6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 52

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bugün sizinle Türkçe dersindeki “Anlayalım” bölümlerini birlikte çözeceğiz. Unutmayın, bu tür etkinliklerde hem dinleme ve anlama becerilerimizi kullanırız hem de öğrendiklerimizi ifade etme yeteneğimizi geliştiririz. Şimdi gelin, ilk bölümden başlayalım.

***

3. ANLAYALIM

a. Aşağıdaki kartlarda dinlediğiniz içerik ile ilgili anahtar kelimelere ait bazı ipuçları verilmiştir. Bu ipuçlarından hareketle anahtar kelimeleri bulunuz ve kartların başına yazınız.

Sevgili çocuklar, bu kısımda sanki daha önce bir dinleme metni dinlemişiz gibi düşüneceğiz. Bize verilen ipuçlarından yola çıkarak o metnin anahtar kelimelerini tahmin etmeye çalışacağız. Hadi bakalım, zihnimizi çalıştıralım:

• Adım 1: İlk karta bakalım. İpuçları “Büyükçe”, “Karıştırmak”, “Bakır”.

  Bakır deyince aklımıza hemen eski zamanlarda kullanılan kap kacaklar gelir, değil mi? “Büyükçe” ve “karıştırmak” da bir şeyleri pişirmek, hazırlamak için kullanılan bir aracı düşündürüyor. Mesela büyük bir tenceredeki yemeği karıştırmak için ne kullanırız? Evet, doğru bildiniz! Bir kepçe.

  Sonuç:

  Kepçe

  Büyükçe

  Karıştırmak

  Bakır

• Adım 2: İkinci karta geçelim. İpuçları “Şimşir”, “Halk oyunu”, “Kaşık havası”.

  Bu ipuçları çok tanıdık geldi, değil mi? “Halk oyunu” ve “Kaşık havası” doğrudan bizi bir şeye götürüyor. Bir de “şimşir” var ki, bu da o oyunlarda kullanılan tahta kaşıkların yapıldığı ağacın adıdır. Aklınıza ne geldi? Tabii ki Kaşık Oyunları!

  Sonuç:

  Kaşık Oyunları

  Şimşir

  Halk oyunu

  Kaşık havası

• Adım 3: Üçüncü karta bakalım. İpuçları “Çay kaşığı”, “Tatlı kaşığı”, “Şeker kaşığı”.

  Bunların hepsi birer kaşık türü, öyle değil mi? Farklı büyüklüklerde ve farklı amaçlar için kullanıyoruz. Bu ipuçları bize doğrudan Kaşık Çeşitleri anahtar kelimesini veriyor.

  Sonuç:

  Kaşık Çeşitleri

  Çay kaşığı

  Tatlı kaşığı

  Şeker kaşığı

• Adım 4: Son karta geldik. İpuçları “Kaşık çalmak”, “Duru su”, “Hasır şapka”.

  “Kaşık çalmak” deyimi, aslında bir geleneği akla getirir. Eskiden, özellikle kuraklık zamanlarında çocuklar ellerine kaşıkları alıp kapı kapı dolaşır, şarkılar söyleyerek yağmur isterlerdi. Bazen üzerlerinde hasır şapkalar olur, “duru su” yani bol ve temiz yağmur dilerlerdi. Bu gelenek bize Yağmur Duası‘nı hatırlatıyor.

  Sonuç:

  Yağmur Duası

  Kaşık çalmak

  Duru su

  Hasır şapka

b. İzlediğiniz içerik ile ilgili iki anahtar kelime de siz belirleyiniz ve etkinliğin “a” maddesinden hareketle yan tarafta verilen kartlara ipuçlarınızı yazınız. İpuçlarını sıra arkadaşınıza söyleyerek ondan anahtar kelimeleri tahmin etmesini isteyiniz.

Şimdi sıra bizde! Biz de “kaşık” temasıyla ilgili iki yeni anahtar kelime bulalım ve arkadaşlarımızın tahmin etmesi için ipuçları yazalım. Hadi bakalım, ne düşünebiliriz?

• Anahtar Kelime 1: Kaşıkçı Elması

  Bu elmas, dünyanın en ünlü elmaslarından biridir ve İstanbul’daki Topkapı Sarayı Müzesi’nde sergilenir. Hikayesi de çok ilginçtir, bir çöp yığınında bulunup bir kaşıkçı tarafından fark edildiği söylenir. İşte ipuçlarımız:

  Topkapı Sarayı

  Pırlanta

  Müze

• Anahtar Kelime 2: Aşure

  Aşure, hem lezzetli hem de bereketli bir tatlıdır. Birçok farklı malzemeyle yapılır ve bolca karıştırılır. Genellikle Muharrem ayında yapılır ve komşularla paylaşılır. İşte ipuçlarımız:

  Muharrem ayı

  Tatlı

  Bereket

c. Arkadaşınızın tahminlerinden sonra her kart için hangi anahtar kelimeyi seçtiğinizi nedeniyle açıklayınız.

Sevgili arkadaşlar, şimdi sıra geldi, neden bu anahtar kelimeleri seçtiğimizi açıklamaya. Arkadaşımız tahminlerini yaptıktan sonra, ona aşağıdaki gibi açıklamalar yapabiliriz:

• Kepçe: “Büyükçe”, “Karıştırmak” ve “Bakır” ipuçları, büyük bir kapta yemek karıştırmak için kullanılan bir aracı akla getiriyor. Bakır da bu tür mutfak eşyalarında sıkça kullanılan bir malzeme olduğu için kepçe anahtar kelimesini seçtim.

• Kaşık Oyunları: “Halk oyunu” ve “Kaşık havası” doğrudan bu oyunların adını işaret ediyor. “Şimşir” de bu oyunlarda kullanılan kaşıkların yapıldığı özel bir ağaç türü olduğu için Kaşık Oyunları en doğru anahtar kelimeydi.

