6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 44

Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle görseldeki soruları adım adım, güzelce inceleyip çözeceğiz. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan başlayalım!

1. ANLAYALIM

a. Aşağıda verilen iki metin arasındaki farkları düşününüz. Hangi metin, anlatılmak isteneni daha etkili ve akılda kalıcı biçimde anlatmıştır? Sebebini açıklayınız.

Çözüm:

Adım 1: Önce iki metni de dikkatlice okuyalım:

Metin 1: Türkçem, Dertli’nin sazında ve her sözde parlar. Yunus Emre’nin izinde Türk’üz, Türkçe konuşuruz.

Metin 2: Türkçem Dertli’nin sazında,
Parlar her ata sözünde.
Yunus Emre’nin izinde,
Türküz Türkçe konuşuruz.

Adım 2: Şimdi bu iki metin arasındaki farkları bulalım. İlk bakışta Metin 1’in düz yazıya benzediğini, Metin 2’nin ise alt alta dizelerden oluştuğunu yani bir şiir gibi durduğunu fark edeceksin. Metin 2’de cümleler belirli bir düzen ve uyum içinde sıralanmış.

Adım 3: Metin 2’deki “sazında”, “sözünde”, “izinde” kelimelerinin son seslerine dikkat edelim. Hepsi “-inde” ile bitiyor veya benzer seslerle bitiyor. İşte bu ses benzerlikleri şiire bir müzik, bir ritim katıyor. Buna biz uyak diyoruz.

Adım 4: Anlatılmak isteneni daha etkili ve akılda kalıcı anlatan metin kesinlikle Metin 2’dir.

Sebebi:

Metin 2, bir şiir özelliği taşıdığı için daha akılda kalıcıdır. Şiirlerdeki uyak (kafiye) ve redif gibi ses benzerlikleri, yani kelimelerin veya eklerin tekrar etmesi, metne bir ahenk, bir melodi katar. Bu melodi sayesinde okuduğumuz şeyler kulağımıza daha hoş gelir ve zihnimizde daha kolay yer eder. Şiirler, bu ritmik yapısıyla duyguları ve düşünceleri daha güçlü bir şekilde ifade edebilir.

b. “Hatırlayalım” bölümünden hareketle aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.

Çözüm:

Adım 1: “Hatırlayalım” kutusundaki bilgiyi okuyalım:

Hatırlayalım
Şiirin her bir satırına dize denir. Dört dizelik bölümlerden oluşmuş şiir veya şiir bölümüne dörtlük denir.

Adım 2: Şimdi “a” maddesinde verilen Metin 2’ye (şiire) bakalım:

Türkçem Dertli’nin sazında,
Parlar her ata sözünde.
Yunus Emre’nin izinde,
Türküz Türkçe konuşuruz.

Adım 3: Şiirde kaç tane satır (dize) olduğunu sayalım: 1, 2, 3, 4. Yani 4 tane dize var.

Adım 4: Dört tane dizeden oluşan bölüme ise dörtlük dendiğini biliyoruz. Bu şiirde de 4 dize olduğu için 1 tane dörtlük var.

Sonuç:

Okuduğumuz şiirde 4 dize ve 1 dörtlük vardır.

c. Şiirde ahengi sağlayan kelime/kelime gruplarının altını etkinliğin “a” maddesindeki gibi şiir üzerinde çiziniz. Şiirin her dörtlüğünde tekrar eden dize hangisidir? Söyleyiniz.

Çözüm:

Adım 1: Şiirde ahengi sağlayan kelimeleri bulalım. Bunlar genellikle dizelerin sonunda bulunan, sesleri benzer olan kelimelerdir. “a” maddesinde de altı çizili örnekler vardı. Şiirimiz şuydu:

Türkçem Dertli’nin sazında,
Parlar her ata sözünde.
Yunus Emre’nin izinde,
Türküz Türkçe konuşuruz.

Bu kelimelerin altını çizebiliriz: sazında, sözünde, izinde. Bunlar şiire kulağa hoş gelen bir uyum katıyor.

Adım 2: Şimdi sorunun ikinci kısmına geçelim: “Şiirin her dörtlüğünde tekrar eden dize hangisidir?”

Elimizde sadece bir dörtlük olduğu için, bu dörtlükte tekrar eden bir dize bulunmamaktadır. Genellikle şiirlerin sonraki dörtlüklerinde tekrar eden dizelere nakarat denir. Ancak bu kısa örnekte, tekrar eden bir dize göremiyoruz. Eğer şiir daha uzun olsaydı ve farklı dörtlükler de olsaydı, o zaman tekrar eden bir dize olup olmadığını kontrol ederdik.

ç. Bu ahenk unsurları şiirin okunuşuna nasıl etki etmektedir? Söyleyiniz.

