Merhaba canım öğrencim, ben senin 6. sınıf Türkçe öğretmenin. Hadi bakalım, önündeki bu güzel etkinliği beraberce inceleyelim ve soruları adım adım çözelim. Hiç merak etme, hepsini kolayca anlayacaksın!
5. ANLAYALIM
a. Aşağıda giriş, gelişme ve sonuç bölümleri karışık verilmiş metni inceleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu ilk kısım bize metni dikkatlice okumamızı ve giriş, gelişme, sonuç bölümlerini belirlememizi istiyor. Bir metni okurken, yazarın bize önce konuyu tanıttığı kısma giriş, konuyu detaylandırdığı, örnekler verdiği, açıkladığı kısma gelişme, tüm anlattıklarını toparladığı ve bir sonuca bağladığı kısma ise sonuç deriz. Şimdi metni bu gözle okuyalım:
Okul: Her Zaman, Her Yerde
I. Sonuç olarak toplumların geleceği ve gelişimi için eğitim çok önemlidir ve öğrenmenin, bilginin var olduğu her yer okuldur. Eğitim dört duvar arasında olamasa da her yerde sürdürülmeli, her zaman devam etmelidir.
II. Başöğretmenimiz Atatürk eğitimin önemini “Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, başarı için en gerçek yol gösterici ilimdir, fendir.” sözleriyle vurgular. Ardından ekler: “İlim ve fen çalışmalarının merkezi okuldur. Bundan dolayı okul adını hep beraber hürmetle, saygıyla analım.”
III. Eğitim, çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerini sağlar. Bangladeş, Hindistan ve Sibirya’da eğitimin kesintiye uğramaması için alınan tedbirler bunun kanıtıdır.
Metni okuduktan sonra, hangi bölümün ne olduğunu tahmin ettik değil mi? Şimdi bunu bir sonraki soruyla pekiştirelim.
b. “Hatırlayalım” bölümünden hareketle numaralandırılmış paragrafların metnin hangi bölümüne ait olduğunu belirleyip aşağıya yazınız.
Şimdi de “Hatırlayalım” kutucuğundaki bilgiyi kullanarak paragrafları doğru eşleştirelim. Kutucuk bize ne diyordu:
Hatırlayalım
Bilgilendirici metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Giriş bölümünde yazının neyle ilgili olduğu yani konusu anlatılır. Gelişme, konunun ayrıntılarıyla ele alındığı; sonuç ise anlatılanların bir sonuca bağlandığı bölümdür.
Adım 1: Her paragrafı dikkatlice tekrar okuyalım ve içeriğini düşünelim.
Adım 2: “Hatırlayalım” kutucuğundaki tanımlarla eşleştirelim.
Paragraf II, Atatürk’ün eğitimle ilgili sözleriyle başlıyor ve konuyu, yani eğitimin önemini tanıtıyor. Bu yüzden bu bölüm giriş olmalı.
Paragraf III, eğitimin ne işe yaradığını, çocuklara ne sağladığını anlatıyor ve örneklere yer veriyor (Bangladeş, Hindistan gibi). Bu da konunun detaylandırıldığı, açıklandığı gelişme bölümüdür.
Paragraf I, “Sonuç olarak…” diye başlıyor ve eğitimin ne kadar önemli olduğunu, her yerde devam etmesi gerektiğini özetliyor. Bu da metnin sonuç kısmıdır.
Sonuç:
I: Sonuç
II: Giriş
III: Gelişme
c. Metnin bölümlerini birbirine bağlayan ifadeler nelerdir? Söyleyiniz.
Metinlerde paragraflar arasında geçişi sağlayan, okuyucuyu bir bölümden diğerine taşıyan bazı kelime veya ifadeler bulunur. Bunlara bağlayıcı ifadeler deriz.
Adım 1: Metni tekrar okurken, paragrafların başlarına veya önemli geçiş noktalarına dikkat edelim.
Adım 2: Özellikle numaralandırılmış paragrafların başında veya içinde, bir önceki cümleye/paragrafa bağlam kuran kelimeler arayalım.
Paragraf I, “Sonuç olarak” ifadesiyle başlıyor. Bu ifade, önceki anlatılanların bir neticesi olduğunu gösterir ve sonuç bölümünü başlatır.
