6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 159
Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 6. sınıf Türkçe öğretmenin. Gönderdiğin soruları şimdi seninle birlikte adım adım, güzelce inceleyelim ve çözelim. Sakın çekinme, anlamadığın bir yer olursa tekrar sorabilirsin. Türkçe dersinde hem dilimizi doğru kullanmayı hem de kendimizi iyi ifade etmeyi öğreniyoruz. Hadi bakalım, sorulara geçelim!
3. ANLATALIM
Bu bölümde bizden istenen, verilen yönergeler doğrultusunda cümleler kurmak. Bakalım ne tür cümleler kuracağız:
1. İçinde “göz” geçen bir deyimi bir cümlede kullanınız.
Sevgili öğrencim, “göz” kelimesiyle başlayan veya içinde “göz” geçen birçok deyimimiz var. Mesela, “göz atmak”, “göz kulak olmak”, “göze batmak”, “gözden düşmek” gibi. Ben şimdi bunlardan birini seçip senin için bir cümle kuracağım. Sen de başka bir deyimle farklı bir cümle kurabilirsin.
Adım 1: “Göz” kelimesiyle ilgili bir deyim seçelim. Ben “göz kulak olmak” deyimini seçtim. Bu deyim, birine veya bir şeye dikkat etmek, onu korumak, kollamak anlamına gelir.
Adım 2: Seçtiğimiz deyimi bir cümle içinde kullanalım.
Çözüm:
Annem hastaneye giderken bana, “Kardeşine iyi göz kulak ol, onunla oyun oyna,” diye tembih etti.
Bu cümlede, annenin kardeşine dikkat etmemi, onu korumamı istediğini anlıyoruz. “Göz kulak olmak” deyimi de tam olarak bu anlama geliyor.
2. “Yoruldum.” demeden yorulduğunuzu anlatınız.
Burada bizden istenen, bir şeyi doğrudan söylemeden, başka kelimelerle o durumu ifade etmek. Yani, “yoruldum” kelimesini kullanmadan, yorgun olduğumuzu anlatan bir cümle kuracağız. Bakalım nasıl bir cümle kurabiliriz?
Adım 1: Yorgunluk hissini çağrıştıran durumları düşünelim. Mesela, enerjimizin kalmaması, uykumuzun gelmesi, kaslarımızın ağrıması gibi.
Adım 2: Bu hisleri anlatan kelimelerle bir cümle oluşturalım.
Çözüm:
Bütün gün bahçede koşturunca dizlerimde derman kalmadı, şimdi sadece uzanıp biraz dinlenmek istiyorum.
Gördüğün gibi, bu cümlede “yoruldum” kelimesini hiç kullanmadım ama “dizlerimde derman kalmadı” ve “dinlenmek istiyorum” ifadeleri, benim yorgun olduğumu çok net bir şekilde anlatıyor.
3. “Hızlıca” anlamına gelen bir ikilemeyi bir cümlede kullanınız.
İkilemeler, anlamı pekiştirmek veya güzelleştirmek için iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan söz gruplarıdır. “Hızlıca” anlamına gelen birçok ikileme var. Mesela, “çarçabuk”, “apar topar”, “tez elden” gibi. Ben bunlardan birini seçip cümle kuracağım.
Adım 1: “Hızlıca” anlamına gelen bir ikileme seçelim. Ben “çarçabuk” ikilemesini seçtim. Bu ikileme, çok hızlı bir şekilde, hemen anlamına gelir.
Adım 2: Seçtiğimiz ikilemeyi bir cümle içinde kullanalım.
Çözüm:
Öğretmenimiz ödevleri kontrol etmeden önce, defterimi çarçabuk düzelttim.
Burada “çarçabuk düzelttim” ifadesi, defterimi çok hızlı bir şekilde düzenlediğimi anlatıyor. Tıpkı “hızlıca” kelimesinin anlamını verdiği gibi.
4. “Korkmak” kelimesini kullanmadan korktuğunuzu anlatınız.
Tıpkı “yoruldum” kelimesini kullanmadan yorgunluk hissini anlattığımız gibi, şimdi de “korkmak” kelimesini kullanmadan korku hissimizi anlatacağız. Bakalım nasıl kelimeler ve ifadelerle bu duyguyu dile getirebiliriz?
Adım 1: Korku anında yaşadığımız fiziksel ve duygusal tepkileri düşünelim. Mesela, kalbimizin hızlı atması, tüylerimizin diken diken olması, içimize bir ürperti girmesi gibi.
Adım 2: Bu tepkileri anlatan kelimelerle bir cümle oluşturalım.
Çözüm:
Gece odamdan gelen garip sesleri duyunca içime bir ürperti girdi, kalbim güm güm atmaya başladı.
Gördün mü? “Korkmak” kelimesini kullanmadım ama “içime bir ürperti girdi” ve “kalbim güm güm atmaya başladı” ifadeleri, o anki korku hissimi çok güzel anlatıyor.
