi anlamda kullanıldıklarını yazınız.
Şimdi bu etkinliği çözmek için metni dikkatlice okuyup içinde geçen deyimleri bulalım. Deyimler, genellikle birden fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından farklı bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz gruplarıdır.
Çözüm:
Metni okuduğumuzda, “Sufi ile Pufi” adlı hikaye bölümünde bir deyime rastlıyoruz. Hikayenin sonunda, babaları onlara bir şey öğreteceğini söylediğinde, kahramanımız içinden şöyle diyor: “eyvah, yine hapı yuttuk“.
Bu cümledeki “hapı yutmak” bir deyimdir. Peki, ne anlama geliyor bu deyim?
- Deyim: hapı yutmak
- Anlamı: Kötü veya istenmeyen bir durumla karşılaşmak, zor durumda kalmak anlamında kullanılır. Yani, bir şeyi yapmaktan kurtulamayacağını, başına kötü bir iş geleceğini anlamak diyebiliriz. Metinde de kahramanımız, babasının yine kendilerine zor bir ödev vereceğini veya onları sıkacak bir şey öğreteceğini anladığı için bu deyimi kullanıyor.
***
9. Etkinlik
Metinden alınan aşağıdaki kelime gruplarını inceleyiniz. Siz de metinden bunlara benzer beş isim tamlaması bulup aşağıya yazınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte bizden istenen, metindeki isim tamlamalarını bulmak. Hatırlarsınız, isim tamlamaları en az iki ismin bir araya gelerek anlamca bütünleşmesiyle oluşur. Genellikle tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki bölümden oluşur. “Bilgi Kutusu”nda da belirtildiği gibi, tamlayan ve tamlanan arasındaki ekler isim tamlamasının türünü belirler.
Verilen örnekleri hatırlayalım:
- ÇOCUKLUK ARKADAŞI: “Çocukluk” kelimesi tamlayan, “arkadaşı” kelimesi tamlanandır. Tamlayanda ek yok, tamlananda “-ı” iyelik eki var. Bu bir belirtisiz isim tamlaması.
- MORS ALFABESİ: “Mors” tamlayan, “alfabesi” tamlanandır. Bu da bir belirtisiz isim tamlaması.
- YAZI TÜRÜ: “Yazı” tamlayan, “türü” tamlanandır. Yine bir belirtisiz isim tamlaması.
- ÇALIŞMA TAHTASI: “Çalışma” tamlayan, “tahtası” tamlanandır. Bu da bir belirtisiz isim tamlaması.
- TAHTANIN KARŞISI: “Tahtanın” kelimesi tamlayan, “-ın” ilgi eki almış. “Karşısı” kelimesi tamlanan, “-ı” iyelik eki almış. Bu ise bir belirtili isim tamlaması.
Şimdi metnimizi tekrar okuyarak bu örneklere benzer, yani iki ismin birbirine aitlik anlamıyla bağlandığı beş farklı isim tamlaması bulalım:
- yazarın eserleri
- Açıklama: “Yazarın” kelimesi tamlayan (ilgi eki -ın almış), “eserleri” kelimesi tamlanan (iyelik eki -i almış). Bu, belirtili isim tamlamasıdır.
- öğretme tutkusu
- Açıklama: “Öğretme” kelimesi tamlayan (ek almamış), “tutkusu” kelimesi tamlanan (iyelik eki -u almış). Bu, belirtisiz isim tamlamasıdır.
- okuma tiyatrosu yöntemi
- Açıklama: Burada birden fazla isim tamlaması iç içe geçmiş. “Okuma tiyatrosu” kendi başına bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Sonra bu “okuma tiyatrosu” bir bütün olarak “yöntem” kelimesinin tamlayanı olmuş. “Okuma tiyatrosu” tamlayan, “yöntemi” tamlanan. Bu tür iç içe geçmiş tamlamalara zincirleme isim tamlaması diyoruz.
- araştırma sonucu
- Açıklama: “Araştırma” kelimesi tamlayan (ek almamış), “sonucu” kelimesi tamlanan (iyelik eki -u almış). Bu, belirtisiz isim tamlamasıdır.
- yazarın biyografisi
- Açıklama: “Yazarın” kelimesi tamlayan (ilgi eki -ın almış), “biyografisi” kelimesi tamlanan (iyelik eki -i almış). Bu da belirtili isim tamlamasıdır.
İşte bu şekilde metinden hem belirtili, hem belirtisiz, hem de zincirleme isim tamlaması örneklerini bulmuş olduk. Gördüğünüz gibi, isim tamlamalarını bulmak için kelimeler arasındaki aitlik ilişkisine ve eklerine dikkat etmek çok önemli!