Paragraf II‘de Atatürk’ün sözleri verildikten sonra “Ardından ekler:” ifadesiyle yeni bir bilgiye geçiliyor. Bu da bir bağlayıcı ifadedir.
Paragraf III, genel olarak “eğitim” konusunun devamı niteliğinde olduğu için doğrudan bir bağlayıcı kelimeyle başlamaz, ancak önceki paragraftaki eğitimin önemine dair düşünceyi geliştirir.
Sonuç:
Metnin bölümlerini birbirine bağlayan ifadelerden bazıları şunlardır:
“Sonuç olarak” (I. paragrafın başında)
“Ardından ekler:” (II. paragrafın içinde)
***
6. ANLAYALIM
a. “5. ANLAYALIM” etkinliğindeki metnin hangi bölümünde aslında metnin yazarına ait olmayan bir söz yer almaktadır? İşaretleyiniz.
Canım öğrencim, metinlerde bazen yazar kendi düşüncelerini desteklemek için başka kişilerin sözlerine yer verir. Buna alıntı yapmak ya da tanık göstermek denir. Şimdi metni tekrar tarayalım ve yazarın kendisi söylemediği, başkasına ait bir söz olup olmadığını bulalım.
Adım 1: Metni baştan sona tekrar okuyalım.
Adım 2: Tırnak içinde (“…”) verilen sözlere veya kim tarafından söylendiği belirtilen ifadelere dikkat edelim.
Paragraf II‘de şöyle bir bölüm vardı: “Başöğretmenimiz Atatürk eğitimin önemini “Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, başarı için en gerçek yol gösterici ilimdir, fendir.” sözleriyle vurgular.”
Buradaki tırnak içindeki sözler, metnin yazarının değil, Atatürk’e ait sözlerdir. Demek ki yazar, kendi düşüncesini güçlendirmek için Atatürk’ün sözlerinden alıntı yapmış.
Peki, Paragraf II metnin hangi bölümüydü? Evet, doğru bildin, Giriş bölümüydü.
Sonuç:
Metnin yazarına ait olmayan bir sözün yer aldığı bölüm:
Giriş
Gelişme
Sonuç
b. Etkinlikte öğrendiklerinizden hareketle aşağıdaki ifadeleri anlamlı iki cümle oluşturacak şekilde örnekteki gibi boyayınız.
Şimdi de bu kelime ve kelime gruplarından iki tane anlamlı cümle oluşturalım. Az önce de bahsettiğimiz gibi, yazarın kendi sözü olmayan bir kişiden alıntı yapması veya tanık göstermesi, metni daha inandırıcı yapar. Bu cümleleri de bu konu üzerine kuracağız.
Adım 1: Tablodaki kelimeleri inceleyelim ve hangi kelimelerin birbiriyle uyumlu olduğunu düşünelim.
Adım 2: Önce alıntı yapma, sonra da tanık gösterme kavramlarını anlatan iki farklı cümle oluşturalım.
Cümle 1: Yazarın, savunduğu düşünceyi okuyucuya nasıl inandırabileceğini anlatan bir cümle kuralım.
Yazar
savunduğu düşüncenin doğruluğuna
okuyucuyu inandırabilmek için
tanınan ve görüşlerine itibar edilen
kişilerin sözlerinden
alıntı yapabilir.
Cümle 2: Yazarın, düşünceyi daha iyi aktarmak için nasıl bir yol izlediğini anlatan bir cümle kuralım.
Yani yazar
düşünceyi
daha iyi aktarabilmek için
önde gelen bir kişiyi
tanık gösterir.
Sonuç:
İşte oluşturduğumuz iki anlamlı cümle:
1.
Yazarsavunduğu düşüncenin doğruluğunaokuyucuyu inandırabilmek içintanınan ve görüşlerine itibar edilenkişilerin sözlerinden alıntı yapabilir.
2.
Yani yazardüşünceyidaha iyi aktarabilmek içinönde gelen bir kişiyitanık gösterir.
Bu cümlelerde kalın yazılan kelimeler, tabloda seçilip “boyanması” gereken kelimeleri temsil ediyor.
Aferin sana! Gördün mü, Türkçe soruları ne kadar da kolaymış! Önemli olan dikkatlice okumak ve düşünmek. Başarılar dilerim!