• Kaşık Çeşitleri: “Çay kaşığı”, “Tatlı kaşığı” ve “Şeker kaşığı” farklı kullanım alanlarına sahip kaşık türleridir. Hepsi de kaşığın farklı boyutlarını ve işlevlerini gösterdiği için Kaşık Çeşitleri anahtar kelimesini kullandım.

• Yağmur Duası: “Kaşık çalmak” deyimi, eski bir gelenek olan yağmur duasında çocukların kaşıklarla ses çıkararak yağmur istemesini ifade eder. “Duru su” yağmurun saflığını, “Hasır şapka” ise kırsal kesimde bu tür etkinliklerde görülebilecek bir giyim eşyasını çağrıştırdığı için Yağmur Duası anahtar kelimesi çok uygundu.

• Kaşıkçı Elması: “Topkapı Sarayı”, “Pırlanta” ve “Müze” ipuçları, Türkiye’nin en değerli hazinelerinden biri olan Kaşıkçı Elması‘nı akla getirir. Bu elmasın adında ‘kaşıkçı’ geçmesi de onu bu temaya bağlamamızı sağladı.

• Aşure: “Muharrem ayı”, “Tatlı” ve “Bereket” ipuçları, hem dini hem de kültürel bir önemi olan, birçok malzemenin bir araya gelmesiyle oluşan lezzetli tatlımız Aşure‘yi düşündürdü. Aşure yapılırken de bolca karıştırmak gerekir, tıpkı kepçe örneğinde olduğu gibi!

***

4. ANLAYALIM

a. Dinleme/izleme sırasında defterinize aldığınız notları gözden geçiriniz. Dinlediğiniz içeriği “metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme stratejisi”ne göre aşağıdaki çalışmakâğıdı üzerinde inceleyiniz.

Şimdi de dinlediğimiz veya izlediğimiz bir içeriği, yani bir metni nasıl daha iyi anlayacağımızı ve bilgilerini nasıl düzenleyeceğimizi konuşacağız. Sanki “Türk Kültüründe Kaşık ve Önemi” gibi bir metin dinlemişiz gibi düşünelim ve aşağıdaki soruları cevaplayalım:

Dinlediğiniz İçeriğin Konusu:

Türk Kültüründe Kaşık ve Önemi

• İçerikte konuya kısa ve ilgi çekici bir giriş yapılmış mı?

  Evet

  Açıklama: İyi bir metin, dinleyicinin veya okuyucunun ilgisini çeken, konuya merak uyandıran bir girişle başlamalıdır. Böylece metni daha dikkatli dinler veya okuruz.

• Açıklamayı detaylandırmak için nelerden yararlanılmış? Aşağıdakilerden uygun olanları işaretleyiniz. Siz de bu listeye “Diğer” seçeneğini kullanarak yeni maddeler ekleyebilirsiniz.

  • Örnek verilmiş.

    Açıklama: Örnekler, anlatılan konuyu somutlaştırır ve daha anlaşılır hale getirir. Mesela “Kaşık Oyunları” anlatılırken hangi yörelerde oynandığına dair örnekler verilmesi gibi.

  • Tanım yapılmış.

    Açıklama: Yeni karşılaştığımız kavramların ne anlama geldiğini öğrenmemiz için tanımlar çok önemlidir. Örneğin, “şimşir kaşık” nedir diye açıklanması gibi.

  • Sayısal veriler paylaşılmış.

    Açıklama: Bazen bir konunun önemini veya kapsamını göstermek için sayılar kullanmak çok etkili olur. Örneğin, Türkiye’de kaç çeşit kaşık oyunu olduğu gibi istatistikler verilebilir.

  • Sebep – sonuç ilişkisi kurulmuş.

    Açıklama: Bir olayın nedenlerini ve sonuçlarını bilmek, konuyu derinlemesine anlamamızı sağlar. Örneğin, kaşıkların neden bakırdan yapıldığı ve bunun yemeğe etkileri gibi.

  • Alt başlıklar kullanılmış.

    Açıklama: Uzun metinlerde alt başlıklar, bilgileri düzenlemeye ve okuyucunun konuyu takip etmesine yardımcı olur. Metnin hangi kısmında hangi bilginin olduğunu kolayca buluruz.

  • Geçmişte yaşanmış bir olay ya da durum ile bağlantı kurulmuş.

    Açıklama: Özellikle kültürel konularda, geçmişle bağ kurmak, konunun kökenlerini ve gelişimini anlamak için çok önemlidir. “Yağmur duası” geleneğinin geçmişten günümüze nasıl geldiği gibi.

  • Diğer: Karşılaştırma yapılmış.

    Açıklama: Farklı kavramları veya durumları karşılaştırmak, benzerlikleri ve farklılıkları görmemizi sağlayarak konuyu daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Örneğin, tahta kaşıklarla metal kaşıkların kullanım alanlarının karşılaştırılması gibi.

• Sonuç bölümünde ana fikir dikkat çekici bir şekilde vurgulanmış mı?

  Evet

  Açıklama: Bir metnin sonunda, anlatılan tüm bilgilerin özeti ve en önemli mesajı belirgin bir şekilde verilmelidir. Böylece metinden ne öğrenmemiz gerektiği aklımızda kalır.

İşte bu kadar sevgili gençler! Gördüğünüz gibi, bir metni sadece dinlemek veya okumakla kalmıyor, aynı zamanda onu farklı yönlerden inceliyor ve anlıyoruz. Bu tür çalışmalar, hem Türkçe dersinde hem de hayatın diğer alanlarında bilgiyi daha iyi işlememizi sağlar.