Çözüm:

Sevgili öğrencim, şiirdeki ahenk unsurları (yani uyak, ses tekrarları gibi ögeler) şiirin okunuşuna çok önemli etkiler yapar:

Adım 1: Öncelikle, şiire bir ritim ve müzikalite katar. Tıpkı bir şarkı gibi, belirli bir düzen içinde tekrar eden sesler şiirin kulağa hoş gelmesini sağlar. Bu da şiiri okurken daha akıcı ve keyifli bir deneyim sunar.

Adım 2: İkinci olarak, şiirin akılda kalıcılığını artırır. Benzer sesler sayesinde dizeler zihnimizde daha kolay yer eder, hatta bazen farkında olmadan ezberlememize yardımcı olur. Reklam sloganlarının veya şarkı sözlerinin kolayca aklımızda kalması gibi düşünebilirsin.

Adım 3: Son olarak, şiirdeki duyguyu ve anlamı güçlendirir. Şair, seçtiği kelimelerin ses uyumuyla okuyucuda veya dinleyicide belirli bir etki yaratmayı amaçlar. Bu sesler, şiirin vermek istediği mesajı daha etkili bir şekilde hissetmemizi sağlar.

2. ANLAYALIM

a. Aşağıdaki özelliklerin okuduğunuz şiirin hangi dörtlüklerine ait olduğunu belirleyip örnekteki gibi işaretleyiniz.

Çözüm:

Sevgili öğrencim, bu tabloda bizden şiirin farklı dörtlüklerinin özelliklerini işaretlememiz isteniyor. Ancak elimizde sadece tek bir dörtlük var. Bu yüzden sadece bu dörtlük için geçerli olan özellikleri işaretleyeceğiz. Eğer şiirin tamamı olsaydı, diğer dörtlükleri de tek tek inceleyip işaretlerdik.

Şimdi elimizdeki dörtlük için özellikleri inceleyelim:

Türkçem Dertli’nin sazında,
Parlar her ata sözünde.
Yunus Emre’nin izinde,
Türküz Türkçe konuşuruz.

Şiirin Dörtlükleri: 1.

• Tırnak işareti kullanılmıştır.
  Hayır, bu dörtlükte tırnak işareti kullanılmamış.
• Son dizesi “Türküz, Türkçe konuşuruz.” şeklindedir.
  Evet, doğru. Dörtlüğün son dizesi tam olarak bu. ✓
• Bir şehir ismi geçmektedir.
  Hayır, bu dörtlükte bir şehir ismi geçmiyor. “Dertli” bir şairin adı, bir şehir değil.
• Dörtlük “Türkçem” ile başlamaktadır.
  Evet, doğru. Dörtlük “Türkçem” kelimesiyle başlıyor. ✓

Tabloyu dolduralım:

b. Seçtiğiniz iki dörtlüğü benzer ve farklı yönleri bakımından sözlü olarak karşılaştırınız.

Çözüm:

Sevgili öğrencim, tıpkı bir önceki soruda olduğu gibi, bu soruda da maalesef elimizde karşılaştırabileceğimiz iki ayrı dörtlük bulunmuyor. Biz sadece tek bir dörtlükle çalıştık. Bu yüzden iki dörtlüğü doğrudan karşılaştırmamız mümkün değil.

Ancak, eğer elimizde birden fazla dörtlük olsaydı, onları nasıl karşılaştırabileceğimizi sana anlatabilirim:

Adım 1: Benzer Yönleri Belirleme:

• İki dörtlükte de aynı konu mu işleniyor? (Örneğin, ikisi de Türkçe sevgisini mi anlatıyor?)
• Aynı duygu mu hâkim? (Örneğin, ikisi de coşkulu mu, yoksa hüzünlü mü?)
• Kullanılan dil ve anlatım özellikleri benzer mi? (Örneğin, ikisi de sade bir dille mi yazılmış, benzetmeler kullanılmış mı?)
• Uyak düzenleri aynı mı? (Örneğin, ikisi de son seslerinde benzerlikler taşıyor mu?)
• Dize sayıları aynı mı? (İkisi de dört dizeden mi oluşuyor?)

Adım 2: Farklı Yönleri Belirleme:

• İki dörtlük farklı konuları mı ele alıyor?
• İfade ettikleri duygular birbirinden farklı mı?
• Birinde mecazlı anlatım varken diğerinde daha gerçekçi bir dil mi kullanılmış?
• Kullanılan kelimeler, ses uyumları veya ritimler arasında fark var mı?
• Birinde özel isimler (şehir, kişi adı vb.) geçerken diğerinde geçmiyor mu?

İşte bu şekilde, şiirin farklı bölümlerini karşılaştırarak hem şiiri daha iyi anlarız hem de şairin anlatımındaki incelikleri fark ederiz. Umarım bu açıklama, ileride karşılaşacağın benzer sorular için sana yol gösterir!