5. Karşıt anlamlı iki kelimeyi bir ikilemeyi aynı cümlede kullanınız.
Bu görev biraz daha farklı. Hem karşıt (zıt) anlamlı kelimeler bulacağız hem de bu kelimeleri kullanarak bir ikileme oluşturacağız. Sonra da bu ikilemeyi bir cümlede kullanacağız. Zor gibi görünse de aslında çok eğlenceli!
Adım 1: Karşıt anlamlı iki kelime bulalım ve bunlardan bir ikileme oluşturalım. Mesela “az” ve “çok” kelimeleri karşıt anlamlıdır ve “az çok” bir ikilemedir. “İyi” ve “kötü” de karşıt anlamlıdır, “iyi kötü” bir ikilemedir. Ben “aşağı yukarı” ikilemesini seçtim. Bu ikileme, yaklaşık olarak, civarında anlamına gelir.
Adım 2: Seçtiğimiz ikilemeyi bir cümle içinde kullanalım.
Çözüm:
Sınavdan aşağı yukarı seksen puan alacağımı tahmin ediyordum, sonuçlar da beni yanıltmadı.
Bu cümlede “aşağı yukarı” ikilemesi, “yaklaşık olarak” veya “tahminen” anlamına geliyor. Hem “aşağı” ve “yukarı” kelimeleri karşıt anlamlı hem de bir ikileme olarak kullanılmış.
***
4. ANLATALIM
Şimdi de görsellerde verilen kelimeleri yazıp, bu kelimeleri kullanarak cümleler kuracağız. Cümlelerimizi söylerken vurgu ve tonlamaya dikkat etmemiz de önemli. Ben şimdi senin için kelimeleri yazıp cümleleri kuracağım. Sen de bunları yüksek sesle okurken vurgu ve tonlamaya özen göstermeyi unutma!
1. Görsel: Alfabe tahtası
Kelime: Alfabe
Cümle: İlkokulda okumayı ve yazmayı alfabe sayesinde öğrendik.
2. Görsel: Egzoz dumanı çıkan araba
Kelime: Egzoz
Cümle: Otobüslerin egzoz dumanları havayı çok kirletiyor.
3. Görsel: Eşofman takımı
Kelime: Eşofman
Cümle: Spor dersinde rahat etmek için renkli bir eşofman giydim.
4. Görsel: Hoparlör
Kelime: Hoparlör
Cümle: Konserdeki müzik, devasa hoparlörlerden kulaklarımızı çınlatıyordu.
5. Görsel: Boş kavanoz
Kelime: Kavanoz
Cümle: Annem ev yapımı reçelleri cam kavanozlara doldurdu.
6. Görsel: Dinozor
Kelime: Dinozor
Cümle: Tarih öncesi zamanlarda yaşamış olan dinozorlar, günümüzden milyonlarca yıl önce yok oldu.
7. Görsel: Maydanoz
Kelime: Maydanoz
Cümle: Salataya taze maydanoz doğrayınca tadı daha güzel oldu.
8. Görsel: Kirpi
Kelime: Kirpi
Cümle: Bahçede yürürken dikenli bir kirpiyle karşılaştım, çok şirin görünüyordu.
9. Görsel: Palyaço
Kelime: Palyaço
Cümle: Sirkteki palyaço, yaptığı komik hareketlerle çocukları güldürdü.
10. Görsel: Kraker
Kelime: Kraker
Cümle: Açık havada piknik yaparken yanımıza peynir ve kraker aldık.
11. Görsel: Eşek
Kelime: Eşek
Cümle: Köydeki yaşlı eşek, her gün odun taşımakta insanlara yardım ediyordu.
12. Görsel: Sarımsak
Kelime: Sarımsak
Cümle: Yemeklere biraz sarımsak ekleyince lezzeti ikiye katlanıyor.
13. Görsel: Tahterevalli
Kelime: Tahterevalli
Cümle: Parkta arkadaşımla tahterevallide karşılıklı sallanmak çok eğlenceliydi.
14. Görsel: Kibrit
Kelime: Kibrit
Cümle: Kamp ateşi yakmak için yanımıza bir kutu kibrit almayı unutmamalıyız.
15. Görsel: Soğan
Kelime: Soğan
Cümle: Annem yemek yaparken soğan doğrarken gözleri yaşardı.
***
Aferin sana! Gördüğün gibi, Türkçe dersinde kelimelerin anlamlarını bilmek, deyimleri ve ikilemeleri doğru yerde kullanmak, duygularımızı farklı yollarla ifade etmek ne kadar önemliymiş. Bu alıştırmalarla hem kelime dağarcığımızı geliştirdik hem de cümle kurma becerilerimizi pekiştirdik. Unutma, doğru vurgu ve tonlama ile konuşmak, söylediklerimizin etkisini artırır. Çalışmaya devam!