Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim!
Bugün Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri birlikte analiz edip çözeceğiz. Unutma, kelimelerin anlamlarını öğrenmek ve onları doğru kullanmak, Türkçe’mizi daha iyi konuşmamızı ve yazmamızı sağlar. Hadi başlayalım!
1. ANLAYALIM
Bu bölümde, dinlediğimiz bir metindeki kelimeleri anlamaya çalışacağız. Dinleme metni bizde olmadığı için, ben sana bu adımları nasıl yapacağını anlatacağım ve örnek kelimelerle göstereceğim.
a. İçeriği anlamını bilmediğiniz kelime/kelime gruplarını belirlemek üzere bir kez daha dinleyiniz. Bu sırada ilk dinlemenizde kullandığınız yöntemi dilerseniz tekrar kullanabilirsiniz. Belirlediğiniz kelime/kelime gruplarını defterinize yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu adımda öğretmeniniz size bir dinleme metni açtığında yapmanız gerekenler şunlar:
- Adım 1: Metni ilk dinlediğinde anlamadığın veya tam olarak emin olamadığın kelimeleri ya da kelime gruplarını dikkatlice dinle.
- Adım 2: Metni ikinci kez dinlerken, ilk dinlemede belirlediğin kelimelere daha çok odaklan. Hatta istersen, ilk dinleyişte yaptığın gibi önemli yerlerin altını çizebilir veya not alabilirsin.
- Adım 3: Anlamını bilmediğini düşündüğün kelime veya kelime gruplarını defterine, alt alta güzelce yaz. Örneğin, metinde “müstesna“, “vakar” veya “ihtişamlı” gibi kelimeler geçmiş olabilir. Bunları defterine not edeceksin.
b. Defterinize yazdığınız kelime/kelime gruplarını aşağıdaki tabloya göre puanlayınız. Puanları belirlediğiniz kelime/kelime gruplarının yanına yazınız.
Çözüm:
Şimdi defterine yazdığın kelimeleri, ne kadar bildiğine göre puanlayacağız. Bu, kelime dağarcığını ne kadar geliştirdiğini görmen için harika bir yöntem.
Örnek olarak, diyelim ki defterine “müstesna” kelimesini yazdın. Şimdi bu kelime için aşağıdaki seçeneklerden hangisi sana uyuyorsa, o puanı kelimenin yanına yazacaksın:
- Bu kelimeyi…
- İlk defa duydum. ➡️ 1 puan
- Duydum ama anlamını bilmiyorum. ➡️ 2 puan
- Duydum ve anlamını tahmin edebilirim. ➡️ 3 puan
- Anlamını bir başkasına anlatacak kadar iyi biliyorum. ➡️ 4 puan
Eğer “müstesna” kelimesini ilk defa duyduysan, defterine şöyle yazacaksın:
Müstesna – 1 puan
Eğer “vakar” kelimesini daha önce duydun ama anlamını tahmin edebiliyorsan:
Vakar – 3 puan
“İhtişamlı” kelimesini de çok iyi biliyor ve başkasına anlatabiliyorsan:
İhtişamlı – 4 puan
Bu şekilde, belirlediğin tüm kelimeleri puanlayacaksın.
c. 3 puan verdiğiniz kelime/kelime gruplarına yönelik tahminlerinizi defterinize yazınız ve tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz. 1 ve 2 puan verdiğiniz kelime/kelime gruplarının anlamlarını yine sözlükten bularak defterinize yazınız. 4 puan verdiğiniz kelime/kelime gruplarını ise defterinizde birer cümlede kullanınız.
Çözüm:
Bu adımda, kelimelerle ilgili bilgilerimizi pekiştireceğiz ve eksiklerimizi tamamlayacağız. Sözlük kullanmak, kelimelerin doğru anlamlarını öğrenmek için çok önemlidir.
- Adım 1: 3 Puanlık Kelimeler İçin Tahmin ve Kontrol
Diyelim ki “vakar” kelimesine 3 puan vermiştin. Bu, anlamını tahmin edebildiğin anlamına geliyordu. Şimdi defterine bu tahmini yaz:
Vakar – Tahminim:
Vakar, sanırım “ağırbaşlılık, ciddiyet” demek.Sonra, tahmininin doğru olup olmadığını kontrol etmek için TDK Güncel Türkçe Sözlük‘e bakacaksın. (İnternetten ya da basılı bir sözlükten bakabilirsin.)
Vakar – Sözlük Anlamı: Ağırbaşlılık, kendine hakim olma, temkinli olma durumu.
Gördün mü, tahminin ne kadar doğruymuş? Bu şekilde tahmin yeteneğini de geliştirmiş oluyorsun.
- Adım 2: 1 ve 2 Puanlık Kelimeler İçin Anlam Bulma
“Müstesna” kelimesine 1 puan vermiştin çünkü ilk defa duymuştun. Şimdi bu kelimenin anlamını sözlükten bulup defterine yazacaksın:
Müstesna – Sözlük Anlamı: Benzerleri arasında üstünlüğüyle göze çarpan, benzerlerinden ayrı, istisnai.
Aynı şekilde, eğer “Duydum ama anlamını bilmiyorum” diyerek 2 puan verdiğin bir kelime varsa, onun da anlamını sözlükten bulup defterine yazmalısın.
- Adım 3: 4 Puanlık Kelimeleri Cümlede Kullanma
“İhtişamlı” kelimesine 4 puan vermiştin, yani anlamını çok iyi biliyorsun. Şimdi bu kelimeyi kullanarak defterine anlamlı bir cümle yaz:
İhtişamlı – Cümlem:
Topkapı Sarayı, tarihi dokusu ve mimarisiyle gerçekten ihtişamlı bir yapıdır.Bu şekilde, bildiğin kelimeleri günlük hayatta nasıl kullanacağını da pekiştirmiş olursun. Harika değil mi?
2. ANLAYALIM
Bu bölümde ise “kaşık” kelimesi üzerinden bir zihin haritası oluşturacağız. Bu, bir kelimeyle ilgili aklımıza gelen her şeyi düzenli bir şekilde görmemizi sağlar.
a. Dinlediğiniz içerikten hareketle “kaşık” kelimesini 1 numaralı bölümde kendi ifadelerinizle tanımlayınız. 2 numaralı bölümde bu kelimeyi bir cümle içinde kullanınız. 3 numaralı bölümde bu kelimenin aklınıza getirdiği kelime/kelime gruplarını yazınız. 4 numaralı bölümde ise kelimeyi anlatan bir görsel çiziniz.
Çözüm:
Şimdi “kaşık” kelimesini düşünelim ve etrafındaki kutucukları dolduralım:
Adım 1: 1 Numaralı Bölüm (Tanım)
“Kaşık” kelimesini kendi cümlelerinle tanımla. Nasıl anlatırdın birine kaşığı?
1. Kaşık: Genellikle yemek yemeye veya yiyecekleri karıştırmaya yarayan, bir sapı ve ucu oyuk bir kepçe benzeri mutfak aracıdır.
Adım 2: 2 Numaralı Bölüm (Cümle İçinde Kullanım)
“Kaşık” kelimesini kullanarak bir cümle kur.
2. Cümle: Annem, taze fasulyeyi karıştırmak için büyük bir kaşık kullandı.
Adım 3: 3 Numaralı Bölüm (Akla Gelen Kelime/Kelime Grupları)
“Kaşık” deyince aklına neler geliyor? Yemek yemek, çorba, çatal, bıçak, tabak, mutfak… Hepsini yazabilirsin.
3. Akla Gelenler: Çorba, yemek, çatal, bıçak, tabak, mutfak, kepçe, tatlı, tuzlu, tahta kaşık, metal kaşık, bebek kaşığı.
Adım 4: 4 Numaralı Bölüm (Görsel)
Buraya kaşığın basit bir çizimini yapabilirsin. Çok detaylı olmasına gerek yok, sadece kaşığı anlatan bir şekil yeterli.
4. Görsel: Buraya, ucu oval ve oyuk, uzun saplı basit bir kaşık çizimi yapılmalıdır.
İşte “kaşık” kelimesi için zihin haritamızı bu şekilde tamamladık!
b. Etkinliğin “a” maddesindeki yapıyı “karsanbaç, pekmez, oyun havası” kelime/kelime grupları için defterinizde uygulayınız.
Çözüm:
Bu adımda, yukarıda “kaşık” için yaptığımız zihin haritası çalışmasını, verilen diğer kelimeler için de yapman isteniyor. Ben sana “karsanbaç” kelimesi için bir örnek yapayım, diğerlerini sen defterinde tamamlayabilirsin. Unutma, bu kelimelerin anlamlarını bilmiyorsan TDK Güncel Türkçe Sözlük‘ten yardım alabilirsin!
“Karsanbaç” kelimesi için zihin haritası:
Adım 1: 1 Numaralı Bölüm (Tanım)
1. Karsanbaç: Özellikle dağlık bölgelerde kışın biriken temiz karın üzerine pekmez, bal veya meyve şurubu dökülerek yapılan, serinletici bir tatlı türüdür.
Adım 2: 2 Numaralı Bölüm (Cümle İçinde Kullanım)
2. Cümle: Yazın sıcağında, yaylada yediğimiz karsanbaç içimizi ferahlatmıştı.
Adım 3: 3 Numaralı Bölüm (Akla Gelen Kelime/Kelime Grupları)
3. Akla Gelenler: Kar, pekmez, dağ, yayla, soğuk, tatlı, yaz, serinletici, Maraş dondurması, buz.
Adım 4: 4 Numaralı Bölüm (Görsel)
4. Görsel: Buraya, bir kase içinde kar yığını ve üzerinde gezdirilen pekmez veya şurup damlaları çizimi yapılabilir.
Gördün mü, ne kadar kolay! Şimdi sen de “pekmez” ve “oyun havası” kelimeleri için defterinde aynı zihin haritası çalışmasını yapabilirsin. Bu etkinlikler hem kelime dağarcığını geliştirir hem de yeni kelimeleri daha iyi anlamana ve aklında tutmana yardımcı olur.
Türkçe dersinde başarılar dilerim!